योगसूत्रभाष्यYogasūtrabhāṣya

YSBhā zu YS, 2, 20.1

64 of 137 · 21 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

दृशिमात्र इति दृक्शक्तिर् एव विशेषणापरामृष्टेत्य् अर्थः ॥ (१।१)

dṛśimātra iti dṛkśaktir eva viśeṣaṇāparāmṛṣṭety arthaḥ ||

2.1२.१

स पुरुषो बुद्धेः प्रतिसंवेदी ॥ (२।१)

sa puruṣo buddheḥ pratisaṃvedī ||

3.1३.१

स बुद्धेर् न सरूपो नात्यन्तं विरूप इति ॥ (३।१)

sa buddher na sarūpo nātyantaṃ virūpa iti ||

4.1४.१

न तावत् सरूपः ॥ (४।१)

na tāvat sarūpaḥ ||

5.1५.१

कस्मात् ॥ (५।१)

kasmāt ||

6.1६.१

ज्ञाताज्ञातविषयत्वात् परिणामिनी हि बुद्धिः तस्याश्च विषयो गवादिर् घटादिर् वा ज्ञातश्चाज्ञातश्चेति परिणामित्वं दर्शयति ॥ (६।१)

jñātājñātaviṣayatvāt pariṇāminī hi buddhiḥ tasyāśca viṣayo gavādir ghaṭādir vā jñātaścājñātaśceti pariṇāmitvaṃ darśayati ||

7.1७.१

सदाज्ञातविषयत्वं तु पुरुषस्यापरिणामित्वं परिदीपयति ॥ (७।१)

sadājñātaviṣayatvaṃ tu puruṣasyāpariṇāmitvaṃ paridīpayati ||

8.1८.१

कस्मात् ॥ (८।१)

kasmāt ||

9.1९.१

न हि बुद्धिश्च नाम पुरुषविषयश्च स्याद् गृहीतागृहीता चेति सिद्धं पुरुषस्य सदाज्ञातविषयत्वं ततश्चापरिणामित्वम् इति ॥ (९।१)

na hi buddhiśca nāma puruṣaviṣayaśca syād gṛhītāgṛhītā ceti siddhaṃ puruṣasya sadājñātaviṣayatvaṃ tataścāpariṇāmitvam iti ||

10.1१०.१

किं च परार्था बुद्धिः संहत्यकारित्वात् स्वार्थः पुरुष इति ॥ (१०।१)

kiṃ ca parārthā buddhiḥ saṃhatyakāritvāt svārthaḥ puruṣa iti ||

11.1११.१

तथा सर्वार्थाध्यवसायकत्वात् त्रिगुणा बुद्धिस् त्रिगुणत्वाद् अचेतनेति ॥ (११।१)

tathā sarvārthādhyavasāyakatvāt triguṇā buddhis triguṇatvād acetaneti ||

12.1१२.१

गुणानां तूपद्रष्टा पुरुष इति ॥ (१२।१)

guṇānāṃ tūpadraṣṭā puruṣa iti ||

13.1१३.१

अतो न सरूपः ॥ (१३।१)

ato na sarūpaḥ ||

14.1१४.१

अस्तु तर्हि विरूप इति ॥ (१४।१)

astu tarhi virūpa iti ||

15.1१५.१

नात्यन्तं विरूपः ॥ (१५।१)

nātyantaṃ virūpaḥ ||

16.1१६.१

कस्मात् ॥ (१६।१)

kasmāt ||

17.1१७.१

शुद्धो ऽप्यसौ प्रत्ययानुपश्यः ॥ (१७।१)

śuddho 'pyasau pratyayānupaśyaḥ ||

18.1१८.१

यतः प्रत्ययं बौद्धम् अनुपश्यति ॥ (१८।१)

yataḥ pratyayaṃ bauddham anupaśyati ||

19.1१९.१

तम् अनुपश्यन्न् अतदात्मापि तदात्मक इव प्रत्यवभासते ॥ (१९।१)

tam anupaśyann atadātmāpi tadātmaka iva pratyavabhāsate ||

20.1२०.१

तथा चोक्तम् । (२०।१)

tathā coktam |

20.2२०.२

अपरिणामिनी हि भोक्तृशक्तिर् अप्रतिसंक्रमा च परिणामिन्यर्थे प्रतिसंक्रान्तेव तद्वृत्तिम् अनुपतति तस्याश्च प्राप्तचैतन्योपग्रहरूपाया बुद्धिवृत्तेर् अनुकारमात्रतया बुद्धिवृत्त्यविशिष्टा हि ज्ञानवृत्तिर् इत्य् आख्यायते ॥ (२०।२)

apariṇāminī hi bhoktṛśaktir apratisaṃkramā ca pariṇāminyarthe pratisaṃkrānteva tadvṛttim anupatati tasyāśca prāptacaitanyopagraharūpāyā buddhivṛtter anukāramātratayā buddhivṛttyaviśiṣṭā hi jñānavṛttir ity ākhyāyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

YSBhā zu YS, 2, 20.1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit