MuA zu RHT, 5, 58.2

124 of 368 · 27 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

बीजस्यास्य पिष्टीकरणमाह एवमित्यादि ॥ (१।०)

bījasyāsya piṣṭīkaraṇamāha evamityādi ||

एवं अमुना प्रकारेण विधिनार्थाद् उपदेशेन पक्वं यद्बीजवरं तथा पूर्वसंस्कृतः सूतराट् पारदः अम्लेन जम्बीरादिना संस्वेद्यः स्वेदाख्यो विधिः कर्तव्यः ॥ (२।०)

evaṃ amunā prakāreṇa vidhinārthād upadeśena pakvaṃ yadbījavaraṃ tathā pūrvasaṃskṛtaḥ sūtarāṭ pāradaḥ amlena jambīrādinā saṃsvedyaḥ svedākhyo vidhiḥ kartavyaḥ ||

3.0३.०

अत्र किमवधिस्तत्कर्तव्यो यावत् श्लक्ष्णा स्पष्टा पिष्टी एकशरीरता भवेत् रसबीजयोरिति शेषः ॥ (३।०)

atra kimavadhistatkartavyo yāvat ślakṣṇā spaṣṭā piṣṭī ekaśarīratā bhavet rasabījayoriti śeṣaḥ ||

4.0४.०

विध्यन्तरमाह तैलेनेत्यादिना ॥ (४।०)

vidhyantaramāha tailenetyādinā ||

5.0५.०

तेन पूर्वोक्तेन विधिना वधविधानेन तिलतैलेन स्विन्ना स्वेदिता सती पिष्टिर्भवति वह्नाविति शेषः ॥ (५।०)

tena pūrvoktena vidhinā vadhavidhānena tilatailena svinnā sveditā satī piṣṭirbhavati vahnāviti śeṣaḥ ||

6.0६.०

अथवेति विधानान्तरं दर्शयति ॥ (६।०)

athaveti vidhānāntaraṃ darśayati ||

7.0७.०

शिलया दृषन्मयया निघृष्टबीजं निघृष्टं घर्षितं यद्बीजं नागाख्यं तत् सूतेनेति शेषः अखिलं समस्तं यथा स्यात्तथा पिष्टिर्भवतीति ॥ (७।०)

śilayā dṛṣanmayayā nighṛṣṭabījaṃ nighṛṣṭaṃ gharṣitaṃ yadbījaṃ nāgākhyaṃ tat sūteneti śeṣaḥ akhilaṃ samastaṃ yathā syāttathā piṣṭirbhavatīti ||

8.0८.०

यथा वटकः पाच्यस्तथाह पाक इत्यादि ॥ (८।०)

yathā vaṭakaḥ pācyastathāha pāka ityādi ||

9.0९.०

वटकविधिना माषवटकविधिना तैलयोगेन पाकः कर्तव्यः वह्नौ पाचनं विधेयमित्यर्थः ॥ (९।०)

vaṭakavidhinā māṣavaṭakavidhinā tailayogena pākaḥ kartavyaḥ vahnau pācanaṃ vidheyamityarthaḥ ||

10.0१०.०

किं कृत्वा क्रामणपिण्डे क्षिप्त्वा बिडपिण्डमध्ये स्थाप्य च पुनर्माषैर् अन्नविशेषैर् दृढपिण्डत्वं स्यात् माषचूर्णवेष्टितं क्रामणपिण्डं दृढं भवेदिति व्यक्तिः ॥ (१०।०)

kiṃ kṛtvā krāmaṇapiṇḍe kṣiptvā biḍapiṇḍamadhye sthāpya ca punarmāṣair annaviśeṣair dṛḍhapiṇḍatvaṃ syāt māṣacūrṇaveṣṭitaṃ krāmaṇapiṇḍaṃ dṛḍhaṃ bhavediti vyaktiḥ ||

11.0११.०

तद्विधानमाह मृद्वित्यादि ॥ (११।०)

tadvidhānamāha mṛdvityādi ||

12.0१२.०

माषचूर्णितजातं क्रामणपिण्डं तावत् सुपक्वं कर्तव्यं यावद्दग्धं न भवेत् ॥ (१२।०)

māṣacūrṇitajātaṃ krāmaṇapiṇḍaṃ tāvat supakvaṃ kartavyaṃ yāvaddagdhaṃ na bhavet ||

13.0१३.०

केन सुपक्वं मृद्वग्निना कोमलवह्निना पुटः तत्पिण्डतः शेषं शिष्टं तं निर्मलपारदं आकृष्य गृहीत्वा पिण्डमन्यस्मिन् पिण्डे तथा पूर्वप्रकारेण पाच्यमिति ॥ (१३।०)

kena supakvaṃ mṛdvagninā komalavahninā puṭaḥ tatpiṇḍataḥ śeṣaṃ śiṣṭaṃ taṃ nirmalapāradaṃ ākṛṣya gṛhītvā piṇḍamanyasmin piṇḍe tathā pūrvaprakāreṇa pācyamiti ||

14.0१४.०

अपरं चाह अथवेत्यादि ॥ (१४।०)

aparaṃ cāha athavetyādi ||

15.0१५.०

अथवेति प्रकारान्तरे ॥ (१५।०)

athaveti prakārāntare ||

16.0१६.०

पुनरपि पिष्टीर्दोलातप्ते औषधपिण्डे दोलयोत्तप्ते उष्णतां नीते क्रामणौषधानां पिण्डे क्षेप्य मध्ये स्थाप्य कस्योपरि खर्परे मृन्मयपात्रोपरि ॥ (१६।०)

punarapi piṣṭīrdolātapte auṣadhapiṇḍe dolayottapte uṣṇatāṃ nīte krāmaṇauṣadhānāṃ piṇḍe kṣepya madhye sthāpya kasyopari kharpare mṛnmayapātropari ||

17.0१७.०

केन विधिना पूर्वोक्तेन तैलेन वा अम्लेनेति ॥ (१७।०)

kena vidhinā pūrvoktena tailena vā amleneti ||

18.0१८.०

कियत्कालं यावद्गर्भे रसोदरे पिष्टी द्रवति तावद्बिडान्तरे पिण्डान्तरे क्षेप्येति तात्पर्यार्थः ॥ (१८।०)

kiyatkālaṃ yāvadgarbhe rasodare piṣṭī dravati tāvadbiḍāntare piṇḍāntare kṣepyeti tātparyārthaḥ ||

19.0१९.०

अपरं चाह एवमित्यादि ॥ (१९।०)

aparaṃ cāha evamityādi ||

20.0२०.०

एवं अमुना प्रकारेण गर्भे रसोदरे जरति निःशेषत्वं रसोदरे प्राप्नोति च पुनर्गर्भद्रुत्या रहितं द्रवेण वर्जितं बीजवरं बिडैर्जरति द्रुतबीजमारणसमर्थो बिड इत्यर्थः ॥ (२०।०)

evaṃ amunā prakāreṇa garbhe rasodare jarati niḥśeṣatvaṃ rasodare prāpnoti ca punargarbhadrutyā rahitaṃ draveṇa varjitaṃ bījavaraṃ biḍairjarati drutabījamāraṇasamartho biḍa ityarthaḥ ||

21.1२१.१

द्रुतग्रासपरिमाणो बिडयन्त्रादियोगतः । (२१।१)

drutagrāsaparimāṇo biḍayantrādiyogataḥ |

21.2२१.२

जारणेत्युच्यते तस्याः प्रकाराः सन्ति कोटिशः । (२१।२)

jāraṇetyucyate tasyāḥ prakārāḥ santi koṭiśaḥ |

21.3२१.३

प्रकारा यन्त्राणां इति शेषः ॥ (२१।३)

prakārā yantrāṇāṃ iti śeṣaḥ ||

22.1२२.१

जारणभेदास्तु । (२२।१)

jāraṇabhedāstu |