मुग्धावबोधिनीMugdhāvabodhinī

MuA zu RHT, 3, 4.2

46 of 368 · 45 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

द्रव्यत्वम् अभ्रकेणाहाभ्रकजीर्ण इत्यादि ॥ (१।०)

dravyatvam abhrakeṇāhābhrakajīrṇa ityādi ||

2.0२.०

बलरहिते अतिक्षुद्बोधे षण्ढता भवेत् ॥ (२।०)

balarahite atikṣudbodhe ṣaṇḍhatā bhavet ||

3.1३.१

यथा । (३।१)

yathā |

3.2३.२

शीतत्वान्मर्दनाभावाल् लोहाशुद्धस्य जारणात् । (३।२)

śītatvānmardanābhāvāl lohāśuddhasya jāraṇāt |

3.3३.३

विडप्रभूतदानाद् वा भुङ्क्ते जीर्णादजीर्णगः ॥ (३।३)

viḍaprabhūtadānād vā bhuṅkte jīrṇādajīrṇagaḥ ||

4.1४.१

अत्यग्नितो निराहारात् क्रामणारहितस्य च । (४।१)

atyagnito nirāhārāt krāmaṇārahitasya ca |

4.2४.२

इत्येता विक्रिया ज्ञेया अष्टभिः षण्ढतां व्रजेत् ॥ (४।२)

ityetā vikriyā jñeyā aṣṭabhiḥ ṣaṇḍhatāṃ vrajet ||

5.0५.०

इति ॥ (५।०)

iti ||

6.0६.०

अतो रसोऽष्टसंस्कारानन्तरम् अभ्रकजीर्णः कर्तव्यः यतोऽभ्रकजीर्णं बलवान् भवति ॥ (६।०)

ato raso'ṣṭasaṃskārānantaram abhrakajīrṇaḥ kartavyaḥ yato'bhrakajīrṇaṃ balavān bhavati ||

7.0७.०

अभ्रकजीर्णे ग्रासन्याये न जारितं यस्मिन् स तथोक्तः ॥ (७।०)

abhrakajīrṇe grāsanyāye na jāritaṃ yasmin sa tathoktaḥ ||

8.0८.०

तस्याभ्रजारणायोग्यस्य रसस्य चारणे केवलकवलने एते प्रोक्ताः ॥ (८।०)

tasyābhrajāraṇāyogyasya rasasya cāraṇe kevalakavalane ete proktāḥ ||

9.0९.०

एते के संधानवासनौषधिनिर्मुखसमुखा एव महायोगाः महद्द्रव्यत्वकारकाः संधानं सर्वधान्यानाम् अष्टौषध्यादीनां च संधानं यथा सर्वधान्यानि निक्षिप्य आरनालं तु कारयेत् ॥ (९।०)

ete ke saṃdhānavāsanauṣadhinirmukhasamukhā eva mahāyogāḥ mahaddravyatvakārakāḥ saṃdhānaṃ sarvadhānyānām aṣṭauṣadhyādīnāṃ ca saṃdhānaṃ yathā sarvadhānyāni nikṣipya āranālaṃ tu kārayet ||

10.0१०.०

सपत्त्रमूलसंयुक्ता औषधीस्तत्र निःक्षिपेत् ॥ (१०।०)

sapattramūlasaṃyuktā auṣadhīstatra niḥkṣipet ||

11.1११.१

क्षितिकासीससामुद्रसिन्धुत्र्युषणराजिकैः । (११।१)

kṣitikāsīsasāmudrasindhutryuṣaṇarājikaiḥ |

11.2११.२

संयुक्तं कारयेत्तत्तु सोष्मे सप्ताहसंस्थितम् ॥ (११।२)

saṃyuktaṃ kārayettattu soṣme saptāhasaṃsthitam ||

12.1१२.१

तच्चारनालसंयुक्तं ताम्रभाण्डे तु संधयेत् । (१२।१)

taccāranālasaṃyuktaṃ tāmrabhāṇḍe tu saṃdhayet |

12.2१२.२

इत्यभ्रकचारणार्थं संधानम् ॥ (१२।२)

ityabhrakacāraṇārthaṃ saṃdhānam ||

13.1१३.१

वासनौषध्यो यथा । (१३।१)

vāsanauṣadhyo yathā |

13.2१३.२

विज्ञेयमौषधीवर्गं यथा शास्त्रैरुदाहृतम् । (१३।२)

vijñeyamauṣadhīvargaṃ yathā śāstrairudāhṛtam |

13.3१३.३

जलजं स्थलजं चैव सम्यक् ज्ञात्वा तु कारयेत् ॥ (१३।३)

jalajaṃ sthalajaṃ caiva samyak jñātvā tu kārayet ||

14.1१४.१

जलजा उत्पली पद्मा स्थलजा च प्रसारिणी । (१४।१)

jalajā utpalī padmā sthalajā ca prasāriṇī |

14.2१४.२

जालिनी अभ्रचन्द्रा च चित्रपर्णी त्रिपर्णिका । (१४।२)

jālinī abhracandrā ca citraparṇī triparṇikā |

14.3१४.३

रसचन्द्रौकसश् चैव तथा च जलमूलकः । (१४।३)

rasacandraukasaś caiva tathā ca jalamūlakaḥ |

14.4१४.४

समङ्गा वारिभूता च अपामार्गो जलोद्भवा ॥ (१४।४)

samaṅgā vāribhūtā ca apāmārgo jalodbhavā ||

15.1१५.१

अजमारी उपाम्बुश्च कुम्भिका जलपिप्पली । (१५।१)

ajamārī upāmbuśca kumbhikā jalapippalī |

15.2१५.२

जलपूर्वाम्बुसीता च कुमारी नागिनी तथा ॥ (१५।२)

jalapūrvāmbusītā ca kumārī nāginī tathā ||

16.1१६.१

सितजङ्घा स्वरश्चैव तथा सर्पः सुगन्धिका । (१६।१)

sitajaṅghā svaraścaiva tathā sarpaḥ sugandhikā |

16.2१६.२

वृद्धा च बृहती तद्वन्मूर्तिर् मार्जारपादिका ॥ (१६।२)

vṛddhā ca bṛhatī tadvanmūrtir mārjārapādikā ||

17.1१७.१

तथा जलचकोरी च मीनाक्षी अहिलोचना । (१७।१)

tathā jalacakorī ca mīnākṣī ahilocanā |

17.2१७.२

जयांविच वराही च अपत्त्रा ईश्वरी तथा ॥ (१७।२)

jayāṃvica varāhī ca apattrā īśvarī tathā ||

18.1१८.१

कुर्कुरी हलिनी चैव बृहती वज्रकन्दकम् । (१८।१)

kurkurī halinī caiva bṛhatī vajrakandakam |

18.2१८.२

मुसली वनमाला च विदारी मोहिनी तथा ॥ (१८।२)

musalī vanamālā ca vidārī mohinī tathā ||

19.1१९.१

माण्डूकी लवणा चैव उग्रा च उत्तमा तथा । (१९।१)

māṇḍūkī lavaṇā caiva ugrā ca uttamā tathā |

19.2१९.२

शिखिपादी कपोती च नन्दिनी वृश्चिकालिका । (१९।२)

śikhipādī kapotī ca nandinī vṛścikālikā |

19.3१९.३

हंसपादी शिखा चैव सारिवा वायसी तथा । (१९।३)

haṃsapādī śikhā caiva sārivā vāyasī tathā |

19.4१९.४

दन्ती गोजिह्विका चैव गरुडी हेमपुष्पिका ॥ (१९।४)

dantī gojihvikā caiva garuḍī hemapuṣpikā ||

20.1२०.१

समङ्गा जलजा चैव मांसी पाषाणभेदिका । (२०।१)

samaṅgā jalajā caiva māṃsī pāṣāṇabhedikā |

20.2२०.२

अलम्बुषा मेघनादा शुकनादा कपोतिकी ॥ (२०।२)

alambuṣā meghanādā śukanādā kapotikī ||

21.1२१.१

क्षीरिका तुलसी धान्या मेषिका च वनार्जका । (२१।१)

kṣīrikā tulasī dhānyā meṣikā ca vanārjakā |

21.2२१.२

वाराही चणकायासी तथा च अपराजिता ॥ (२१।२)

vārāhī caṇakāyāsī tathā ca aparājitā ||

22.1२२.१

चतुःषष्टिगणो ह्य् एष औषधीनां प्रकीर्तितः । (२२।१)

catuḥṣaṣṭigaṇo hy eṣa auṣadhīnāṃ prakīrtitaḥ |

22.2२२.२

षष्ठाष्टकप्रयोगेन अवस्थां नैव कारयेत् ॥ (२२।२)

ṣaṣṭhāṣṭakaprayogena avasthāṃ naiva kārayet ||

23.0२३.०

इति ॥ (२३।०)

iti ||

24.0२४.०

अयमोषधीगणः संधाने ऽपि योज्यः ॥ (२४।०)

ayamoṣadhīgaṇaḥ saṃdhāne 'pi yojyaḥ ||

25.0२५.०

संधानं च वासनौषधयश्च ताभिः कृत्वा ये निर्मुखसमुखा एव योगाः अकृतमुखकृतमुखा इत्यर्थः ॥ (२५।०)

saṃdhānaṃ ca vāsanauṣadhayaśca tābhiḥ kṛtvā ye nirmukhasamukhā eva yogāḥ akṛtamukhakṛtamukhā ityarthaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MuA zu RHT, 3, 4.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit