YSBhā zu YS, 2, 20.1
Select a line for its word-by-word analysis.
दृशिमात्र इति दृक्शक्तिर् एव विशेषणापरामृष्टेत्य् अर्थः ॥ (१।१)
dṛśimātra iti dṛkśaktir eva viśeṣaṇāparāmṛṣṭety arthaḥ ||
ज्ञाताज्ञातविषयत्वात् परिणामिनी हि बुद्धिः तस्याश्च विषयो गवादिर् घटादिर् वा ज्ञातश्चाज्ञातश्चेति परिणामित्वं दर्शयति ॥ (६।१)
jñātājñātaviṣayatvāt pariṇāminī hi buddhiḥ tasyāśca viṣayo gavādir ghaṭādir vā jñātaścājñātaśceti pariṇāmitvaṃ darśayati ||
सदाज्ञातविषयत्वं तु पुरुषस्यापरिणामित्वं परिदीपयति ॥ (७।१)
sadājñātaviṣayatvaṃ tu puruṣasyāpariṇāmitvaṃ paridīpayati ||
न हि बुद्धिश्च नाम पुरुषविषयश्च स्याद् गृहीतागृहीता चेति सिद्धं पुरुषस्य सदाज्ञातविषयत्वं ततश्चापरिणामित्वम् इति ॥ (९।१)
na hi buddhiśca nāma puruṣaviṣayaśca syād gṛhītāgṛhītā ceti siddhaṃ puruṣasya sadājñātaviṣayatvaṃ tataścāpariṇāmitvam iti ||
किं च परार्था बुद्धिः संहत्यकारित्वात् स्वार्थः पुरुष इति ॥ (१०।१)
kiṃ ca parārthā buddhiḥ saṃhatyakāritvāt svārthaḥ puruṣa iti ||
तथा सर्वार्थाध्यवसायकत्वात् त्रिगुणा बुद्धिस् त्रिगुणत्वाद् अचेतनेति ॥ (११।१)
tathā sarvārthādhyavasāyakatvāt triguṇā buddhis triguṇatvād acetaneti ||
तम् अनुपश्यन्न् अतदात्मापि तदात्मक इव प्रत्यवभासते ॥ (१९।१)
tam anupaśyann atadātmāpi tadātmaka iva pratyavabhāsate ||
अपरिणामिनी हि भोक्तृशक्तिर् अप्रतिसंक्रमा च परिणामिन्यर्थे प्रतिसंक्रान्तेव तद्वृत्तिम् अनुपतति तस्याश्च प्राप्तचैतन्योपग्रहरूपाया बुद्धिवृत्तेर् अनुकारमात्रतया बुद्धिवृत्त्यविशिष्टा हि ज्ञानवृत्तिर् इत्य् आख्यायते ॥ (२०।२)
apariṇāminī hi bhoktṛśaktir apratisaṃkramā ca pariṇāminyarthe pratisaṃkrānteva tadvṛttim anupatati tasyāśca prāptacaitanyopagraharūpāyā buddhivṛtter anukāramātratayā buddhivṛttyaviśiṣṭā hi jñānavṛttir ity ākhyāyate ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.