मुग्धावबोधिनीMugdhāvabodhinī

MuA zu RHT, 14, 8.1

217 of 368 · 27 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

सूतमारणविधानम् आह प्रद्राव्येत्यादि ॥ (१।०)

sūtamāraṇavidhānam āha pradrāvyetyādi ||

2.0२.०

शस्त्रपात्रे तीक्ष्णमयपात्रे औपश्लेषिकेऽधिकरणे सप्तमी ॥ (२।०)

śastrapātre tīkṣṇamayapātre aupaśleṣike'dhikaraṇe saptamī ||

3.0३.०

गन्धपादेन गन्धस्य तुर्यांशविभागेन सूतकं दद्यात् तत्पात्रोपरिभागे दत्तं प्रद्राव्य वह्निना इति शेषः ॥ (३।०)

gandhapādena gandhasya turyāṃśavibhāgena sūtakaṃ dadyāt tatpātroparibhāge dattaṃ pradrāvya vahninā iti śeṣaḥ ||

4.1४.१

पुनः ओषधीनां स्वरसेन औषध्यो ग्रन्थान्तरे यथा । (४।१)

punaḥ oṣadhīnāṃ svarasena auṣadhyo granthāntare yathā |

4.2४.२

मृद्नीयात्खलु तावत् पिष्टमञ्जनसदृशं भवेद्यावत् । (४।२)

mṛdnīyātkhalu tāvat piṣṭamañjanasadṛśaṃ bhavedyāvat |

4.3४.३

तदनु च नियामकानां शतावरीकन्दुकीसुधादीनाम् । (४।३)

tadanu ca niyāmakānāṃ śatāvarīkandukīsudhādīnām |

4.4४.४

इति ॥ (४।४)

iti ||

5.0५.०

शतावर्यादीनां स्वकीयरसेन निष्पिष्य प्रमर्द्य वटिकां बदराकरां कुर्वीतेति ॥ (५।०)

śatāvaryādīnāṃ svakīyarasena niṣpiṣya pramardya vaṭikāṃ badarākarāṃ kurvīteti ||

6.0६.०

तच्चाह संस्थाप्येत्यादि ॥ (६।०)

taccāha saṃsthāpyetyādi ||

7.0७.०

तां पूर्वोक्तां वटिकां छायाशुष्कां लोहफलके शस्त्रपात्रे संस्थाप्य पुनः लघुलोहकटोरिकया पूर्वोक्तलोहफलकात् लघ्वी या लोहकटोरिका तया स्थगयित्वा आच्छाद्य दृढं गाढं यथा स्यात्तथा लेपयेत् वक्ष्यमाणेनेति शेषः ॥ (७।०)

tāṃ pūrvoktāṃ vaṭikāṃ chāyāśuṣkāṃ lohaphalake śastrapātre saṃsthāpya punaḥ laghulohakaṭorikayā pūrvoktalohaphalakāt laghvī yā lohakaṭorikā tayā sthagayitvā ācchādya dṛḍhaṃ gāḍhaṃ yathā syāttathā lepayet vakṣyamāṇeneti śeṣaḥ ||

8.0८.०

तच्चाह लवणेत्यादि ॥ (८।०)

taccāha lavaṇetyādi ||

9.0९.०

तां पूर्वोदितां लघुलोहकटोरिकां सुदृढं यथा स्यात्तथा लवणार्द्रमृदा लवणेन सैन्धवादिना युता या आर्द्रा जलसिक्ता मृत् तया लिप्तां कुर्वीत ॥ (९।०)

tāṃ pūrvoditāṃ laghulohakaṭorikāṃ sudṛḍhaṃ yathā syāttathā lavaṇārdramṛdā lavaṇena saindhavādinā yutā yā ārdrā jalasiktā mṛt tayā liptāṃ kurvīta ||

10.0१०.०

किमर्थं धूम्ररोधाय यथा यन्त्राद्बहिर्धूमोद्गमो न स्यात् ॥ (१०।०)

kimarthaṃ dhūmrarodhāya yathā yantrādbahirdhūmodgamo na syāt ||

11.0११.०

पुनः सुदृढाङ्गारान् खदिरादीनां दत्त्वा भस्त्राद्वयवह्निना खलु द्वयाग्निना धम्याद् इति अग्रिमश्लोकसंबन्धात् ॥ (११।०)

punaḥ sudṛḍhāṅgārān khadirādīnāṃ dattvā bhastrādvayavahninā khalu dvayāgninā dhamyād iti agrimaślokasaṃbandhāt ||

12.0१२.०

क्व सति निर्धूमे सति रसे धूमनिःसरणवर्जिते सति ॥ (१२।०)

kva sati nirdhūme sati rase dhūmaniḥsaraṇavarjite sati ||

13.0१३.०

तच्चाह तावदित्यादि ॥ (१३।०)

taccāha tāvadityādi ||

14.0१४.०

सन्धिलिप्ता पूर्वोक्ता लोहशराविका तावदवधौ ध्माता कार्या यावत्कालप्रमाणं रक्ताभा रक्तद्युतियुक्ता खोटिका भवति खोटस्येव आकृतिर्यस्याः सा खोटिका ॥ (१४।०)

sandhiliptā pūrvoktā lohaśarāvikā tāvadavadhau dhmātā kāryā yāvatkālapramāṇaṃ raktābhā raktadyutiyuktā khoṭikā bhavati khoṭasyeva ākṛtiryasyāḥ sā khoṭikā ||

15.0१५.०

ततोऽनन्तरं कटोरिकां स्वभावशीतलां स्वतो हिमां मत्वा ज्ञात्वा पुनरङ्गारानपनीय अपसार्य कटोरिकामुत्खन्य रसो ग्राह्य इति शेषः आगमिश्लोकसंबन्धात् ॥ (१५।०)

tato'nantaraṃ kaṭorikāṃ svabhāvaśītalāṃ svato himāṃ matvā jñātvā punaraṅgārānapanīya apasārya kaṭorikāmutkhanya raso grāhya iti śeṣaḥ āgamiślokasaṃbandhāt ||

16.0१६.०

तच्चाह उत्खन्येत्यादि ॥ (१६।०)

taccāha utkhanyetyādi ||

17.0१७.०

ततोऽनन्तरं लघुलोहकटोरिकां पूर्ववर्णितां उत्खन्योत्खन्य प्रबलत्वेनोत्पाट्य रसः सूतो ग्राह्यः ॥ (१७।०)

tato'nantaraṃ laghulohakaṭorikāṃ pūrvavarṇitāṃ utkhanyotkhanya prabalatvenotpāṭya rasaḥ sūto grāhyaḥ ||

18.0१८.०

उत्खन्योत्खन्येति कठिनतरत्वाद्वा अत्यादरेण वीप्सा ॥ (१८।०)

utkhanyotkhanyeti kaṭhinataratvādvā atyādareṇa vīpsā ||

19.0१९.०

कुतः कटोरिकासकाशात् एष इत्थमुत्पन्नो मृतसूतराजो ज्ञेयः ॥ (१९।०)

kutaḥ kaṭorikāsakāśāt eṣa itthamutpanno mṛtasūtarājo jñeyaḥ ||

20.0२०.०

स च सुखाध्मातः सन् गोलकवद्भवति वज्रमूषायां इति शेषः ॥ (२०।०)

sa ca sukhādhmātaḥ san golakavadbhavati vajramūṣāyāṃ iti śeṣaḥ ||

21.0२१.०

काचः प्रतीतः टङ्कणं सौभाग्यं ततः रसो ऽति मर्यादामतिक्रम्य ध्मातः सन् एकरसो भवति समरस इत्यर्थः ॥ (२१।०)

kācaḥ pratītaḥ ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyaṃ tataḥ raso 'ti maryādāmatikramya dhmātaḥ san ekaraso bhavati samarasa ityarthaḥ ||

22.0२२.०

केषां शिखिगलतां शिखिनि गलन्तीति विग्रहः शिखिगलतां धातूनां एवं गलिते रसे त्रिगुणं वङ्गं रङ्गं दद्यात् ततो वङ्गदानानन्तरं क्रमेण अल्पमल्पदानेन नागं सीसकं च दद्यादिति ॥ (२२।०)

keṣāṃ śikhigalatāṃ śikhini galantīti vigrahaḥ śikhigalatāṃ dhātūnāṃ evaṃ galite rase triguṇaṃ vaṅgaṃ raṅgaṃ dadyāt tato vaṅgadānānantaraṃ krameṇa alpamalpadānena nāgaṃ sīsakaṃ ca dadyāditi ||

23.0२३.०

तच्चाह पश्चादित्यादि ॥ (२३।०)

taccāha paścādityādi ||

24.0२४.०

पश्चात् त्रिगुणसीसकदानानन्तरं हेम्ना कनकेन सह रसबीजं महाबीजं योज्यं हेम्ना सार्धं महाबीजं कीदृग्भवति ॥ (२४।०)

paścāt triguṇasīsakadānānantaraṃ hemnā kanakena saha rasabījaṃ mahābījaṃ yojyaṃ hemnā sārdhaṃ mahābījaṃ kīdṛgbhavati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MuA zu RHT, 14, 8.1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit