YSBhā zu YS, 4, 11.1
Select a line for its word-by-word analysis.
हेतुर् धर्मात् सुखम् अधर्माद् दुःखं सुखाद् रागो दुःखाद् द्वेषस् ततश्च प्रयत्नस् तेन मनसा वाचा कायेन वा परिस्पन्दमानः परम् अनुगृह्णात्य् उपहन्ति वा ॥ (१।१)
hetur dharmāt sukham adharmād duḥkhaṃ sukhād rāgo duḥkhād dveṣas tataśca prayatnas tena manasā vācā kāyena vā parispandamānaḥ param anugṛhṇāty upahanti vā ||
ततः पुनर् धर्माधर्मौ सुखदुःखे रागद्वेषाव् इति प्रवृत्तिम् इदं षडरं संसारचक्रम् ॥ (२।१)
tataḥ punar dharmādharmau sukhaduḥkhe rāgadveṣāv iti pravṛttim idaṃ ṣaḍaraṃ saṃsāracakram ||
अस्य च प्रतिक्षणम् आवर्तमानस्याविद्या नेत्री मूलं सर्वक्लेशानाम् इत्य् एष हेतुः ॥ (३।१)
asya ca pratikṣaṇam āvartamānasyāvidyā netrī mūlaṃ sarvakleśānām ity eṣa hetuḥ ||
फलं तु यम् आश्रित्य यस्य प्रत्युत्पन्नता धर्मादेः न ह्य् अपूर्वोपजनः ॥ (४।१)
phalaṃ tu yam āśritya yasya pratyutpannatā dharmādeḥ na hy apūrvopajanaḥ ||
न ह्य् अवसिताधिकारे मनसि निराश्रया वासनाः स्थातुम् उत्सहन्ते ॥ (६।१)
na hy avasitādhikāre manasi nirāśrayā vāsanāḥ sthātum utsahante ||
यद् अभिमुखीभूतं वस्तु यां वासनां व्यनक्ति तस्यास् तद् आलम्बनम् ॥ (७।१)
yad abhimukhībhūtaṃ vastu yāṃ vāsanāṃ vyanakti tasyās tad ālambanam ||
एवं हेतुफलाश्रयालम्बनैर् एतैः संगृहीताः सर्वा वासनाः ॥ (८।१)
evaṃ hetuphalāśrayālambanair etaiḥ saṃgṛhītāḥ sarvā vāsanāḥ ||
एषाम् अभावे तत्संश्रयाणाम् अपि वासनानाम् अभावः ॥ (९।१)
eṣām abhāve tatsaṃśrayāṇām api vāsanānām abhāvaḥ ||
नास्त्य् असतः संभवः न चास्ति सतो विनाश इति द्रव्यत्वेन सम्भवन्त्यः कथं निवर्तिष्यन्ते वासना इति ॥ (१०।१)
nāsty asataḥ saṃbhavaḥ na cāsti sato vināśa iti dravyatvena sambhavantyaḥ kathaṃ nivartiṣyante vāsanā iti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.