योगसूत्रभाष्यYogasūtrabhāṣya

YSBhā zu YS, 2, 4.1

48 of 137 · 26 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अत्राविद्या क्षेत्रं प्रसवभूमिर् उत्तरेषाम् अस्मितादीनां चतुर्विधविकल्पानां प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम् ॥ (१।१)

atrāvidyā kṣetraṃ prasavabhūmir uttareṣām asmitādīnāṃ caturvidhavikalpānāṃ prasuptatanuvicchinnodārāṇām ||

2.1२.१

तत्र का प्रसुप्तिः ॥ (२।१)

tatra kā prasuptiḥ ||

3.1३.१

चेतसि शक्तिमात्रप्रतिष्ठानां बीजभावोपगमः ॥ (३।१)

cetasi śaktimātrapratiṣṭhānāṃ bījabhāvopagamaḥ ||

4.1४.१

तस्य प्रबोध आलम्बने संमुखीभावः ॥ (४।१)

tasya prabodha ālambane saṃmukhībhāvaḥ ||

5.1५.१

प्रसंख्यानवतो दग्धक्लेशबीजस्य संमुखीभूते ऽप्य् आलम्बने नासौ पुनर् अस्ति दग्धबीजस्य कुतः प्ररोह इति अतः क्षीणक्लेशः कुशलश्चरमदेह इत्य् उच्यते ॥ (५।१)

prasaṃkhyānavato dagdhakleśabījasya saṃmukhībhūte 'py ālambane nāsau punar asti dagdhabījasya kutaḥ praroha iti ataḥ kṣīṇakleśaḥ kuśalaścaramadeha ity ucyate ||

6.1६.१

तत्रैव सा दग्धबीजभावा पञ्चमी क्लेशावस्था नान्यत्रेति ॥ (६।१)

tatraiva sā dagdhabījabhāvā pañcamī kleśāvasthā nānyatreti ||

7.1७.१

सतां क्लेशानां तदा बीजसामर्थ्यं दग्धम् इति ॥ (७।१)

satāṃ kleśānāṃ tadā bījasāmarthyaṃ dagdham iti ||

8.1८.१

विषयस्य संमुखीभावे ऽपि सति न भवत्य् एषां प्रबोध इति उक्ता प्रसुप्तिः दग्धबीजानाम् अप्ररोहश्च ॥ (८।१)

viṣayasya saṃmukhībhāve 'pi sati na bhavaty eṣāṃ prabodha iti uktā prasuptiḥ dagdhabījānām aprarohaśca ||

9.1९.१

तनुत्वम् उच्यते प्रतिपक्षभावनोपहताः क्लेशास् तनवो भवन्ति ॥ (९।१)

tanutvam ucyate pratipakṣabhāvanopahatāḥ kleśās tanavo bhavanti ||

10.1१०.१

तथा विच्छिद्य विच्छिद्य तेन तेनात्मना पुनः पुनः समुदाचरन्ति इति विच्छिन्नाः ॥ (१०।१)

tathā vicchidya vicchidya tena tenātmanā punaḥ punaḥ samudācaranti iti vicchinnāḥ ||

11.1११.१

कथम् ॥ (११।१)

katham ||

12.1१२.१

रागकाले क्रोधस्यादर्शनात् न हि रागकाले क्रोधः समुदाचरति ॥ (१२।१)

rāgakāle krodhasyādarśanāt na hi rāgakāle krodhaḥ samudācarati ||

13.1१३.१

रागश्च क्वचिद् दृश्यमानो न विषयान्तरे नास्ति ॥ (१३।१)

rāgaśca kvacid dṛśyamāno na viṣayāntare nāsti ||

14.1१४.१

नैकस्यां स्त्रियां चैत्रो रक्त इत्य् अन्यासु स्त्रीषु विरक्तः किंतु तत्र रागो लब्धवृत्तिर् अन्यत्र तु भविष्यद्वृत्तिर् इति ॥ (१४।१)

naikasyāṃ striyāṃ caitro rakta ity anyāsu strīṣu viraktaḥ kiṃtu tatra rāgo labdhavṛttir anyatra tu bhaviṣyadvṛttir iti ||

15.1१५.१

स हि तदा प्रसुप्ततनुविच्छिन्नो भवति ॥ (१५।१)

sa hi tadā prasuptatanuvicchinno bhavati ||

16.1१६.१

विषये यो लब्धवृत्तिः स उदारः ॥ (१६।१)

viṣaye yo labdhavṛttiḥ sa udāraḥ ||

17.1१७.१

सर्व एवैते क्लेशविषयत्वं नातिक्रामन्ति ॥ (१७।१)

sarva evaite kleśaviṣayatvaṃ nātikrāmanti ||

18.1१८.१

कस् तर्हि विच्छिन्नः प्रसुप्तस् तनुर् उदारो वा क्लेश इति ॥ (१८।१)

kas tarhi vicchinnaḥ prasuptas tanur udāro vā kleśa iti ||

19.1१९.१

उच्यते सत्यम् एवैतत् ॥ (१९।१)

ucyate satyam evaitat ||

20.1२०.१

किंतु विशिष्टानाम् एवैतेषां विच्छिन्नादित्वम् ॥ (२०।१)

kiṃtu viśiṣṭānām evaiteṣāṃ vicchinnāditvam ||

21.1२१.१

यथैव प्रतिपक्षभावनातो विवृत्तस् तथैव स्वव्यञ्जकाञ्जनेनाभिव्यक्त इति ॥ (२१।१)

yathaiva pratipakṣabhāvanāto vivṛttas tathaiva svavyañjakāñjanenābhivyakta iti ||

22.1२२.१

सर्व एव अमी क्लेशा अविद्याभेदाः ॥ (२२।१)

sarva eva amī kleśā avidyābhedāḥ ||

23.1२३.१

कस्मात् ॥ (२३।१)

kasmāt ||

24.1२४.१

सर्वेष्व् अविद्यैवाभिप्लवते ॥ (२४।१)

sarveṣv avidyaivābhiplavate ||

25.1२५.१

यद् अविद्यया वस्त्व् आकार्यते तद् एवानुशेरते क्लेशा विपर्यासप्रत्ययकाल उपलभ्यन्ते क्षीयमाणां चाविद्याम् अनुक्षीयन्त इति ॥ (२५।१)

yad avidyayā vastv ākāryate tad evānuśerate kleśā viparyāsapratyayakāla upalabhyante kṣīyamāṇāṃ cāvidyām anukṣīyanta iti ||

26.1२६.१

तत्राविद्यास्वरूपम् उच्यते ॥ (२६।१)

tatrāvidyāsvarūpam ucyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

YSBhā zu YS, 2, 4.1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit