YSBhā zu YS, 1, 32.1
Select a line for its word-by-word analysis.
विक्षेपप्रतिषेधार्थम् एकतत्त्वावलम्बनं चित्तम् अभ्यसेत् । (१।१)
vikṣepapratiṣedhārtham ekatattvāvalambanaṃ cittam abhyaset |
यस्य तु प्रत्यर्थनियतं प्रत्ययमात्रं क्षणिकं च चित्तं तस्य सर्वम् एव चित्तम् एकाग्रं नास्त्य् एव विक्षिप्तम् । (१।२)
yasya tu pratyarthaniyataṃ pratyayamātraṃ kṣaṇikaṃ ca cittaṃ tasya sarvam eva cittam ekāgraṃ nāsty eva vikṣiptam |
यदि पुनर् इदं सर्वतः प्रत्याहृत्यैकस्मिन्न् अर्थे समाधीयते तदा भवत्य् एकाग्रम् इत्य् अतो न प्रत्यर्थनियतम् । (१।३)
yadi punar idaṃ sarvataḥ pratyāhṛtyaikasminn arthe samādhīyate tadā bhavaty ekāgram ity ato na pratyarthaniyatam |
यो ऽपि सदृशप्रत्ययप्रवाहेन चित्तम् एकाग्रं मन्यते तस्यैकाग्रता यदि प्रवाहचित्तस्य धर्मस् तदैकं नास्ति प्रवाहचित्तं क्षणिकत्वात् । (१।४)
yo 'pi sadṛśapratyayapravāhena cittam ekāgraṃ manyate tasyaikāgratā yadi pravāhacittasya dharmas tadaikaṃ nāsti pravāhacittaṃ kṣaṇikatvāt |
स सर्वः सदृशप्रत्ययप्रवाही वा विसदृशप्रत्ययप्रवाही वा प्रत्यर्थनियतत्वाद् एकाग्र एवेति विक्षिप्तचित्तानुपपत्तिः । (१।६)
sa sarvaḥ sadṛśapratyayapravāhī vā visadṛśapratyayapravāhī vā pratyarthaniyatatvād ekāgra eveti vikṣiptacittānupapattiḥ |
तस्माद् एकम् अनेकार्थम् अवस्थितं चित्तम् इति । (१।७)
tasmād ekam anekārtham avasthitaṃ cittam iti |
यदि च चित्तेनैकेनानन्विताः स्वभावभिन्नाः प्रत्यया जायेरन्न् अथ कथम् अन्यप्रत्ययदृष्टस्यान्यः स्मर्ता भवेत् अन्यप्रत्ययोपचितस्य च कर्माशयस्यान्यः प्रत्यय उपभोक्ता भवेत् । (१।८)
yadi ca cittenaikenānanvitāḥ svabhāvabhinnāḥ pratyayā jāyerann atha katham anyapratyayadṛṣṭasyānyaḥ smartā bhavet anyapratyayopacitasya ca karmāśayasyānyaḥ pratyaya upabhoktā bhavet |
कथंचित् समाधीयमानम् अप्य् एतद् गोमयपायसीयन्यायम् आक्षिपति । (१।९)
kathaṃcit samādhīyamānam apy etad gomayapāyasīyanyāyam ākṣipati |
किंच स्वात्मानुभवापह्नवश्चित्तस्यान्यत्वे प्राप्नोति । (१।१०)
kiṃca svātmānubhavāpahnavaścittasyānyatve prāpnoti |
यद् अहम् अद्राक्षं तत् स्पृशामि यच् चास्प्राक्षं तत् पश्याम्य् अहम् इति प्रत्ययः सर्वस्य प्रत्ययस्य भेदे सति प्रत्ययिन्य् अभेदेनोपस्थितः । (१।१२)
yad aham adrākṣaṃ tat spṛśāmi yac cāsprākṣaṃ tat paśyāmy aham iti pratyayaḥ sarvasya pratyayasya bhede sati pratyayiny abhedenopasthitaḥ |
एकप्रत्ययविषयो ऽयम् अभेदात्माहम् इति प्रत्ययः कथम् अत्यन्तभिन्नेषु चित्तेषु वर्तमानं सामान्यम् एकं प्रत्ययिनम् आश्रयेत् । (१।१३)
ekapratyayaviṣayo 'yam abhedātmāham iti pratyayaḥ katham atyantabhinneṣu citteṣu vartamānaṃ sāmānyam ekaṃ pratyayinam āśrayet |
स्वानुभवग्राह्यश्चायम् अभेदात्माहम् इति प्रत्ययः । (१।१४)
svānubhavagrāhyaścāyam abhedātmāham iti pratyayaḥ |
न च प्रत्यक्षस्य माहात्म्यं प्रमाणान्तरेणाभिभूयते । (१।१५)
na ca pratyakṣasya māhātmyaṃ pramāṇāntareṇābhibhūyate |
प्रमाणान्तरं च प्रत्यक्षबलेनैव व्यवहारं लभते । (१।१६)
pramāṇāntaraṃ ca pratyakṣabalenaiva vyavahāraṃ labhate |
तस्माद् एकम् अनेकार्थम् अवस्थितं च चित्तम् । (१।१७)
tasmād ekam anekārtham avasthitaṃ ca cittam |
यस्य चित्तस्य अवस्थितस्येदं शास्त्रेण परिकर्म निर्दिश्यते तत् कथम् ॥ (१।१८)
yasya cittasya avasthitasyedaṃ śāstreṇa parikarma nirdiśyate tat katham ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.