MuA zu RHT, 6, 12.2
Select a line for its word-by-word analysis.
ग्रासेऽनिर्दिष्टसंख्यत्वं दर्शयन्नाह नेत्यादि ॥ (१।०)
grāse'nirdiṣṭasaṃkhyatvaṃ darśayannāha netyādi ||
अत्रास्मिन् शास्त्रे आदौ प्रथमं ग्रासप्रमाणनियमः कर्तुं न शक्यः ॥ (२।०)
atrāsmin śāstre ādau prathamaṃ grāsapramāṇaniyamaḥ kartuṃ na śakyaḥ ||
यतः कारणात् गगनमभ्रं सर्वाङ्गं न ग्रसते रस इति शेषः ॥ (३।०)
yataḥ kāraṇāt gaganamabhraṃ sarvāṅgaṃ na grasate rasa iti śeṣaḥ ||
तत्सर्वाङ्गग्रस्तं गगनमभ्रं लक्षणैरेव ज्ञातव्यमित्यर्थः ॥ (४।०)
tatsarvāṅgagrastaṃ gaganamabhraṃ lakṣaṇaireva jñātavyamityarthaḥ ||
चतुःषष्ट्यंशादिग्रासे रसाकारम् आह यदीत्यादि ॥ (५।०)
catuḥṣaṣṭyaṃśādigrāse rasākāram āha yadītyādi ||
यदि चेद्रसः चतुःषष्ट्यंशान् प्रमाणतो ग्रासं ग्रसति हि निश्चितं तदा दण्डं धारयेत् वस्त्रान्न क्षरतीत्यर्थः ॥ (६।०)
yadi cedrasaḥ catuḥṣaṣṭyaṃśān pramāṇato grāsaṃ grasati hi niścitaṃ tadā daṇḍaṃ dhārayet vastrānna kṣaratītyarthaḥ ||
पुनश्चत्वारिंशद्भागप्रवेशतो रसोदरे इति शेषः तदा पायसाकारः क्वथितदुग्धाकारो भवेत् निबिडत्वात् ॥ (७।०)
punaścatvāriṃśadbhāgapraveśato rasodare iti śeṣaḥ tadā pāyasākāraḥ kvathitadugdhākāro bhavet nibiḍatvāt ||
विंशद्भागात् त्रिंशद्भागस्य जारणतो जलौकाकारो भवेत् रस इत्यध्याहारः ॥ (९।०)
viṃśadbhāgāt triṃśadbhāgasya jāraṇato jalaukākāro bhavet rasa ityadhyāhāraḥ ||
पुनः विंशत्या विंशद्भागजारणेन अविप्लुषो भवेद् आसनान्न चलति ॥ (१०।०)
punaḥ viṃśatyā viṃśadbhāgajāraṇena avipluṣo bhaved āsanānna calati ||
पुनः षोडशांशात् षोडशांशभागजारणतः छेदी भवेत् क्षुरिकादिभिः छेदे कृते पृथक्त्वमाप्नोति ॥ (११।०)
punaḥ ṣoḍaśāṃśāt ṣoḍaśāṃśabhāgajāraṇataḥ chedī bhavet kṣurikādibhiḥ chede kṛte pṛthaktvamāpnoti ||
अतः षोडशभागादूर्ध्वं ग्रासो दुर्जरो भवेत् ॥ (१२।०)
ataḥ ṣoḍaśabhāgādūrdhvaṃ grāso durjaro bhavet ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.