MuA zu RHT, 6, 7.2
Select a line for its word-by-word analysis.
अथेति त्रिदिनस्वेदानन्तरं जीर्णस्य रसस्य लक्षणं ज्ञेयं ग्रासो जीर्णो न वेति ज्ञातव्यः ॥ (१।०)
atheti tridinasvedānantaraṃ jīrṇasya rasasya lakṣaṇaṃ jñeyaṃ grāso jīrṇo na veti jñātavyaḥ ||
किं कृत्वा यन्त्राद्दोलिकाभिधानाद् उद्धृत्य यन्त्राद् बहिर् गृहीत्वेति ॥ (२।०)
kiṃ kṛtvā yantrāddolikābhidhānād uddhṛtya yantrād bahir gṛhītveti ||
उद्धृतमात्रमिति यन्त्राद् बहिर् गृहीतमात्रं तत्पात्रे भाजने मृन्मये काञ्जिकेन प्रक्षाल्य ॥ (४।०)
uddhṛtamātramiti yantrād bahir gṛhītamātraṃ tatpātre bhājane mṛnmaye kāñjikena prakṣālya ||
पुनर् अतो रसात्समलं मलसंयुतं काञ्जिकं हरणीयं बहिः कार्यम् ॥ (५।०)
punar ato rasātsamalaṃ malasaṃyutaṃ kāñjikaṃ haraṇīyaṃ bahiḥ kāryam ||
केन कृत्वा वस्त्रयोगेन वस्त्रे क्षिप्तं सत् तदेव तिष्ठति न काञ्जिकम् ॥ (६।०)
kena kṛtvā vastrayogena vastre kṣiptaṃ sat tadeva tiṣṭhati na kāñjikam ||
तदनु वस्त्रयोगानन्तरं सुखोष्णे पात्रे असौ रसः संमर्द्यः ॥ (८।०)
tadanu vastrayogānantaraṃ sukhoṣṇe pātre asau rasaḥ saṃmardyaḥ ||
कथं यथा न हीयते नाशं नाप्नुयात् अत्यौष्ण्यात् वा कांस्यताम्रनागवङ्गकनकतारपात्रात् वा दृढकरघाताद् रसो हीन एव स्यात् अतोऽसौ पारदस् तावन् संमर्द्यो यावल्लग्नकाञ्जिकं रससंसर्गसौवीरं शुष्यति निःशेषतां यातीत्यर्थः ॥ (९।०)
kathaṃ yathā na hīyate nāśaṃ nāpnuyāt atyauṣṇyāt vā kāṃsyatāmranāgavaṅgakanakatārapātrāt vā dṛḍhakaraghātād raso hīna eva syāt ato'sau pāradas tāvan saṃmardyo yāvallagnakāñjikaṃ rasasaṃsargasauvīraṃ śuṣyati niḥśeṣatāṃ yātītyarthaḥ ||
इत्थं अमुना प्रकारेण करमर्दनतः हस्ततलमर्दनतः सुनिर्मलीभूतो मलरहितः शोषितजलो रसश्चतुर्गुणेन वस्त्रेण कृत्वा पानस्योपरि पीड्यः ॥ (११।०)
itthaṃ amunā prakāreṇa karamardanataḥ hastatalamardanataḥ sunirmalībhūto malarahitaḥ śoṣitajalo rasaścaturguṇena vastreṇa kṛtvā pānasyopari pīḍyaḥ ||
तदा पारदो जीर्णग्रासो ज्ञेयः जीर्णो निःशेषत्वमापन्नो ग्रासो यस्मिन् स तथोक्तः ॥ (१३।०)
tadā pārado jīrṇagrāso jñeyaḥ jīrṇo niḥśeṣatvamāpanno grāso yasmin sa tathoktaḥ ||
यदि सकलः सर्वः वस्त्रात्परिगलितः चतुर्गुणवस्त्रात् च्युतो भवति पात्रे इति शेषः ॥ (१४।०)
yadi sakalaḥ sarvaḥ vastrātparigalitaḥ caturguṇavastrāt cyuto bhavati pātre iti śeṣaḥ ||
पुनर्यदि ग्रासेन सह एकतां यातः सन् मिलितः सन् रसो दण्डधरो न भवति स्थिररूपो न स्यात् तदा जीर्णग्रासो ज्ञातव्य इत्यर्थः ॥ (१५।०)
punaryadi grāsena saha ekatāṃ yātaḥ san militaḥ san raso daṇḍadharo na bhavati sthirarūpo na syāt tadā jīrṇagrāso jñātavya ityarthaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.