मुग्धावबोधिनीMugdhāvabodhinī

MuA zu RHT, 1, 3.2

3 of 368 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

यः पूर्वविशिष्टो हरजस् तस्मादन्यः करुणापरो दयावान् कः न को ऽपि यतो रुजं शरीरव्यथां हरति ॥ (१।०)

yaḥ pūrvaviśiṣṭo harajas tasmādanyaḥ karuṇāparo dayāvān kaḥ na ko 'pi yato rujaṃ śarīravyathāṃ harati ||

2.0२.०

किंभूत्वा मूर्छित्वा मूर्छितो भूत्वा ॥ (२।०)

kiṃbhūtvā mūrchitvā mūrchito bhūtvā ||

3.1३.१

मूर्छितलक्षणं रसरत्नाकरे । (३।१)

mūrchitalakṣaṇaṃ rasaratnākare |

3.2३.२

कज्जलाभो यदा सूतो विहाय घनचापलम् । (३।२)

kajjalābho yadā sūto vihāya ghanacāpalam |

3.3३.३

दृश्यते ऽसौ तदा ज्ञेयो मूर्छितः सूतराड्बुधैः ॥ (३।३)

dṛśyate 'sau tadā jñeyo mūrchitaḥ sūtarāḍbudhaiḥ ||

4.0४.०

इति ॥ (४।०)

iti ||

5.0५.०

पुनर्बन्धनमनुभूय धृत्वा मुक्तिदो भवति मुक्तिं ददातीति ॥ (५।०)

punarbandhanamanubhūya dhṛtvā muktido bhavati muktiṃ dadātīti ||

6.0६.०

मुक्तिश्चतुर्धा वर्णिता सालोक्यसारूप्यसामीप्यसायुज्यभेदात् ॥ (६।०)

muktiścaturdhā varṇitā sālokyasārūpyasāmīpyasāyujyabhedāt ||

7.0७.०

बन्धनं च मुख्यतया द्विविधम् अवान्तरव्यापारेण च चतुर्विधम् ॥ (७।०)

bandhanaṃ ca mukhyatayā dvividham avāntaravyāpāreṇa ca caturvidham ||

8.0८.०

अधुना द्विविधबन्धनोद्देशः निर्बीजबद्धो बीजबद्धश्च ॥ (८।०)

adhunā dvividhabandhanoddeśaḥ nirbījabaddho bījabaddhaśca ||

9.1९.१

निर्बीजबद्धो यथा रसमञ्जर्याम् । (९।१)

nirbījabaddho yathā rasamañjaryām |

9.2९.२

रसस्तु पादांशसुवर्णजीर्णः पिष्टीकृतो गन्धकयोगतश्च । (९।२)

rasastu pādāṃśasuvarṇajīrṇaḥ piṣṭīkṛto gandhakayogataśca |

9.3९.३

तुल्यांशगन्धैः पुटितः क्रमेण निर्बीजनामाखिलरोगहर्ता ॥ (९।३)

tulyāṃśagandhaiḥ puṭitaḥ krameṇa nirbījanāmākhilarogahartā ||

10.0१०.०

इति ॥ (१०।०)

iti ||

11.1११.१

पुनर् बीजबद्धो यथा । (११।१)

punar bījabaddho yathā |

11.2११.२

बीजीकृतैर् अभ्रसत्त्वहेमतारार्ककान्तैः सह साधितो यः । (११।२)

bījīkṛtair abhrasattvahematārārkakāntaiḥ saha sādhito yaḥ |

11.3११.३

युतस्ततः षड्गुणगन्धचूर्णैः स बीजबद्धे ऽप्यधिकप्रभावः ॥ (११।३)

yutastataḥ ṣaḍguṇagandhacūrṇaiḥ sa bījabaddhe 'pyadhikaprabhāvaḥ ||

12.0१२.०

इति ॥ (१२।०)

iti ||

13.1१३.१

अवान्तरचतुर्विधबन्धोद्देशो यथा । (१३।१)

avāntaracaturvidhabandhoddeśo yathā |

13.2१३.२

पोटः खोटो जलौका च भस्मत्वं च चतुर्विधम् । (१३।२)

poṭaḥ khoṭo jalaukā ca bhasmatvaṃ ca caturvidham |

13.3१३.३

बन्धश्चतुर्विधः सूते विज्ञेयो भिषगुत्तमैः ॥ (१३।३)

bandhaścaturvidhaḥ sūte vijñeyo bhiṣaguttamaiḥ ||

14.0१४.०

इति ॥ (१४।०)

iti ||

15.1१५.१

तल्लक्षणं संकेतकलिकायाम् । (१५।१)

tallakṣaṇaṃ saṃketakalikāyām |

15.2१५.२

पोटः पर्पटीबन्धः पिष्टीस्तम्भस्तु खोटकः । (१५।२)

poṭaḥ parpaṭībandhaḥ piṣṭīstambhastu khoṭakaḥ |

15.3१५.३

ध्मातो द्रुतो भवेत्खोटस् त्व् आहतश्चूर्णतां व्रजेत् ॥ (१५।३)

dhmāto druto bhavetkhoṭas tv āhataścūrṇatāṃ vrajet ||

16.1१६.१

पुनर्ध्मातो द्रुतः खोट इति खोटस्य लक्षणम् । (१६।१)

punardhmāto drutaḥ khoṭa iti khoṭasya lakṣaṇam |

16.2१६.२

जलौका पाटबन्धश्च भस्म भस्मनिभं भवेत् ॥ (१६।२)

jalaukā pāṭabandhaśca bhasma bhasmanibhaṃ bhavet ||

17.0१७.०

इति ॥ (१७।०)

iti ||

18.0१८.०

पुनः सुमृतः सन् अमरीकरोतीति ॥ (१८।०)

punaḥ sumṛtaḥ san amarīkarotīti ||

19.1१९.१

सुमृत इति सुः इति पूजायां यथा विदग्धमुखमण्डनबहिर्लापिकायाम् । (१९।१)

sumṛta iti suḥ iti pūjāyāṃ yathā vidagdhamukhamaṇḍanabahirlāpikāyām |

19.2१९.२

पूजायां किं पदं प्रोक्तम् अस्तनं को बिभर्त्युरः । (१९।२)

pūjāyāṃ kiṃ padaṃ proktam astanaṃ ko bibhartyuraḥ |

19.3१९.३

क आयुधतया ख्यातः प्रलम्बासुरविद्विषः ॥ (१९।३)

ka āyudhatayā khyātaḥ pralambāsuravidviṣaḥ ||

20.0२०.०

सुनासीरः इति पूज्यः ॥ (२०।०)

sunāsīraḥ iti pūjyaḥ ||

21.0२१.०

मृत इति विशेषार्थः ॥ (२१।०)

mṛta iti viśeṣārthaḥ ||

22.1२२.१

मृतो यथा । (२२।१)

mṛto yathā |

22.2२२.२

आर्द्रत्वं च घनत्वं च चापल्यं गुरुतैजसम् । (२२।२)

ārdratvaṃ ca ghanatvaṃ ca cāpalyaṃ gurutaijasam |

22.3२२.३

यस्यैतानि न विद्यन्ते तं विद्यान्मृतसूतकम् ॥ (२२।३)

yasyaitāni na vidyante taṃ vidyānmṛtasūtakam ||

23.0२३.०

इति ॥ (२३।०)

iti ||

24.1२४.१

पूज्य इति रसेन्द्रमङ्गले यथा । (२४।१)

pūjya iti rasendramaṅgale yathā |

24.2२४.२

अबद्धसूतं तु हतं प्रमादात् करोति कष्टं प्रबलं रसेन्द्रः ॥ (२४।२)

abaddhasūtaṃ tu hataṃ pramādāt karoti kaṣṭaṃ prabalaṃ rasendraḥ ||

25.0२५.०

इति ॥ (२५।०)

iti ||

26.0२६.०

मूर्छनादिबन्धनपरम्परया यो मृतः स पूज्यो नान्यथा ॥ (२६।०)

mūrchanādibandhanaparamparayā yo mṛtaḥ sa pūjyo nānyathā ||

27.1२७.१

यथा च रसमञ्जर्याम् । (२७।१)

yathā ca rasamañjaryām |

27.2२७.२

अजीर्णं चाप्यबीजं च सूतकं यस्तु घातयेत् । (२७।२)

ajīrṇaṃ cāpyabījaṃ ca sūtakaṃ yastu ghātayet |

27.3२७.३

ब्रह्महा स दुराचारी मम द्रोही महेश्वरि ॥ (२७।३)

brahmahā sa durācārī mama drohī maheśvari ||

28.0२८.०

इति युक्तोऽयम् अर्थः ॥ (२८।०)

iti yukto'yam arthaḥ ||

29.0२९.०

करुणापरत्वं सतां स्वभाव इति ॥ (२९।०)

karuṇāparatvaṃ satāṃ svabhāva iti ||

30.1३०.१

यथा । (३०।१)

yathā |

30.2३०.२

छेदेऽपि चन्दनतरुः सुरभयति मुखं कुठारस्य इति ॥ (३०।२)

chede'pi candanataruḥ surabhayati mukhaṃ kuṭhārasya iti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MuA zu RHT, 1, 3.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit