MuA zu RHT, 1, 3.2
Select a line for its word-by-word analysis.
यः पूर्वविशिष्टो हरजस् तस्मादन्यः करुणापरो दयावान् कः न को ऽपि यतो रुजं शरीरव्यथां हरति ॥ (१।०)
yaḥ pūrvaviśiṣṭo harajas tasmādanyaḥ karuṇāparo dayāvān kaḥ na ko 'pi yato rujaṃ śarīravyathāṃ harati ||
दृश्यते ऽसौ तदा ज्ञेयो मूर्छितः सूतराड्बुधैः ॥ (३।३)
dṛśyate 'sau tadā jñeyo mūrchitaḥ sūtarāḍbudhaiḥ ||
पुनर्बन्धनमनुभूय धृत्वा मुक्तिदो भवति मुक्तिं ददातीति ॥ (५।०)
punarbandhanamanubhūya dhṛtvā muktido bhavati muktiṃ dadātīti ||
मुक्तिश्चतुर्धा वर्णिता सालोक्यसारूप्यसामीप्यसायुज्यभेदात् ॥ (६।०)
muktiścaturdhā varṇitā sālokyasārūpyasāmīpyasāyujyabhedāt ||
बन्धनं च मुख्यतया द्विविधम् अवान्तरव्यापारेण च चतुर्विधम् ॥ (७।०)
bandhanaṃ ca mukhyatayā dvividham avāntaravyāpāreṇa ca caturvidham ||
अधुना द्विविधबन्धनोद्देशः निर्बीजबद्धो बीजबद्धश्च ॥ (८।०)
adhunā dvividhabandhanoddeśaḥ nirbījabaddho bījabaddhaśca ||
रसस्तु पादांशसुवर्णजीर्णः पिष्टीकृतो गन्धकयोगतश्च । (९।२)
rasastu pādāṃśasuvarṇajīrṇaḥ piṣṭīkṛto gandhakayogataśca |
तुल्यांशगन्धैः पुटितः क्रमेण निर्बीजनामाखिलरोगहर्ता ॥ (९।३)
tulyāṃśagandhaiḥ puṭitaḥ krameṇa nirbījanāmākhilarogahartā ||
बीजीकृतैर् अभ्रसत्त्वहेमतारार्ककान्तैः सह साधितो यः । (११।२)
bījīkṛtair abhrasattvahematārārkakāntaiḥ saha sādhito yaḥ |
युतस्ततः षड्गुणगन्धचूर्णैः स बीजबद्धे ऽप्यधिकप्रभावः ॥ (११।३)
yutastataḥ ṣaḍguṇagandhacūrṇaiḥ sa bījabaddhe 'pyadhikaprabhāvaḥ ||
पोटः खोटो जलौका च भस्मत्वं च चतुर्विधम् । (१३।२)
poṭaḥ khoṭo jalaukā ca bhasmatvaṃ ca caturvidham |
बन्धश्चतुर्विधः सूते विज्ञेयो भिषगुत्तमैः ॥ (१३।३)
bandhaścaturvidhaḥ sūte vijñeyo bhiṣaguttamaiḥ ||
पोटः पर्पटीबन्धः पिष्टीस्तम्भस्तु खोटकः । (१५।२)
poṭaḥ parpaṭībandhaḥ piṣṭīstambhastu khoṭakaḥ |
ध्मातो द्रुतो भवेत्खोटस् त्व् आहतश्चूर्णतां व्रजेत् ॥ (१५।३)
dhmāto druto bhavetkhoṭas tv āhataścūrṇatāṃ vrajet ||
पुनर्ध्मातो द्रुतः खोट इति खोटस्य लक्षणम् । (१६।१)
punardhmāto drutaḥ khoṭa iti khoṭasya lakṣaṇam |
जलौका पाटबन्धश्च भस्म भस्मनिभं भवेत् ॥ (१६।२)
jalaukā pāṭabandhaśca bhasma bhasmanibhaṃ bhavet ||
सुमृत इति सुः इति पूजायां यथा विदग्धमुखमण्डनबहिर्लापिकायाम् । (१९।१)
sumṛta iti suḥ iti pūjāyāṃ yathā vidagdhamukhamaṇḍanabahirlāpikāyām |
पूजायां किं पदं प्रोक्तम् अस्तनं को बिभर्त्युरः । (१९।२)
pūjāyāṃ kiṃ padaṃ proktam astanaṃ ko bibhartyuraḥ |
आर्द्रत्वं च घनत्वं च चापल्यं गुरुतैजसम् । (२२।२)
ārdratvaṃ ca ghanatvaṃ ca cāpalyaṃ gurutaijasam |
यस्यैतानि न विद्यन्ते तं विद्यान्मृतसूतकम् ॥ (२२।३)
yasyaitāni na vidyante taṃ vidyānmṛtasūtakam ||
अबद्धसूतं तु हतं प्रमादात् करोति कष्टं प्रबलं रसेन्द्रः ॥ (२४।२)
abaddhasūtaṃ tu hataṃ pramādāt karoti kaṣṭaṃ prabalaṃ rasendraḥ ||
मूर्छनादिबन्धनपरम्परया यो मृतः स पूज्यो नान्यथा ॥ (२६।०)
mūrchanādibandhanaparamparayā yo mṛtaḥ sa pūjyo nānyathā ||
अजीर्णं चाप्यबीजं च सूतकं यस्तु घातयेत् । (२७।२)
ajīrṇaṃ cāpyabījaṃ ca sūtakaṃ yastu ghātayet |
छेदेऽपि चन्दनतरुः सुरभयति मुखं कुठारस्य इति ॥ (३०।२)
chede'pi candanataruḥ surabhayati mukhaṃ kuṭhārasya iti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.