योगसूत्रभाष्यYogasūtrabhāṣya

YSBhā zu YS, 2, 5.1

49 of 137 · 20 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अनित्ये कार्ये नित्यख्यातिः ॥ (१।१)

anitye kārye nityakhyātiḥ ||

2.1२.१

तद् यथा ध्रुवा पृथिवी ध्रुवा सचन्द्रतारका द्यौः अमृता दिवौकस इति ॥ (२।१)

tad yathā dhruvā pṛthivī dhruvā sacandratārakā dyauḥ amṛtā divaukasa iti ||

3.1३.१

तथाशुचौ परमबीभत्से काये शुचिख्यातिः ॥ (३।१)

tathāśucau paramabībhatse kāye śucikhyātiḥ ||

4.1४.१

उक्तं च ॥ (४।१)

uktaṃ ca ||

5.1५.१

स्थानाद् बीजाद् उपष्टम्भान् निःस्यन्दान् निधनाद् अपि ॥ (५।१)

sthānād bījād upaṣṭambhān niḥsyandān nidhanād api ||

6.1६.१

कायम् आधेयशौचत्वात् पण्डिता ह्य् अशुचिं विदुः ॥ (६।१)

kāyam ādheyaśaucatvāt paṇḍitā hy aśuciṃ viduḥ ||

7.1७.१

इत्यशुचौ शुचिख्यातिर् दृश्यते ॥ (७।१)

ityaśucau śucikhyātir dṛśyate ||

8.1८.१

नवेव शशाङ्कलेखा कमनीयेयं कन्या मध्वमृतावयवनिर्मितेव चन्द्रं भित्त्वा निःसृतेव ज्ञायते नीलोत्पलपत्रायताक्षी हावगर्भाभ्यां लोचनाभ्यां जीवलोकम् आश्वासयन्तीवेति कस्य केनाभिसंबन्धः भवति चैवम् अशुचौ शुचिविपर्यासप्रत्यय इति ॥ (८।१)

naveva śaśāṅkalekhā kamanīyeyaṃ kanyā madhvamṛtāvayavanirmiteva candraṃ bhittvā niḥsṛteva jñāyate nīlotpalapatrāyatākṣī hāvagarbhābhyāṃ locanābhyāṃ jīvalokam āśvāsayantīveti kasya kenābhisaṃbandhaḥ bhavati caivam aśucau śuciviparyāsapratyaya iti ||

9.1९.१

एतेनापुण्ये पुण्यप्रत्ययस् तथैवानर्थे चार्थप्रत्ययो व्याख्यातः ॥ (९।१)

etenāpuṇye puṇyapratyayas tathaivānarthe cārthapratyayo vyākhyātaḥ ||

10.1१०.१

तथा दुःखे सुखख्यातिं वक्ष्यति ॥ (१०।१)

tathā duḥkhe sukhakhyātiṃ vakṣyati ||

11.1११.१

परिणामतापसंस्कारदुःखैर् गुणवृत्तिविरोधाच्च दुःखम् एव सर्वं विवेकिनः इति ॥ (११।१)

pariṇāmatāpasaṃskāraduḥkhair guṇavṛttivirodhācca duḥkham eva sarvaṃ vivekinaḥ iti ||

12.1१२.१

तत्र सुखख्यातिर् अविद्या ॥ (१२।१)

tatra sukhakhyātir avidyā ||

13.1१३.१

तथानात्मन्य् आत्मख्यातिर् बाह्योपकरणेषु चेतनाचेतनेषु भोगाधिष्ठाने वा शरीरे पुरुषोपकरणे वा मनस्य् अनात्मन्य् आत्मख्यातिर् इति ॥ (१३।१)

tathānātmany ātmakhyātir bāhyopakaraṇeṣu cetanācetaneṣu bhogādhiṣṭhāne vā śarīre puruṣopakaraṇe vā manasy anātmany ātmakhyātir iti ||

14.1१४.१

तथैतद् अत्रोक्तम् ॥ (१४।१)

tathaitad atroktam ||

15.1१५.१

व्यक्तम् अव्यक्तं वा सत्त्वम् आत्मत्वेनाभिप्रतीत्य तस्य संपदम् अनुनन्दत्य् आत्मसंपदं मन्वानस् तस्य व्यापदम् अनुशोचत्य् आत्मव्यापदं मन्यमानः स सर्वो ऽप्रतिबुद्ध इति ॥ (१५।१)

vyaktam avyaktaṃ vā sattvam ātmatvenābhipratītya tasya saṃpadam anunandaty ātmasaṃpadaṃ manvānas tasya vyāpadam anuśocaty ātmavyāpadaṃ manyamānaḥ sa sarvo 'pratibuddha iti ||

16.1१६.१

एषा चतुष्पदा भवत्य् अविद्या मूलम् अस्य क्लेशसंतानस्य कर्माशयस्य च सविपाकस्येति ॥ (१६।१)

eṣā catuṣpadā bhavaty avidyā mūlam asya kleśasaṃtānasya karmāśayasya ca savipākasyeti ||

17.1१७.१

तस्याश्चामित्रागोष्पदवद् वस्तु सतत्त्वं विज्ञेयम् ॥ (१७।१)

tasyāścāmitrāgoṣpadavad vastu satattvaṃ vijñeyam ||

18.1१८.१

यथा नामित्रो मित्राभावो न मित्रमात्रं किंतु तद्विरुद्धः सपत्नः ॥ (१८।१)

yathā nāmitro mitrābhāvo na mitramātraṃ kiṃtu tadviruddhaḥ sapatnaḥ ||

19.1१९.१

तथागोष्पदं न गोष्पदाभावो न गोष्पदमात्रं किंतु देश एव ताभ्याम् अन्यद् वस्त्वन्तरम् ॥ (१९।१)

tathāgoṣpadaṃ na goṣpadābhāvo na goṣpadamātraṃ kiṃtu deśa eva tābhyām anyad vastvantaram ||

20.1२०.१

एवम् अविद्या न प्रमाणं न प्रमाणाभावः किंतु विद्याविपरीतं ज्ञानान्तरम् अविद्येति ॥ (२०।१)

evam avidyā na pramāṇaṃ na pramāṇābhāvaḥ kiṃtu vidyāviparītaṃ jñānāntaram avidyeti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

YSBhā zu YS, 2, 5.1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit