सर्वस्यायं रागानुविद्धश् चेतनाचेतनसाधनाधीनः सुखानुभव इति तत्रास्ति रागजः कर्माशयः ॥ (१।१)

तथा च द्वेष्टि दुःखसाधनानि मुह्यति चेति ॥ (२।१)

द्वेषमोहकृतो ऽप्य् अस्ति कर्माशयः ॥ (३।१)

तथा चोक्तम् ॥ (४।१)

नानुपहत्य भूतान्य् उपभोगः सम्भवतीति ॥ (५।१)

हिंसाकृतो ऽप्य् अस्ति शारीरः ॥ (६।१)

विषयसुखं चाविद्येत्य् उक्तम् ॥ (७।१)

या भोगेष्व् इन्द्रियाणां तृप्तेर् उपशान्तिस् तत् सुखम् ॥ (८।१)

या लौल्याद् अनुपशान्तिस् तद् दुःखम् ॥ (९।१)

न चेन्द्रियाणां भोगाभ्यासेन वैतृष्ण्यं कर्तुं शक्यम् ॥ (१०।१)

कस्मात् ॥ (११।१)

यतो भोगाभ्यासम् अनु विवर्धन्ते रागाः कौशलानि चेन्द्रियाणाम् इति ॥ (१२।१)

तस्माद् अनुपायः सुखस्य भोगाभ्यास इति ॥ (१३।१)

स खल्व् अयं वृश्चिकविषभीत इवाशीविषेण दष्टो यः सुखार्थी ॥ (१४।१)

विषयानुवासितो महति दुःखपङ्के निमग्न इति ॥ (१५।१)

एषा परिणामदुःखता नाम प्रतिकूला सुखावस्थायाम् अपि योगिनम् एव क्लिश्नाति ॥ (१६।१)

अथ का तापदुःखता ॥ (१७।१)

सर्वस्य द्वेषानुविद्धश् चेतनाचेतनसाधनाधीनस् तापानुभव इति तत्रास्ति द्वेषजः कर्माशयः ॥ (१८।१)

सुखसाधनानि च प्रार्थयमानः कायेन वाचा मनसा च परिस्पन्दते ततः परम् अनुगृह्णात्य् उपहन्ति चेति ॥ (१९।१)

परानुग्रहपीडाभ्यां धर्माधर्माव् उपचिनोति ॥ (२०।१)

स कर्माशयो लोभान् मोहाच्च भवतीत्य् एषा तापदुःखतोच्यते ॥ (२१।१)

का पुनः संस्कारदुःखता ॥ (२२।१)

सुखानुभवात् सुखसंस्काराशयो दुःखानुभवाद् अपि दुःखसंस्काराशय इति ॥ (२३।१)

एवं कर्मभ्यो विपाके ऽनुभूयमाने सुखे दुःखे वा पुनः कर्माशयप्रचय इति ॥ (२४।१)

एवम् इदम् अनादि दुःखस्रोतो विप्रसृतं योगिनम् एव प्रतिकूलात्मकत्वाद् उद्वेजयति ॥ (२५।१)

कस्मात् ॥ (२६।१)

अक्षिपात्रकल्पो हि विद्वान् इति ॥ (२७।१)

यथोर्णातन्तुर् अक्षिपात्रे न्यस्तः स्पर्शेन दुःखयति नान्येषु गात्रावयवेषु एवम् एतानि दुःखान्य् अक्षिपात्रकल्पं योगिनम् एव क्लिश्नन्ति नेतरं प्रतिपत्तारम् ॥ (२८।१)

इतरं तु स्वकर्मोपहृतं दुःखम् उपात्तम् उपात्तं त्यजन्तं त्यक्तं त्यक्तम् उपाददानम् अनादिवासनाविचित्रया चित्तवृत्त्या समन्ततो ऽनुविद्धम् इवाविद्याया हातव्य एवाहंकारममकारानुपातिनं जातं जातं बाह्याध्यात्मिकोभयनिमित्तास् त्रिपर्वाणस् तापा अनुप्लवन्ते ॥ (२९।१)

तद् एवम् अनादिना दुःखस्रोतसा व्युह्यमानम् आत्मानं भूतग्रामं च दृष्ट्वा योगी सर्वदुःखक्षयकारणं सम्यग्दर्शनं शरणं प्रपद्यत इति ॥ (३०।१)

गुणवृत्तिविरोधाच् च दुःखम् एव सर्वं विवेकिनः ॥ (३१।१)

प्रख्याप्रवृत्तिस्थितिरूपा बुद्धिगुणाः परस्परानुग्रहतन्त्रीभूत्वा शान्तं घोरं मूढं वा प्रत्ययं त्रिगुणम् एवारभन्ते ॥ (३२।१)

चलं च गुणवृत्तम् इति क्षिप्रपरिणामि चित्तम् उक्तम् ॥ (३३।१)

रूपातिशया वृत्त्यतिशयाश्च परस्परेण विरुध्यन्ते सामान्यानि त्व् अतिशयैः सह प्रवर्तन्ते ॥ (३४।१)

एवम् एते गुणा इतरेतराश्रयेणोपार्जितसुखदुःखमोहप्रत्ययाः सर्वे सर्वरूपा भवन्तीति गुणप्रधानभावकृतस् त्व् एषां विशेष इति ॥ (३५।१)

तस्माद् दुःखम् एव सर्वं विवेकिन इति ॥ (३६।१)

तद् अस्य महतो दुःखसमुदायस्य प्रभवबीजम् अविद्या ॥ (३७।१)

तस्याश्च सम्यग्दर्शनम् अभावहेतुः ॥ (३८।१)

यथा चिकित्साशास्त्रं चतुर्व्यूहं रोगो रोगहेतुर् आरोग्यं भैषज्यम् इति एवम् इदम् अपि शास्त्रं चतुर्व्यूहम् एव ॥ (३९।१)

तद् यथा संसारः संसारहेतुर् मोक्षो मोक्षोपाय इति ॥ (४०।१)

तत्र दुःखबहुलः संसारो हेयः ॥ (४१।१)

प्रधानपुरुषयोः संयोगो हेयहेतुः ॥ (४२।१)

संयोगस्यात्यन्तिकी निवृत्तिर् हानम् ॥ (४३।१)

हानोपायः सम्यग्दर्शनम् ॥ (४४।१)

तत्र हातुः स्वरूपम् उपादेयं वा हेयं वा न भवितुम् अर्हति ॥ (४५।१)

हाने तस्योच्छेदवादप्रसङ्गः उपादाने च हेतुवादः उभयप्रत्याख्याने च शाश्वतवाद इत्य् एतत् सम्यग्दर्शनम् ॥ (४६।१)

तद् एतच्छास्त्रं चतुर्व्यूहम् इत्यभिधीयते ॥ (४७।१)