मुग्धावबोधिनीMugdhāvabodhinī

MuA zu RHT, 1, 1.2

1 of 368 · 40 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रीमन्महागणाधिपतये नमः । (१।१)

śrīmanmahāgaṇādhipataye namaḥ |

1.2१.२

भवभयरक्षणदक्षं नत्वा मुग्धावबोधिनीं तनुते । (१।२)

bhavabhayarakṣaṇadakṣaṃ natvā mugdhāvabodhinīṃ tanute |

1.3१.३

रसहृदयसुप्रयुक्तां टीकामृजुभावगामाप्तः ॥ (१।३)

rasahṛdayasuprayuktāṃ ṭīkāmṛjubhāvagāmāptaḥ ||

2.1२.१

गुणवारिधिकुरलकुले हरिहरमिश्रः प्रतीतमहिमाख्यः । (२।१)

guṇavāridhikuralakule hariharamiśraḥ pratītamahimākhyaḥ |

2.2२.२

तत्पुत्रो भुवि महितो महेश इति नामविख्यातः ॥ (२।२)

tatputro bhuvi mahito maheśa iti nāmavikhyātaḥ ||

3.1३.१

तदन्वये भारतीभावसंयुतस् तदात्मजः प्रस्तुतवाग्भिरीश्वरः । (३।१)

tadanvaye bhāratībhāvasaṃyutas tadātmajaḥ prastutavāgbhirīśvaraḥ |

3.2३.२

चतुर्भुजो भावितभावमानसः स्वलोकजातस्य कुलानुभावतः ॥ (३।२)

caturbhujo bhāvitabhāvamānasaḥ svalokajātasya kulānubhāvataḥ ||

4.1४.१

ज्येष्ठोऽभूद् भुवि पारिजातकतरुः खण्डेलवालान्वये तत्पुत्रः किल नाथबल्लवसुदः प्राणैर् यशोऽर्थान्वितः । (४।१)

jyeṣṭho'bhūd bhuvi pārijātakataruḥ khaṇḍelavālānvaye tatputraḥ kila nāthaballavasudaḥ prāṇair yaśo'rthānvitaḥ |

4.2४.२

तत्पुत्रेण च सावरेण पतिना बन्धस्य धर्मार्थिना गीर्वाणाशु रुगोञ्चजेन सततं तेनात्र यत्नः कृतः ॥ (४।२)

tatputreṇa ca sāvareṇa patinā bandhasya dharmārthinā gīrvāṇāśu rugoñcajena satataṃ tenātra yatnaḥ kṛtaḥ ||

5.0५.०

इह शास्त्रारम्भे आचार्यश्रीमद्गोविन्दपादाः शिष्टसमयपरिपालनार्थे शास्त्रस्य देशयतो गुरुपादस्य भगवतो वस्तुनिर्देशरूपं मङ्गलम् आचरन्ति जयतीत्यादि ॥ (५।०)

iha śāstrārambhe ācāryaśrīmadgovindapādāḥ śiṣṭasamayaparipālanārthe śāstrasya deśayato gurupādasya bhagavato vastunirdeśarūpaṃ maṅgalam ācaranti jayatītyādi ||

6.0६.०

मङ्गललक्षणं यथा आशीर् नमस्क्रिया वस्तुनिर्देशो मङ्गल इति ॥ (६।०)

maṅgalalakṣaṇaṃ yathā āśīr namaskriyā vastunirdeśo maṅgala iti ||

7.0७.०

वस्तुनिर्देशः पञ्चधा यथास्ति भाति प्रियं रूपं नाम चेत्यंशपञ्चकम् ॥ (७।०)

vastunirdeśaḥ pañcadhā yathāsti bhāti priyaṃ rūpaṃ nāma cetyaṃśapañcakam ||

8.0८.०

आद्यं त्रयं ब्रह्मरूपं शक्तिरूपं ततो द्वयम् इति ॥ (८।०)

ādyaṃ trayaṃ brahmarūpaṃ śaktirūpaṃ tato dvayam iti ||

9.0९.०

स हरो जयति सर्वोत्कर्षेण वर्तते ॥ (९।०)

sa haro jayati sarvotkarṣeṇa vartate ||

10.0१०.०

अखिलं जगत् पश्यत इति वस्तुनिर्देशाब्जयद्द्रष्टा ॥ (१०।०)

akhilaṃ jagat paśyata iti vastunirdeśābjayaddraṣṭā ||

11.0११.०

तथा च श्रुतिः अपाणिपादो जवनो ग्रहीता ॥ (११।०)

tathā ca śrutiḥ apāṇipādo javano grahītā ||

12.1१२.१

पश्यत्यचक्षुः स शृणोत्यकर्णः । (१२।१)

paśyatyacakṣuḥ sa śṛṇotyakarṇaḥ |

12.2१२.२

स वेत्ति वेद्यं न च तस्य वेत्ता तमाहुर् अग्र्यं पुरुषं पुराणम् इति ॥ (१२।२)

sa vetti vedyaṃ na ca tasya vettā tamāhur agryaṃ puruṣaṃ purāṇam iti ||

13.0१३.०

यस्य हृदयस्यैव रसरूपिणी करुणा घृणा जाता प्रादुर्भूता ॥ (१३।०)

yasya hṛdayasyaiva rasarūpiṇī karuṇā ghṛṇā jātā prādurbhūtā ||

14.0१४.०

किंभूत्वा गलित्वा द्रवित्वा गलितस्य स्थानाच्च्युतिर् इति युक्तम् ॥ (१४।०)

kiṃbhūtvā galitvā dravitvā galitasya sthānāccyutir iti yuktam ||

15.0१५.०

एषा हृदयस्थैव ॥ (१५।०)

eṣā hṛdayasthaiva ||

16.0१६.०

एवाव्ययम् अन्यस्थाननिषेधवाचि ॥ (१६।०)

evāvyayam anyasthānaniṣedhavāci ||

17.0१७.०

रसरूपिणीति रसः पारदस्तत्स्वरूपं यस्याः सा ॥ (१७।०)

rasarūpiṇīti rasaḥ pāradastatsvarūpaṃ yasyāḥ sā ||

18.1१८.१

तथा च वाक्यम् । (१८।१)

tathā ca vākyam |

18.2१८.२

रसो जलं रसो हर्षो रसः शृङ्गारपूर्वकः । (१८।२)

raso jalaṃ raso harṣo rasaḥ śṛṅgārapūrvakaḥ |

18.3१८.३

स्वाद्वादिषु च निर्यासे पारदेऽपि रसो विषे । (१८।३)

svādvādiṣu ca niryāse pārade'pi raso viṣe |

18.4१८.४

इत्यनेकार्थः ॥ (१८।४)

ityanekārthaḥ ||

19.0१९.०

सामान्यतस्तद्रूपं द्रवत्वं विशेषतो रसरूपं सर्वोपकारित्वम् ॥ (१९।०)

sāmānyatastadrūpaṃ dravatvaṃ viśeṣato rasarūpaṃ sarvopakāritvam ||

20.1२०.१

तथा च वाक्यं रसरत्नाकरे । (२०।१)

tathā ca vākyaṃ rasaratnākare |

20.2२०.२

आजन्मपापकृतनिर्दहनैकवह्निर् दारिद्र्यदुःखगजवारणसिंहरूपः इति ॥ (२०।२)

ājanmapāpakṛtanirdahanaikavahnir dāridryaduḥkhagajavāraṇasiṃharūpaḥ iti ||

21.0२१.०

किंभूतस्य हरस्य दैन्यगदाकुलं जगत् संसारं पश्यतः दैन्ययं च गदाश्च तैर् आकुलं व्याप्तं दैन्यं दीनभावो दारिद्र्यं गदा व्याधय इति ॥ (२१।०)

kiṃbhūtasya harasya dainyagadākulaṃ jagat saṃsāraṃ paśyataḥ dainyayaṃ ca gadāśca tair ākulaṃ vyāptaṃ dainyaṃ dīnabhāvo dāridryaṃ gadā vyādhaya iti ||

22.0२२.०

अखिलमिति सर्वव्यापिपदम् ॥ (२२।०)

akhilamiti sarvavyāpipadam ||

23.1२३.१

यथा मञ्जर्या । (२३।१)

yathā mañjaryā |

23.2२३.२

यस्य रोगस्य यो योगस्तेनैव सह दापयेत् । (२३।२)

yasya rogasya yo yogastenaiva saha dāpayet |

23.3२३.३

रसेन्द्रो हरो रोगान्नरकुञ्जरवाजिनाम् ॥ (२३।३)

rasendro haro rogānnarakuñjaravājinām ||

24.0२४.०

इति ॥ (२४।०)

iti ||

25.1२५.१

अन्यन्मतं च । (२५।१)

anyanmataṃ ca |

25.2२५.२

रसभस्म विना तत्र कथ्यते संहिताक्रमः । (२५।२)

rasabhasma vinā tatra kathyate saṃhitākramaḥ |

25.3२५.३

अनुक्तमपि विज्ञेयं तत्र तत्राङ्गशान्तये ॥ (२५।३)

anuktamapi vijñeyaṃ tatra tatrāṅgaśāntaye ||

26.0२६.०

इति ॥ (२६।०)

iti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MuA zu RHT, 1, 1.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit