योगसूत्रभाष्यYogasūtrabhāṣya

YSBhā zu YS, 2, 23.1

67 of 137 · 25 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पुरुषः स्वामी दृश्येन स्वेन दर्शनार्थं संयुक्तः ॥ (१।१)

puruṣaḥ svāmī dṛśyena svena darśanārthaṃ saṃyuktaḥ ||

2.1२.१

तस्मात् संयोगाद् दृश्यस्योपलब्धिर् या स भोगः या तु द्रष्टुः स्वरूपोपलब्धिः सो ऽपवर्गः ॥ (२।१)

tasmāt saṃyogād dṛśyasyopalabdhir yā sa bhogaḥ yā tu draṣṭuḥ svarūpopalabdhiḥ so 'pavargaḥ ||

3.1३.१

दर्शनकार्यावसानः संयोग इति दर्शनं वियोगस्य कारणम् उक्तम् ॥ (३।१)

darśanakāryāvasānaḥ saṃyoga iti darśanaṃ viyogasya kāraṇam uktam ||

4.1४.१

दर्शनम् अदर्शनस्य प्रतिद्वंद्वीत्य् अदर्शनं संयोगनिमित्तम् उक्तम् ॥ (४।१)

darśanam adarśanasya pratidvaṃdvīty adarśanaṃ saṃyoganimittam uktam ||

5.1५.१

नात्र दर्शनं मोक्षकारणम् अदर्शनाभावाद् एव बन्धाभावः स मोक्ष इति ॥ (५।१)

nātra darśanaṃ mokṣakāraṇam adarśanābhāvād eva bandhābhāvaḥ sa mokṣa iti ||

6.1६.१

दर्शनस्य भावे बन्धकारणस्यादर्शनस्य नाश इत्य् अतो दर्शनज्ञानं कैवल्यकारणम् उक्तम् ॥ (६।१)

darśanasya bhāve bandhakāraṇasyādarśanasya nāśa ity ato darśanajñānaṃ kaivalyakāraṇam uktam ||

7.1७.१

किं चेदम् अदर्शनं नाम ॥ (७।१)

kiṃ cedam adarśanaṃ nāma ||

8.1८.१

किं गुणानाम् अधिकारः ॥ (८।१)

kiṃ guṇānām adhikāraḥ ||

9.1९.१

आहोस्विद् दृशिरूपस्य स्वामिनो दर्शितविषयस्य प्रधानचित्तस्यानुत्पादः स्वस्मिन् दृश्ये विद्यमाने दर्शनाभावः ॥ (९।१)

āhosvid dṛśirūpasya svāmino darśitaviṣayasya pradhānacittasyānutpādaḥ svasmin dṛśye vidyamāne darśanābhāvaḥ ||

10.1१०.१

किम् अर्थवत्ता गुणानाम् ॥ (१०।१)

kim arthavattā guṇānām ||

11.1११.१

अथाविद्या स्वचित्तेन सह निरुद्धा स्वचित्तस्योत्पत्तिबीजम् ॥ (११।१)

athāvidyā svacittena saha niruddhā svacittasyotpattibījam ||

12.1१२.१

किं स्थितिसंस्कारक्षये गतिसंस्काराभिव्यक्तिः ॥ (१२।१)

kiṃ sthitisaṃskārakṣaye gatisaṃskārābhivyaktiḥ ||

13.1१३.१

यत्रेदम् उक्तम् ॥ (१३।१)

yatredam uktam ||

14.1१४.१

प्रधानं स्थित्यैव वर्तमानं विकाराकरणाद् अप्रधानं स्यात् तथा गत्यैव वर्तमानं विकारनित्यत्वाद् अप्रधानं स्यात् ॥ (१४।१)

pradhānaṃ sthityaiva vartamānaṃ vikārākaraṇād apradhānaṃ syāt tathā gatyaiva vartamānaṃ vikāranityatvād apradhānaṃ syāt ||

15.1१५.१

उभयथा चास्य प्रवृत्तिः प्रधानव्यवहारं लभते नान्यथा ॥ (१५।१)

ubhayathā cāsya pravṛttiḥ pradhānavyavahāraṃ labhate nānyathā ||

16.1१६.१

कारणान्तरेष्व् अपि कल्पितेष्व् अपि समानश्चर्चः ॥ (१६।१)

kāraṇāntareṣv api kalpiteṣv api samānaścarcaḥ ||

17.1१७.१

दर्शनशक्तिर् एवादर्शनम् इत्येके ॥ (१७।१)

darśanaśaktir evādarśanam ityeke ||

18.1१८.१

प्रधानस्यात्मख्यापनार्था प्रवृत्तिर् इति श्रुतेः ॥ (१८।१)

pradhānasyātmakhyāpanārthā pravṛttir iti śruteḥ ||

19.1१९.१

सर्वबोध्यबोधसमर्थः प्राक्प्रवृत्तेः पुरुषो न पश्यति सर्वकार्यकरणसमर्थं दृश्यं तदा न दृश्यत इति ॥ (१९।१)

sarvabodhyabodhasamarthaḥ prākpravṛtteḥ puruṣo na paśyati sarvakāryakaraṇasamarthaṃ dṛśyaṃ tadā na dṛśyata iti ||

20.1२०.१

उभयस्याप्यदर्शनं धर्म इत्येके ॥ (२०।१)

ubhayasyāpyadarśanaṃ dharma ityeke ||

21.1२१.१

तत्रेदं दृश्यस्य स्वात्मभूतम् अपि पुरुषप्रत्ययापेक्षं दर्शनं दृश्यधर्मत्वेन भवति तथा पुरुषस्यानात्मभूतम् अपि दृश्यप्रत्ययापेक्षं पुरुषधर्मत्वेनेव दर्शनम् अवभासते ॥ (२१।१)

tatredaṃ dṛśyasya svātmabhūtam api puruṣapratyayāpekṣaṃ darśanaṃ dṛśyadharmatvena bhavati tathā puruṣasyānātmabhūtam api dṛśyapratyayāpekṣaṃ puruṣadharmatveneva darśanam avabhāsate ||

22.1२२.१

दर्शनज्ञानम् एवादर्शनम् इति केचिद् अभिदधति ॥ (२२।१)

darśanajñānam evādarśanam iti kecid abhidadhati ||

23.1२३.१

इत्येते शास्त्रगता विकल्पाः ॥ (२३।१)

ityete śāstragatā vikalpāḥ ||

24.1२४.१

तत्र विकल्पबहुत्वम् एतत् सर्वपुरुषाणाम् गुणानां संयोगे साधारणविषयम् ॥ (२४।१)

tatra vikalpabahutvam etat sarvapuruṣāṇām guṇānāṃ saṃyoge sādhāraṇaviṣayam ||

25.1२५.१

यस् तु प्रत्यक्चेतनस्य स्वबुद्धिसंयोगः ॥ (२५।१)

yas tu pratyakcetanasya svabuddhisaṃyogaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

YSBhā zu YS, 2, 23.1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit