MuA zu RHT, 14, 8.1
Select a line for its word-by-word analysis.
शस्त्रपात्रे तीक्ष्णमयपात्रे औपश्लेषिकेऽधिकरणे सप्तमी ॥ (२।०)
śastrapātre tīkṣṇamayapātre aupaśleṣike'dhikaraṇe saptamī ||
गन्धपादेन गन्धस्य तुर्यांशविभागेन सूतकं दद्यात् तत्पात्रोपरिभागे दत्तं प्रद्राव्य वह्निना इति शेषः ॥ (३।०)
gandhapādena gandhasya turyāṃśavibhāgena sūtakaṃ dadyāt tatpātroparibhāge dattaṃ pradrāvya vahninā iti śeṣaḥ ||
पुनः ओषधीनां स्वरसेन औषध्यो ग्रन्थान्तरे यथा । (४।१)
punaḥ oṣadhīnāṃ svarasena auṣadhyo granthāntare yathā |
मृद्नीयात्खलु तावत् पिष्टमञ्जनसदृशं भवेद्यावत् । (४।२)
mṛdnīyātkhalu tāvat piṣṭamañjanasadṛśaṃ bhavedyāvat |
तदनु च नियामकानां शतावरीकन्दुकीसुधादीनाम् । (४।३)
tadanu ca niyāmakānāṃ śatāvarīkandukīsudhādīnām |
शतावर्यादीनां स्वकीयरसेन निष्पिष्य प्रमर्द्य वटिकां बदराकरां कुर्वीतेति ॥ (५।०)
śatāvaryādīnāṃ svakīyarasena niṣpiṣya pramardya vaṭikāṃ badarākarāṃ kurvīteti ||
तां पूर्वोक्तां वटिकां छायाशुष्कां लोहफलके शस्त्रपात्रे संस्थाप्य पुनः लघुलोहकटोरिकया पूर्वोक्तलोहफलकात् लघ्वी या लोहकटोरिका तया स्थगयित्वा आच्छाद्य दृढं गाढं यथा स्यात्तथा लेपयेत् वक्ष्यमाणेनेति शेषः ॥ (७।०)
tāṃ pūrvoktāṃ vaṭikāṃ chāyāśuṣkāṃ lohaphalake śastrapātre saṃsthāpya punaḥ laghulohakaṭorikayā pūrvoktalohaphalakāt laghvī yā lohakaṭorikā tayā sthagayitvā ācchādya dṛḍhaṃ gāḍhaṃ yathā syāttathā lepayet vakṣyamāṇeneti śeṣaḥ ||
तां पूर्वोदितां लघुलोहकटोरिकां सुदृढं यथा स्यात्तथा लवणार्द्रमृदा लवणेन सैन्धवादिना युता या आर्द्रा जलसिक्ता मृत् तया लिप्तां कुर्वीत ॥ (९।०)
tāṃ pūrvoditāṃ laghulohakaṭorikāṃ sudṛḍhaṃ yathā syāttathā lavaṇārdramṛdā lavaṇena saindhavādinā yutā yā ārdrā jalasiktā mṛt tayā liptāṃ kurvīta ||
किमर्थं धूम्ररोधाय यथा यन्त्राद्बहिर्धूमोद्गमो न स्यात् ॥ (१०।०)
kimarthaṃ dhūmrarodhāya yathā yantrādbahirdhūmodgamo na syāt ||
पुनः सुदृढाङ्गारान् खदिरादीनां दत्त्वा भस्त्राद्वयवह्निना खलु द्वयाग्निना धम्याद् इति अग्रिमश्लोकसंबन्धात् ॥ (११।०)
punaḥ sudṛḍhāṅgārān khadirādīnāṃ dattvā bhastrādvayavahninā khalu dvayāgninā dhamyād iti agrimaślokasaṃbandhāt ||
क्व सति निर्धूमे सति रसे धूमनिःसरणवर्जिते सति ॥ (१२।०)
kva sati nirdhūme sati rase dhūmaniḥsaraṇavarjite sati ||
सन्धिलिप्ता पूर्वोक्ता लोहशराविका तावदवधौ ध्माता कार्या यावत्कालप्रमाणं रक्ताभा रक्तद्युतियुक्ता खोटिका भवति खोटस्येव आकृतिर्यस्याः सा खोटिका ॥ (१४।०)
sandhiliptā pūrvoktā lohaśarāvikā tāvadavadhau dhmātā kāryā yāvatkālapramāṇaṃ raktābhā raktadyutiyuktā khoṭikā bhavati khoṭasyeva ākṛtiryasyāḥ sā khoṭikā ||
ततोऽनन्तरं कटोरिकां स्वभावशीतलां स्वतो हिमां मत्वा ज्ञात्वा पुनरङ्गारानपनीय अपसार्य कटोरिकामुत्खन्य रसो ग्राह्य इति शेषः आगमिश्लोकसंबन्धात् ॥ (१५।०)
tato'nantaraṃ kaṭorikāṃ svabhāvaśītalāṃ svato himāṃ matvā jñātvā punaraṅgārānapanīya apasārya kaṭorikāmutkhanya raso grāhya iti śeṣaḥ āgamiślokasaṃbandhāt ||
ततोऽनन्तरं लघुलोहकटोरिकां पूर्ववर्णितां उत्खन्योत्खन्य प्रबलत्वेनोत्पाट्य रसः सूतो ग्राह्यः ॥ (१७।०)
tato'nantaraṃ laghulohakaṭorikāṃ pūrvavarṇitāṃ utkhanyotkhanya prabalatvenotpāṭya rasaḥ sūto grāhyaḥ ||
उत्खन्योत्खन्येति कठिनतरत्वाद्वा अत्यादरेण वीप्सा ॥ (१८।०)
utkhanyotkhanyeti kaṭhinataratvādvā atyādareṇa vīpsā ||
कुतः कटोरिकासकाशात् एष इत्थमुत्पन्नो मृतसूतराजो ज्ञेयः ॥ (१९।०)
kutaḥ kaṭorikāsakāśāt eṣa itthamutpanno mṛtasūtarājo jñeyaḥ ||
स च सुखाध्मातः सन् गोलकवद्भवति वज्रमूषायां इति शेषः ॥ (२०।०)
sa ca sukhādhmātaḥ san golakavadbhavati vajramūṣāyāṃ iti śeṣaḥ ||
काचः प्रतीतः टङ्कणं सौभाग्यं ततः रसो ऽति मर्यादामतिक्रम्य ध्मातः सन् एकरसो भवति समरस इत्यर्थः ॥ (२१।०)
kācaḥ pratītaḥ ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyaṃ tataḥ raso 'ti maryādāmatikramya dhmātaḥ san ekaraso bhavati samarasa ityarthaḥ ||
केषां शिखिगलतां शिखिनि गलन्तीति विग्रहः शिखिगलतां धातूनां एवं गलिते रसे त्रिगुणं वङ्गं रङ्गं दद्यात् ततो वङ्गदानानन्तरं क्रमेण अल्पमल्पदानेन नागं सीसकं च दद्यादिति ॥ (२२।०)
keṣāṃ śikhigalatāṃ śikhini galantīti vigrahaḥ śikhigalatāṃ dhātūnāṃ evaṃ galite rase triguṇaṃ vaṅgaṃ raṅgaṃ dadyāt tato vaṅgadānānantaraṃ krameṇa alpamalpadānena nāgaṃ sīsakaṃ ca dadyāditi ||
पश्चात् त्रिगुणसीसकदानानन्तरं हेम्ना कनकेन सह रसबीजं महाबीजं योज्यं हेम्ना सार्धं महाबीजं कीदृग्भवति ॥ (२४।०)
paścāt triguṇasīsakadānānantaraṃ hemnā kanakena saha rasabījaṃ mahābījaṃ yojyaṃ hemnā sārdhaṃ mahābījaṃ kīdṛgbhavati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.