MuA zu RHT, 3, 5.2
Select a line for its word-by-word analysis.
निर्मुखत्वेनाभ्रकचारणोपायमाह निश्चन्द्रिकम् इत्यादि ॥ (१।०)
nirmukhatvenābhrakacāraṇopāyamāha niścandrikam ityādi ||
हि निश्चितं यद्गगनमभ्रकं निश्चन्द्रिकं चन्द्ररहितं भवति वज्रसंज्ञकम् इत्यर्थः तद्गगनं रुचिरैर् निर्दोषैर् मनोरमैर् विविधैः क्षाराम्लैर् भावितं प्लावितं कार्यं क्षारा यवक्षारस्वर्जिक्षारटङ्कणक्षारादयो ऽम्ला अम्लवेतसजम्बीराद्याः पूर्वोक्ताः ॥ (२।०)
hi niścitaṃ yadgaganamabhrakaṃ niścandrikaṃ candrarahitaṃ bhavati vajrasaṃjñakam ityarthaḥ tadgaganaṃ rucirair nirdoṣair manoramair vividhaiḥ kṣārāmlair bhāvitaṃ plāvitaṃ kāryaṃ kṣārā yavakṣārasvarjikṣāraṭaṅkaṇakṣārādayo 'mlā amlavetasajambīrādyāḥ pūrvoktāḥ ||
ननु क्षारा रुचिराः कथं भवन्ति उच्यते यथा सर्जिकाचूर्णभागैकं विंशद्भागं जलस्य च ॥ (३।०)
nanu kṣārā rucirāḥ kathaṃ bhavanti ucyate yathā sarjikācūrṇabhāgaikaṃ viṃśadbhāgaṃ jalasya ca ||
तावत्क्वाथ्यं क्षिपेद् भाण्डे यावत्फेनं सितं भवेत् ॥ (४।०)
tāvatkvāthyaṃ kṣiped bhāṇḍe yāvatphenaṃ sitaṃ bhavet ||
क्षीणे क्षीणे जलं दत्त्वा श्वेतफेनं च गृह्यते ॥ (५।०)
kṣīṇe kṣīṇe jalaṃ dattvā śvetaphenaṃ ca gṛhyate ||
त्रिःसप्तवारं कर्तव्यं द्रावणं मूत्रसंयुतम् ॥ (७।०)
triḥsaptavāraṃ kartavyaṃ drāvaṇaṃ mūtrasaṃyutam ||
एवमत्युत्तमाः क्षाराः स्युः सम्पक्वाः हिमाः ॥ (१०।०)
evamatyuttamāḥ kṣārāḥ syuḥ sampakvāḥ himāḥ ||
पुनः सृष्टित्रयनीरकणातुम्बरुरसमर्दितं गोऽजाविनारीणां मूत्रं शुक्रं च शोणितं सृष्टित्रयं नीरकणा जलपिप्पली पटुरिति लोके तुम्बुरु प्रतीतं जलकणा च तुम्बरुश्च अनयो रसः सृष्टित्रयं च जलकणातुम्बरुरसश्च ताभ्यां मर्दनं कार्यम् ॥ (११।०)
punaḥ sṛṣṭitrayanīrakaṇātumbarurasamarditaṃ go'jāvinārīṇāṃ mūtraṃ śukraṃ ca śoṇitaṃ sṛṣṭitrayaṃ nīrakaṇā jalapippalī paṭuriti loke tumburu pratītaṃ jalakaṇā ca tumbaruśca anayo rasaḥ sṛṣṭitrayaṃ ca jalakaṇātumbarurasaśca tābhyāṃ mardanaṃ kāryam ||
रसः पारदः निर्मुखोऽपि एवंविधं गगनं चरति ग्रासीकरोति ॥ (१२।०)
rasaḥ pāradaḥ nirmukho'pi evaṃvidhaṃ gaganaṃ carati grāsīkaroti ||
दुग्धत्रयं कुमार्यम्बु गङ्गापुत्रं त्रिमूत्रकम् । (१३।२)
dugdhatrayaṃ kumāryambu gaṅgāputraṃ trimūtrakam |
वटशुङ्गमजारक्तम् एभिर् अभ्रं सुमर्दितम् ॥ (१३।३)
vaṭaśuṅgamajāraktam ebhir abhraṃ sumarditam ||
निश्चन्द्रिकं मृतं त्व् अभ्रं वृद्धदेहे रसायनम् ॥ (१४।२)
niścandrikaṃ mṛtaṃ tv abhraṃ vṛddhadehe rasāyanam ||
कामिनीमददर्पघ्नं शस्तं पुंस्त्वोपघातिनाम् । (१५।१)
kāminīmadadarpaghnaṃ śastaṃ puṃstvopaghātinām |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.