रसस्य पारदस्य दोषास् त्रयो वर्तन्ते ॥ (१।०)

किंविशिष्टाः मलशिखिविषाभिधानाः मलश्च शिखी च विषं च तान्येवाभिधानं नाम येषां ते तथोक्ताः ॥ (२।०)

पुनः किंविशिष्टाः नैसर्गिकाः निसर्ग उत्पत्तिस् तत्सम्बन्धिनः सहजा इत्यर्थः ॥ (३।०)

विशेषश्चात्र मलाद्याः पञ्चदोषाः स्युर् भूजाद्याः सप्तकञ्चुकाः ॥ (४।०)

कुष्टानष्टौ रसान्तःस्था रसे ते ऽनन्तदोषदाः इति रससंकेतकलिकायाम् ॥ (५।०)

यद्यपि रसेन्द्रमङ्गले पञ्च मलादयो नैसर्गिका दोषाः कथितास् तथाप्यत्र त्रय एव अन्ये द्वे गुरुत्वचपलत्वे नैसर्गिकदोषरूपे कुतो न स्तः त्रिभिः स्वेदनमर्दनमूर्छनात्मकैः संस्कारैर् अनिवृत्तेः ॥ (६।०)

नैसर्गिकग्रहणाद् वैकारिकाणाम् अपि ग्रहणं स्यात् ॥ (७।०)

अत्र नैसर्गिका उक्ता वैकारिकाः कुतो नोक्ताः वैकारिकाणां भावाभावात् ॥ (८।०)

रसो दोषत्रयावृतः प्राश्यमानः किं करोति मलेन मलदोषेण मूर्छाम् इन्द्रियमोहं कुरुते शिखिना वह्निना दाहं विषेण मृत्युं मरणं चेति समुच्चये ॥ (९।०)

एषामपहरणं कार्यमिति भावः ॥ (१०।०)

स्वरूपस्य विनाशेन पिष्टित्वापादनं हि यत् । (११।१)

विद्वद्भिर् जितसूतो ऽसौ नष्टपिष्टः स उच्यते ॥ (११।२)

मर्दनोद्दिष्टभैषज्यैर् नष्टपिष्टत्वकारकम् । (१२।१)

तन्मूर्छनम् इति प्रोक्तं दोषत्रयविनाशनम् इति ॥ (१२।२)

यन्त्रम् अत्र खल्वम् एव पूर्वोक्तं यत् ॥ (१३।०)

त्रिदोषापहरणं मूर्छनं चाह गृहकन्येत्यादि ॥ (१४।०)

गृहकन्या गृहकुमारिका मलं प्रथमं दोषं हरति ॥ (१५।०)

पुनस्त्रिफला त्रयाणां फलानां समाहारः त्रिफला अग्निं द्वितीयं दोषं हरति समाहारो यथा एका हरीतकी योज्या द्वौ च योज्यौ विभीतकौ । (१६।१)

चत्वार्यामलकान्येव त्रिफलेयं प्रकीर्तिता । (१६।२)

इति ॥ (१६।३)

पुनश्चित्रकोऽग्निः विषं तृतीयं दोषं हरति दूरीकरोतीत्यर्थः ॥ (१७।०)

तस्माद्धेतोर् एभिस् त्रिभिर् गृहकन्यात्रिफलाचित्रकैर् मिश्रितैर् एकीकृतै रसं सप्त वारान्मूर्छयेत् विधिवन्मूर्छनं कुर्यात् ॥ (१८।०)

विशेषश्चात्र । (१९।१)

मूर्छनं रसराजस्य कर्तव्यं वादिभिः सदा । (१९।२)

विषैस् त्रिफलया पूर्वं बृहत्योपविषस्तथा ॥ (१९।३)

कर्कोटी क्षारकन्दाभ्यां चित्रेण गृहकन्यया । (२०।१)

एकेनाप्यथ संमर्द्यो याममेकं तु पारदः ॥ (२०।२)

किंनरयन्त्रम् आदाय ह्य् ओषध्या लेपयेत्तलम् । (२१।१)

नवतारयुतं सूतं यन्त्रमध्यगतं न्यसेत् ॥ (२१।२)

दद्याद् रसोपरि शरावं संधिलेपं दृढं मृदा । (२२।१)

लवणेन च सम्पूर्य द्वारं संरुध्य यत्नतः ॥ (२२।२)

चुह्लिकोपरि संस्थाप्य दीप्ताग्निं ज्वालयेत् सुधीः । (२३।१)

यामैकेन तदुत्तार्य कर्तव्यः शीतलो रसः ॥ (२३।२)

यन्त्रादुद्धृत्य यत्नेन सूतमुत्थाप्य मूर्छितम् । (२४।१)

अमूर्छितस् तदा देयः कलांशं मूर्छिते रसः ॥ (२४।२)

सिन्धूत्थटङ्कणाभ्यां च मर्दयेन् मधुसंयुतं दोलायन्त्रे ततः स्वेद्यः क्षाराम्ललवणैः सह । (२५।१)

उत्थाप्य मूर्छयेत्पश्चात् वारंवारं रसेश्वरम् । (२५।२)

पुनरुत्थापितं कुर्याद् एकविंशतिवारकम् ॥ (२५।३)

इति रससारे ॥ (२६।०)