MuA zu RHT, 3, 24.1

59 of 368 · 22 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

गन्धकाभ्रकाभ्यां रसपक्षापकर्तनं यथा स्यात्तथाह दत्त्वेत्यादि ॥ (१।०)

gandhakābhrakābhyāṃ rasapakṣāpakartanaṃ yathā syāttathāha dattvetyādi ||

आदौ प्रथमं खल्वे लोहार्काश्ममये गन्धकं त्रुटिशो दत्त्वा अल्पमात्रं वारं वारं गन्धरसौ दत्त्वा तावन्मर्दनीयं यावत् सा पिष्टिका एकशरीरता भवति कज्जलिकेति व्यक्तार्थः ॥ (२।०)

ādau prathamaṃ khalve lohārkāśmamaye gandhakaṃ truṭiśo dattvā alpamātraṃ vāraṃ vāraṃ gandharasau dattvā tāvanmardanīyaṃ yāvat sā piṣṭikā ekaśarīratā bhavati kajjaliketi vyaktārthaḥ ||

3.0३.०

तदनु तत्पश्चात् रसगन्धकपिष्टीकरणानन्तरं तत्र रसगन्धकपिष्ट्या गगनम् अभ्रकं समभागनियोजितं गन्धरसाभ्यां तुल्यांशं मिलितं कार्यम् इत्यर्थः ॥ (३।०)

tadanu tatpaścāt rasagandhakapiṣṭīkaraṇānantaraṃ tatra rasagandhakapiṣṭyā gaganam abhrakaṃ samabhāganiyojitaṃ gandharasābhyāṃ tulyāṃśaṃ militaṃ kāryam ityarthaḥ ||

4.0४.०

कया कृत्वा द्रुतबलिवसया द्रुता द्रवीभूता या बलिवसा भेकमत्स्यकर्कटशिशुमाराणां तैलरूपा शरीरजाता तया ॥ (४।०)

kayā kṛtvā drutabalivasayā drutā dravībhūtā yā balivasā bhekamatsyakarkaṭaśiśumārāṇāṃ tailarūpā śarīrajātā tayā ||

5.0५.०

समभागाभ्रकनियोजनानन्तरं बलिवसया मर्दनं कार्यमिति तात्पर्यार्थः ॥ (५।०)

samabhāgābhrakaniyojanānantaraṃ balivasayā mardanaṃ kāryamiti tātparyārthaḥ ||

6.1६.१

बलिवसा यथा । (६।१)

balivasā yathā |

6.2६.२

भेकमत्स्यभवा या तु कर्कटस्य वसाथवा । (६।२)

bhekamatsyabhavā yā tu karkaṭasya vasāthavā |

6.3६.३

भाव्यम् एभिः क्रमाद् गन्धं शिशुमारवसापि वा ॥ (६।३)

bhāvyam ebhiḥ kramād gandhaṃ śiśumāravasāpi vā ||

7.1७.१

एतास्वेका बलिवसा सम्यक् सूतस्य बन्धिनी । (७।१)

etāsvekā balivasā samyak sūtasya bandhinī |

7.2७.२

रञ्जनं चैव कुरुते मणिमूषविधिक्रमात् ॥ (७।२)

rañjanaṃ caiva kurute maṇimūṣavidhikramāt ||

8.1८.१

एषा बलिवसा नाम क्षणाद्बध्नाति सूतकम् । (८।१)

eṣā balivasā nāma kṣaṇādbadhnāti sūtakam |

8.2८.२

इति ॥ (८।२)

iti ||

9.0९.०

रसगन्धाभ्रपिष्टिं कुर्वीतेत्यर्थः ॥ (९।०)

rasagandhābhrapiṣṭiṃ kurvītetyarthaḥ ||

10.0१०.०

सा पूर्वोक्ता रसगन्धाभ्रपिष्टिर् अथेत्यनन्तरं दीपिकायन्त्रे ऽधःपातने रसो निर्मुक्तमलस् त्यक्तदोषो भवति ॥ (१०।०)

sā pūrvoktā rasagandhābhrapiṣṭir athetyanantaraṃ dīpikāyantre 'dhaḥpātane raso nirmuktamalas tyaktadoṣo bhavati ||

11.0११.०

तस्मिन्निर्मुक्तमले सति निकृन्तपक्षः छिन्नपक्षो भवति ॥ (११।०)

tasminnirmuktamale sati nikṛntapakṣaḥ chinnapakṣo bhavati ||

12.0१२.०

काभ्याम् अभ्रगन्धाभ्याम् अभ्रं च गन्धश्च अभ्रगन्धौ ताभ्यां गन्धकान्तः संयोगात् सुखं रसाभ्रपिष्टिर्भवेत् यतो गन्धको द्वंद्वमेलनसमर्थः किं पुनर्बलिवसयेति तृतीयश्लोकार्थः ॥ (१२।०)

kābhyām abhragandhābhyām abhraṃ ca gandhaśca abhragandhau tābhyāṃ gandhakāntaḥ saṃyogāt sukhaṃ rasābhrapiṣṭirbhavet yato gandhako dvaṃdvamelanasamarthaḥ kiṃ punarbalivasayeti tṛtīyaślokārthaḥ ||

13.0१३.०

कुलकम् इति ॥ (१३।०)

kulakam iti ||

14.0१४.०

पूर्वसंस्कृतरसस्याकारं कार्यान्तरसम्पत्तिं चाह भस्मेत्यादि ॥ (१४।०)

pūrvasaṃskṛtarasasyākāraṃ kāryāntarasampattiṃ cāha bhasmetyādi ||

15.0१५.०

च पुनः ॥ (१५।०)

ca punaḥ ||

16.0१६.०

ततोऽधःपातनाद् रसो भस्माकारो भस्मसदृशो भवेत् ॥ (१६।०)

tato'dhaḥpātanād raso bhasmākāro bhasmasadṛśo bhavet ||