अथातश् चिकित्साप्राभृतीयम् अध्यायं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

इति ह स्माह भगवानात्रेयः ॥ (२।०)

चिकित्साप्राभृतो धीमान् शास्त्रवान् कर्मतत्परः । (३।१)

नरं विरेचयति यं स योगात् सुखमश्नुते ॥ (३।२)

यं वैद्यमानी त्वबुधो विरेचयति मानवम् । (४।१)

सो ऽतियोगादयोगाच्च मानवो दुःखमश्नुते ॥ (४।२)

दौर्बल्यं लाघवं ग्लानिव्याधीनामणुता रुचिः । (५।१)

हृद्वर्णशुद्धिः क्षुत्तृष्णा काले वेगप्रवर्तनम् ॥ (५।२)

बुद्धीन्द्रियमनःशुद्धिर् मारुतस्यानुलोमता । (६।१)

सम्यग्विरिक्तलिङ्गानि कायाग्नेश्चानुवर्तनम् ॥ (६।२)

ष्ठीवनं हृदयाशुद्धिरुत्क्लेशः श्लेष्मपित्तयोः । (७।१)

आध्मानम् अरुचिश्छर्दिर् अदौर्बल्यम् अलाघवम् ॥ (७।२)

जङ्घोरुसदनं तन्द्रा स्तैमित्यं पीनसागमः । (८।१)

लक्षणान्यविरिक्तानां मारुतस्य च निग्रहः ॥ (८।२)

विट्पित्तकफवातानाम् आगतानां यथाक्रमम् । (९।१)

परं स्रवति यद्रक्तं मेदोमांसोदकोपमम् ॥ (९।२)

निःश्लेष्मपित्तमुदकं शोणितं कृष्णमेव वा । (१०।१)

तृप्यतो मारुतार्तस्य सोऽतियोगः प्रमुह्यतः ॥ (१०।२)

वमनेऽतिकृते लिङ्गान्येतान्येव भवन्ति हि । (११।१)

ऊर्ध्वगा वातरोगाश्च वाग्ग्रहश्चाधिको भवेत् ॥ (११।२)

चिकित्साप्राभृतं तस्मादुपेयाच्छरणं नरः । (१२।१)

युञ्ज्याद् य एनमत्यन्तमायुषा च सुखेन च ॥ (१२।२)

अविपाकोऽरुचिः स्थौल्यं पाण्डुता गौरवं क्लमः । (१३।१)

पिडकाकोठकण्डूनां संभवोऽरतिरेव च ॥ (१३।२)

आलस्यश्रमदौर्बल्यं दौर्गन्ध्यमवसादकः । (१४।१)

श्लेष्मपित्तसमुत्क्लेशो निद्रानाशोऽतिनिद्रता ॥ (१४।२)

तन्द्रा क्लैब्यमबुद्धित्वम् अशस्तस्वप्नदर्शनम् । (१५।१)

बलवर्णप्रणाशश्च तृप्यतो बृंहणैरपि ॥ (१५।२)

बहुदोषस्य लिङ्गानि तस्मै संशोधनं हितम् । (१६।१)

ऊर्ध्वं चैवानुलोमं च यथादोषं यथाबलम् ॥ (१६।२)

एवं विशुद्धकोष्ठस्य कायाग्निरभिवर्धते । (१७।१)

व्याधयश्चोपशाम्यन्ति प्रकृतिश्चानुवर्तते ॥ (१७।२)

इन्द्रियाणि मनोबुद्धिर् वर्णश्चास्य प्रसीदति । (१८।१)

बलं पुष्टिरपत्यं च वृषता चास्य जायते ॥ (१८।२)

जरां कृच्छ्रेण लभते चिरं जीवत्यनामयः । (१९।१)

तस्मात् संशोधनं काले युक्तियुक्तं पिबेन्नरः ॥ (१९।२)

दोषाः कदाचित् कुप्यन्ति जिता लङ्घनपाचनैः । (२०।१)

जिताः संशोधनैर्ये तु न तेषां पुनरुद्भवः ॥ (२०।२)

दोषाणां च द्रुमाणां च मूलेऽनुपहते सति । (२१।१)

रोगाणां प्रसवानां च गतानामागतिर्ध्रुवा ॥ (२१।२)

भेषजक्षपिते पथ्यमाहारैर् एव बृंहणम् । (२२।१)

घृतमांसरसक्षीरहृद्ययूषोपसंहितैः ॥ (२२।२)

अभ्यङ्गोत्सादनैः स्नानैर्निरूहैः सानुवासनैः । (२३।१)

तथा स लभते शर्म युज्यते चायुषा चिरम् ॥ (२३।२)

अतियोगानुबद्धानां सर्पिःपानं प्रशस्यते । (२४।१)

तैलं मधुरकैः सिद्धम् अथवाप्यनुवासनम् ॥ (२४।२)

यस्य त्वयोगस्तं स्निग्धं पुनः संशोधयेन्नरम् । (२५।१)

मात्राकालबलापेक्षी स्मरन् पूर्वम् अनुक्रमम् ॥ (२५।२)

स्नेहने स्वेदने शुद्धौ रोगाः संसर्जने च ये । (२६।१)

जायन्तेऽमार्गविहिते तेषां सिद्धिषु साधनम् ॥ (२६।२)

जायन्ते हेतुवैषम्याद् विषमा देहधातवः । (२७।१)

हेतुसाम्यात् समास्तेषां स्वभावोपरमः सदा ॥ (२७।२)

प्रवृत्तिहेतुर् भावानां न निरोधेऽस्ति कारणम् । (२८।१)

केचित्तत्रापि मन्यन्ते हेतुं हेतोरवर्तनम् ॥ (२८।२)

एवमुक्तार्थम् आचार्यम् अग्निवेशोऽभ्यभाषत । (२९।१)

स्वभावोपरमे कर्म चिकित्साप्राभृतस्य किम् ॥ (२९।२)

भेषजैर्विषमान् धातून् कान् समीकुरुते भिषक् । (३०।१)

का वा चिकित्सा भगवन् किमर्थं वा प्रयुज्यते ॥ (३०।२)

तच्छिष्यवचनं श्रुत्वा व्याजहार पुनर्वसुः । (३१।१)

श्रूयतामत्र या सोम्य युक्तिर्दृष्टा महर्षिभिः ॥ (३१।२)

न नाशकारणाभावाद् भावानां नाशकारणम् । (३२।१)

ज्ञायते नित्यगस्येव कालस्यात्ययकारणम् ॥ (३२।२)

शीघ्रगत्वाद्यथा भूतस्तथा भावो विपद्यते । (३३।१)

निरोधे कारणं तस्य नास्ति नैवान्यथाक्रिया ॥ (३३।२)

याभिः क्रियाभिर्जायन्ते शरीरे धातवः समाः । (३४।१)

सा चिकित्सा विकाराणां कर्म तद्भिषजां स्मृतम् ॥ (३४।२)

कथं शरीरे धातूनां वैषम्यं न भवेदिति । (३५।१)

समानां चानुबन्धः स्यादित्यर्थं क्रियते क्रिया ॥ (३५।२)

त्यागाद्विषमहेतूनां समानां चोपसेवनात् । (३६।१)

विषमा नानुबध्नन्ति जायन्ते धातवः समाः ॥ (३६।२)

समैस्तु हेतुभिर्यस्माद्धातून् संजनयेत् समान् । (३७।१)

चिकित्साप्राभृतस् तस्माद् दाता देहसुखायुषाम् ॥ (३७।२)

धर्मस्यार्थस्य कामस्य नृलोकस्योभयस्य च । (३८।१)

दाता सम्पद्यते वैद्यो दानाद्देहसुखायुषाम् ॥ (३८।२)

तत्र श्लोकाः । (३९।१)

चिकित्साप्राभृतगुणो दोषो यश्चेतराश्रयः । (३९।२)

योगायोगातियोगानां लक्षणं शुद्धिसंश्रयम् ॥ (३९।३)

बहुदोषस्य लिङ्गानि संशोधनगुणाश्च ये । (४०।१)

चिकित्सासूत्रमात्रं च सिद्धिव्यापत्तिसंश्रयम् ॥ (४०।२)

या च युक्तिश्चिकित्सायां यं चार्थं कुरुते भिषक् । (४१।१)

चिकित्साप्राभृतेऽध्याये तत् सर्वमवदन्मुनिः ॥ (४१।२)