MuA zu RHT, 2, 8.2
Select a line for its word-by-word analysis.
पञ्चमोद्दिष्टं पातनसंस्कारं स्पष्टयन्नाह कृत्वेत्यादि ॥ (१।०)
pañcamoddiṣṭaṃ pātanasaṃskāraṃ spaṣṭayannāha kṛtvetyādi ||
तु पुनः उत्थितं सूतं शुल्बपिष्टिं कृत्वा शुल्बेन ताम्रेण सह तयोर्मेलनं यथा स्यात्तथा पेषणं विधाय तस्मिन् पातनयन्त्रे निपात्यते कर्मविदेति शेषः ॥ (२।०)
tu punaḥ utthitaṃ sūtaṃ śulbapiṣṭiṃ kṛtvā śulbena tāmreṇa saha tayormelanaṃ yathā syāttathā peṣaṇaṃ vidhāya tasmin pātanayantre nipātyate karmavideti śeṣaḥ ||
कुतः नागवङ्गशङ्कातः नागवङ्गदोषग्लानितः ॥ (३।०)
kutaḥ nāgavaṅgaśaṅkātaḥ nāgavaṅgadoṣaglānitaḥ ||
तथा उक्तविधानेन निपतति सति पातनकर्मणि कृते सति शुद्धः सूतो भवेत् ॥ (४।०)
tathā uktavidhānena nipatati sati pātanakarmaṇi kṛte sati śuddhaḥ sūto bhavet ||
वारमित्यनुक्ते ग्रन्थान्तरे त्रिसप्तैकविंशतिवारं पातनकर्मणि कृते सति सम्यक् नागवङ्गशङ्का नश्यतीति भावः ॥ (५।०)
vāramityanukte granthāntare trisaptaikaviṃśativāraṃ pātanakarmaṇi kṛte sati samyak nāgavaṅgaśaṅkā naśyatīti bhāvaḥ ||
द्वौ भागौ शुद्धसूतस्य शुल्बभागैकसंयुतौ । (६।२)
dvau bhāgau śuddhasūtasya śulbabhāgaikasaṃyutau |
विंशांशं लवणं दत्त्वा पिष्टीकुर्याच्च सुन्दरम् ॥ (६।३)
viṃśāṃśaṃ lavaṇaṃ dattvā piṣṭīkuryācca sundaram ||
अष्टाङ्गुलविस्तीर्णं दैर्घ्येण दशाङ्गुलं त्व् अधोभाण्डम् । (७।१)
aṣṭāṅgulavistīrṇaṃ dairghyeṇa daśāṅgulaṃ tv adhobhāṇḍam |
कण्ठादधः समन्ताच्चतुरङ्गुलीकृतजलाधारम् ॥ (७।२)
kaṇṭhādadhaḥ samantāccaturaṅgulīkṛtajalādhāram ||
अन्तः प्रविष्टतलभाण्डवदनं जलमग्ननिजमुखप्रान्तम् । (८।१)
antaḥ praviṣṭatalabhāṇḍavadanaṃ jalamagnanijamukhaprāntam |
उपरिष्टाच् चिण्टिघटी देयोदरषोडशाङ्गुलविशाला ॥ (८।२)
upariṣṭāc ciṇṭighaṭī deyodaraṣoḍaśāṅgulaviśālā ||
तस्मिन्नधोर्ध्वभाण्डे निपातितः सकलदोषनिर्मुक्तः । (९।१)
tasminnadhordhvabhāṇḍe nipātitaḥ sakaladoṣanirmuktaḥ |
सुतरां भवति रसेन्द्रो जीर्णग्रासोऽपि पात्योऽसौ ॥ (९।२)
sutarāṃ bhavati rasendro jīrṇagrāso'pi pātyo'sau ||
अध ऊर्ध्वं तथा तिर्यक् पातस्त्रिविध उच्यते । (१०।१)
adha ūrdhvaṃ tathā tiryak pātastrividha ucyate |
यत्र तिष्ठति सूतेन्द्रो वह्निस् तत्रान्यथा जलम् ॥ (१०।२)
yatra tiṣṭhati sūtendro vahnis tatrānyathā jalam ||
उक्तौषधैर्मर्दितपारदस्य यन्त्रस्थितस्योर्ध्वम् अधश्च तिर्यक् । (११।१)
uktauṣadhairmarditapāradasya yantrasthitasyordhvam adhaśca tiryak |
निर्यापनं पातनसंज्ञमुक्तं वङ्गाहिसम्पर्कजकञ्चुकघ्नम् ॥ (११।२)
niryāpanaṃ pātanasaṃjñamuktaṃ vaṅgāhisamparkajakañcukaghnam ||
ऊर्ध्वपाते रसस्योर्ध्वगमनं तत्राधःपात्रे वह्निः जलमूर्ध्वपात्रे अधःपाते तु रसस्याधस्ताद्गमनं भवति यन्त्रं तदेव परं तु अग्निजलयोर्व्यत्यासः जलम् अत्राधःपात्रे अग्निरूर्ध्वपात्रे तिर्यक्पाते तु रसस्तिर्यक् पतति तत्रैकपात्रपृष्ठे जलम् अन्यपात्राधो वह्निः ॥ (१३।०)
ūrdhvapāte rasasyordhvagamanaṃ tatrādhaḥpātre vahniḥ jalamūrdhvapātre adhaḥpāte tu rasasyādhastādgamanaṃ bhavati yantraṃ tadeva paraṃ tu agnijalayorvyatyāsaḥ jalam atrādhaḥpātre agnirūrdhvapātre tiryakpāte tu rasastiryak patati tatraikapātrapṛṣṭhe jalam anyapātrādho vahniḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.