YSBhā zu YS, 2, 17.1
Select a line for its word-by-word analysis.
तद् एतद् दृश्यम् अयस्कान्तमणिकल्पं संनिधिमात्रोपकारि दृश्यत्वेन स्वं भवति पुरुषस्य दृशिरूपस्य स्वामिनः ॥ (३।१)
tad etad dṛśyam ayaskāntamaṇikalpaṃ saṃnidhimātropakāri dṛśyatvena svaṃ bhavati puruṣasya dṛśirūpasya svāminaḥ ||
अनुभवकर्मविषयताम् आपन्नम् तयोर् दृग्दर्शनशक्त्योर् अनादिर् अर्थकृतः संयोगो हेयहेतुर् दुःखस्य कारणम् इत्य् अर्थः ॥ (४।१)
anubhavakarmaviṣayatām āpannam tayor dṛgdarśanaśaktyor anādir arthakṛtaḥ saṃyogo heyahetur duḥkhasya kāraṇam ity arthaḥ ||
तत्संयोगहेतुविवर्जनात् स्याद् अयम् आत्यन्तिको दुःखप्रतीकारः ॥ (५।२)
tatsaṃyogahetuvivarjanāt syād ayam ātyantiko duḥkhapratīkāraḥ ||
तद् यथा पादतलस्य भेद्यता कण्टकस्य भेत्तृत्वं परिहारः कण्टकस्य पादानधिष्ठानं पादत्राणव्यवहितेन वाधिष्ठानम् ॥ (८।१)
tad yathā pādatalasya bhedyatā kaṇṭakasya bhettṛtvaṃ parihāraḥ kaṇṭakasya pādānadhiṣṭhānaṃ pādatrāṇavyavahitena vādhiṣṭhānam ||
एतत् त्रयं यो वेद लोके स तत्र प्रतीकारम् आरभमाणो भेदजं दुःखं नाप्नोति ॥ (९।१)
etat trayaṃ yo veda loke sa tatra pratīkāram ārabhamāṇo bhedajaṃ duḥkhaṃ nāpnoti ||
अत्रापि तापकस्य रजसः सत्त्वम् एव तप्यं ॥ (१२।१)
atrāpi tāpakasya rajasaḥ sattvam eva tapyaṃ ||
सत्त्वे कर्मणि तपिक्रिया नापरिणामिनि निष्क्रिये क्षेत्रज्ञे ॥ (१५।१)
sattve karmaṇi tapikriyā nāpariṇāmini niṣkriye kṣetrajñe ||
दर्शितविषयत्वात् सत्त्वे तु तप्यमाने तदाकारानुरोधी पुरुषो ऽनुतप्यत इति दृश्यस्वरूपम् उच्यते ॥ (१६।१)
darśitaviṣayatvāt sattve tu tapyamāne tadākārānurodhī puruṣo 'nutapyata iti dṛśyasvarūpam ucyate ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.