यदा ह्येते त्रयो निदानादिविशेषाः परस्परं नानुबध्नन्त्यथवा कालप्रकर्षादबलीयांसो ऽथवानुबध्नन्ति न तदा विकाराभिनिर्वृत्तिः चिराद्वाप्यभिनिर्वर्तन्ते तनवो वा भवन्त्ययथोक्तसर्वलिङ्गा वा विपर्यये विपरीताः इति सर्वविकारविघातभावाभावप्रतिविशेषाभिनिर्वृत्तिहेतुर् भवत्युक्तः ॥ (४।२)

yadā hyete trayo nidānādiviśeṣāḥ parasparaṃ nānubadhnantyathavā kālaprakarṣādabalīyāṃso 'thavānubadhnanti na tadā vikārābhinirvṛttiḥ cirādvāpyabhinirvartante tanavo vā bhavantyayathoktasarvaliṅgā vā viparyaye viparītāḥ iti sarvavikāravighātabhāvābhāvaprativiśeṣābhinirvṛttihetur bhavatyuktaḥ ||

5.1५.१

तत्रेमे त्रयो निदानादिविशेषाः श्लेष्मनिमित्तानां प्रमेहाणामाश्वभिनिर्वृत्तिकरा भवन्ति तद् यथा हायनकयवकचीनकोद्दालकनैषधेत्कटमुकुन्दकमहाव्रीहिप्रमोदकसुगन्धकानां नवानामतिवेलमतिप्रमाणेन चोपयोगः तथा सर्पिष्मतां नवहरेणुमाषसूप्यानां ग्राम्यानूपौदकानां च मांसानां शाकतिलपललपिष्टान्नपायसकृशराविलेपीक्षुविकाराणां क्षीरनवमद्यमन्दकदधिद्रवमधुरतरुणप्रायाणां चोपयोगः मृजाव्यायामवर्जनं स्वप्नशयनासनप्रसङ्गः यश्च कश्चिद्विधिरन्यो ऽपि श्लेष्ममेदोमूत्रसंजननः स सर्वो निदानविशेषः ॥ (५।१)

tatreme trayo nidānādiviśeṣāḥ śleṣmanimittānāṃ pramehāṇāmāśvabhinirvṛttikarā bhavanti tad yathā hāyanakayavakacīnakoddālakanaiṣadhetkaṭamukundakamahāvrīhipramodakasugandhakānāṃ navānāmativelamatipramāṇena copayogaḥ tathā sarpiṣmatāṃ navahareṇumāṣasūpyānāṃ grāmyānūpaudakānāṃ ca māṃsānāṃ śākatilapalalapiṣṭānnapāyasakṛśarāvilepīkṣuvikārāṇāṃ kṣīranavamadyamandakadadhidravamadhurataruṇaprāyāṇāṃ copayogaḥ mṛjāvyāyāmavarjanaṃ svapnaśayanāsanaprasaṅgaḥ yaśca kaścidvidhiranyo 'pi śleṣmamedomūtrasaṃjananaḥ sa sarvo nidānaviśeṣaḥ ||

6.1६.१

बहुद्रवः श्लेष्मा दोषविशेषः ॥ (६।१)

bahudravaḥ śleṣmā doṣaviśeṣaḥ ||

7.1७.१

बह्वबद्धं मेदो मांसं शरीरजक्लेदः शुक्रं शोणितं वसा मज्जा लसीका रसश्चौजःसंख्यात इति दूष्यविशेषाः ॥ (७।१)

bahvabaddhaṃ medo māṃsaṃ śarīrajakledaḥ śukraṃ śoṇitaṃ vasā majjā lasīkā rasaścaujaḥsaṃkhyāta iti dūṣyaviśeṣāḥ ||

8.1८.१

त्रयाणामेषां निदानादिविशेषाणां सन्निपाते क्षिप्रं श्लेष्मा प्रकोपमापद्यते प्राग् अतिभूयस्त्वात् स प्रकुपितः क्षिप्रमेव शरीरे विसृप्तिं लभते शरीरशैथिल्यात् स विसर्पञ् शरीरे मेदसैवादितो मिश्रीभावं गच्छति मेदसश्चैव बह्वबद्धत्वान्मेदसश्च गुणैः समानगुणभूयिष्ठत्वात् स मेदसा मिश्रीभवन् दूषयत्येनत् विकृतत्वात् स विकृतो दुष्टेन मेदसोपहितः शरीरक्लेदमांसाभ्यां संसर्गं गच्छति क्लेदमांसयोर् अतिप्रमाणाभिवृद्धत्वात् स मांसे मांसप्रदोषात् पूतिमांसपिडकाः शराविकाकच्छपिकाद्याः संजनयति अप्रकृतिभूतत्वात् शरीरक्लेदं पुनर्दूषयन् मूत्रत्वेन परिणमयति मूत्रवहानां च स्रोतसां वङ्क्षणबस्तिप्रभवाणां मेदःक्लेदोपहितानि गुरूणि मुखान्यासाद्य प्रतिरुध्यते ततः प्रमेहांस्तेषां स्थैर्यमसाध्यतां वा जनयति प्रकृतिविकृतिभूतत्वात् ॥ (८।१)

trayāṇāmeṣāṃ nidānādiviśeṣāṇāṃ sannipāte kṣipraṃ śleṣmā prakopamāpadyate prāg atibhūyastvāt sa prakupitaḥ kṣiprameva śarīre visṛptiṃ labhate śarīraśaithilyāt sa visarpañ śarīre medasaivādito miśrībhāvaṃ gacchati medasaścaiva bahvabaddhatvānmedasaśca guṇaiḥ samānaguṇabhūyiṣṭhatvāt sa medasā miśrībhavan dūṣayatyenat vikṛtatvāt sa vikṛto duṣṭena medasopahitaḥ śarīrakledamāṃsābhyāṃ saṃsargaṃ gacchati kledamāṃsayor atipramāṇābhivṛddhatvāt sa māṃse māṃsapradoṣāt pūtimāṃsapiḍakāḥ śarāvikākacchapikādyāḥ saṃjanayati aprakṛtibhūtatvāt śarīrakledaṃ punardūṣayan mūtratvena pariṇamayati mūtravahānāṃ ca srotasāṃ vaṅkṣaṇabastiprabhavāṇāṃ medaḥkledopahitāni gurūṇi mukhānyāsādya pratirudhyate tataḥ pramehāṃsteṣāṃ sthairyamasādhyatāṃ vā janayati prakṛtivikṛtibhūtatvāt ||

9.1९.१

शरीरक्लेदस्तु श्लेष्ममेदोमिश्रः प्रविशन् मूत्राशयं मूत्रत्वमापद्यमानः श्लैष्मिकैरेभिर्दशभिर्गुणैरुपसृज्यते वैषम्ययुक्तैः तद्यथाश्वेतशीतमूर्तपिच्छिलाच्छस्निग्धगुरुमधुरसान्द्रप्रसादमन्दैः तत्र येन गुणेनैकेनानेकेन वा भूयस्तरमुपसृज्यते तत्समाख्यं गौणं नामविशेषं प्राप्नोति ॥ (९।१)

śarīrakledastu śleṣmamedomiśraḥ praviśan mūtrāśayaṃ mūtratvamāpadyamānaḥ ślaiṣmikairebhirdaśabhirguṇairupasṛjyate vaiṣamyayuktaiḥ tadyathāśvetaśītamūrtapicchilācchasnigdhagurumadhurasāndraprasādamandaiḥ tatra yena guṇenaikenānekena vā bhūyastaramupasṛjyate tatsamākhyaṃ gauṇaṃ nāmaviśeṣaṃ prāpnoti ||

10.1१०.१

ते तु खल्विमे दश प्रमेहा नामविशेषेण भवन्ति तद्यथाउदकमेहश्च इक्षुवालिकारसमेहश्च सान्द्रमेहश्च सान्द्रप्रसादमेहश्च शुक्लमेहश्च शुक्रमेहश्च शीतमेहश्च सिकतामेहश्च शनैर्मेहश्च आलालमेहश्चेति ॥ (१०।१)

te tu khalvime daśa pramehā nāmaviśeṣeṇa bhavanti tadyathāudakamehaśca ikṣuvālikārasamehaśca sāndramehaśca sāndraprasādamehaśca śuklamehaśca śukramehaśca śītamehaśca sikatāmehaśca śanairmehaśca ālālamehaśceti ||

11.1११.१

ते दश प्रमेहाः साध्याः समानगुणमेदःस्थानकत्वात् कफस्य प्राधान्यात् समक्रियत्वाच्च ॥ (११।१)

te daśa pramehāḥ sādhyāḥ samānaguṇamedaḥsthānakatvāt kaphasya prādhānyāt samakriyatvācca ||

12.1१२.१

तत्र श्लोकाः श्लेष्मप्रमेहविशेषविज्ञानार्था भवन्ति ॥ (१२।१)

tatra ślokāḥ śleṣmapramehaviśeṣavijñānārthā bhavanti ||

13.1१३.१

अच्छं बहु सितं शीतं निर्गन्धमुदकोपमम् । (१३।१)

acchaṃ bahu sitaṃ śītaṃ nirgandhamudakopamam |

13.2१३.२

श्लेष्मकोपान्नरो मूत्रमुदमेही प्रमेहति ॥ (१३।२)

śleṣmakopānnaro mūtramudamehī pramehati ||

14.1१४.१

अत्यर्थमधुरं शीतमीषत्पिच्छिलमाविलम् । (१४।१)

atyarthamadhuraṃ śītamīṣatpicchilamāvilam |

14.2१४.२

काण्डेक्षुरससङ्काशं श्लेष्मकोपात् प्रमेहति ॥ (१४।२)

kāṇḍekṣurasasaṅkāśaṃ śleṣmakopāt pramehati ||

15.1१५.१

यस्य पर्युषितं मूत्रं सान्द्रीभवति भाजने । (१५।१)

yasya paryuṣitaṃ mūtraṃ sāndrībhavati bhājane |

15.2१५.२

पुरुषं कफकोपेन तमाहुः सान्द्रमेहिनम् ॥ (१५।२)

puruṣaṃ kaphakopena tamāhuḥ sāndramehinam ||

16.1१६.१

यस्य संहन्यते मूत्रं किंचित् किंचित् प्रसीदति । (१६।१)

yasya saṃhanyate mūtraṃ kiṃcit kiṃcit prasīdati |

16.2१६.२

सान्द्रप्रसादमेहीति तमाहुः श्लेष्मकोपतः ॥ (१६।२)

sāndraprasādamehīti tamāhuḥ śleṣmakopataḥ ||

17.1१७.१

शुक्लं पिष्टनिभं मूत्रमभीक्ष्णं यः प्रमेहति । (१७।१)

śuklaṃ piṣṭanibhaṃ mūtramabhīkṣṇaṃ yaḥ pramehati |

17.2१७.२

पुरुषं कफकोपेन तमाहुः शुक्लमेहिनम् ॥ (१७।२)

puruṣaṃ kaphakopena tamāhuḥ śuklamehinam ||

18.1१८.१

शुक्राभं शुक्रमिश्रं वा मुरुर्मेहति यो नरः । (१८।१)

śukrābhaṃ śukramiśraṃ vā mururmehati yo naraḥ |

18.2१८.२

शुक्रमेहिनमाहुस्तं पुरुषं श्लेष्मकोपतः ॥ (१८।२)

śukramehinamāhustaṃ puruṣaṃ śleṣmakopataḥ ||

19.1१९.१

अत्यर्थमधुरं शीतं मूत्रं मेहति यो भृशम् । (१९।१)

atyarthamadhuraṃ śītaṃ mūtraṃ mehati yo bhṛśam |

19.2१९.२

शीतमेहिनमाहुस्तं पुरुषं श्लेष्मकोपतः ॥ (१९।२)

śītamehinamāhustaṃ puruṣaṃ śleṣmakopataḥ ||

20.1२०.१

मूर्तान्मूत्रगतान् दोषानणून् मेहति यो नरः । (२०।१)

mūrtānmūtragatān doṣānaṇūn mehati yo naraḥ |

20.2२०.२

सिकतामेहिनं विद्यात्तं नरं श्लेष्मकोपतः ॥ (२०।२)

sikatāmehinaṃ vidyāttaṃ naraṃ śleṣmakopataḥ ||

21.1२१.१

मन्दं मन्दमवेगं तु कृच्छ्रं यो मूत्रयेच्छनैः । (२१।१)

mandaṃ mandamavegaṃ tu kṛcchraṃ yo mūtrayecchanaiḥ |

21.2२१.२

शनैर्मेहिनमाहुस्तं पुरुषं श्लेष्मकोपतः ॥ (२१।२)

śanairmehinamāhustaṃ puruṣaṃ śleṣmakopataḥ ||

22.1२२.१

तन्तुबद्धमिवालालं पिच्छिलं यः प्रमेहति । (२२।१)

tantubaddhamivālālaṃ picchilaṃ yaḥ pramehati |

22.2२२.२

आलालमेहिनं विद्यात्तं नरं श्लेष्मकोपतः ॥ (२२।२)

ālālamehinaṃ vidyāttaṃ naraṃ śleṣmakopataḥ ||

23.1२३.१

इत्येते दश प्रमेहाः श्लेष्मप्रकोपनिमित्ता व्याख्याता भवन्ति ॥ (२३।१)

ityete daśa pramehāḥ śleṣmaprakopanimittā vyākhyātā bhavanti ||

24.1२४.१

उष्णाम्ललवणक्षारकटुकाजीर्णभोजनोपसेविनस् तथातितीक्ष्णातपाग्निसंतापश्रमक्रोधविषमाहारोपसेविनश्च तथाविधशरीरस्यैव क्षिप्रं पित्तं प्रकोपमापद्यते तत्तु प्रकुपितं तयैवानुपूर्व्या प्रमेहानिमान् षट् क्षिप्रतरमभिनिर्वर्तयति ॥ (२४।१)

uṣṇāmlalavaṇakṣārakaṭukājīrṇabhojanopasevinas tathātitīkṣṇātapāgnisaṃtāpaśramakrodhaviṣamāhāropasevinaśca tathāvidhaśarīrasyaiva kṣipraṃ pittaṃ prakopamāpadyate tattu prakupitaṃ tayaivānupūrvyā pramehānimān ṣaṭ kṣiprataramabhinirvartayati ||

25.1२५.१

तेषामपि तु खलु पित्तगुणविशेषेणैव नामविशेषा भवन्ति तद्यथाक्षारमेहश्च कालमेहश्च नीलमेहश्च लोहितमेहश्च माञ्जिष्ठमेहश्च हारिद्रमेहश्चेति ॥ (२५।१)

teṣāmapi tu khalu pittaguṇaviśeṣeṇaiva nāmaviśeṣā bhavanti tadyathākṣāramehaśca kālamehaśca nīlamehaśca lohitamehaśca māñjiṣṭhamehaśca hāridramehaśceti ||

26.1२६.१

ते षड्भिरेव क्षाराम्ललवणकटुकविस्रोष्णैः पित्तगुणैः पूर्ववद्युक्ता भवन्ति ॥ (२६।१)

te ṣaḍbhireva kṣārāmlalavaṇakaṭukavisroṣṇaiḥ pittaguṇaiḥ pūrvavadyuktā bhavanti ||

27.1२७.१

सर्व एव ते याप्याः संसृष्टदोषमेदःस्थानत्वाद्विरुद्धोपक्रमत्वाच्चेति ॥ (२७।१)

sarva eva te yāpyāḥ saṃsṛṣṭadoṣamedaḥsthānatvādviruddhopakramatvācceti ||

28.1२८.१

तत्र श्लोकाः पित्तप्रमेहविशेषविज्ञानार्था भवन्ति ॥ (२८।१)

tatra ślokāḥ pittapramehaviśeṣavijñānārthā bhavanti ||

29.1२९.१

गन्धवर्णरसस्पर्शैर्यथा क्षारस्तथाविधम् । (२९।१)

gandhavarṇarasasparśairyathā kṣārastathāvidham |

29.2२९.२

पित्तकोपान्नरो मूत्रं क्षारमेही प्रमेहति ॥ (२९।२)

pittakopānnaro mūtraṃ kṣāramehī pramehati ||

30.1३०.१

मसीवर्णमजस्रं यो मूत्रमुष्णं प्रमेहति । (३०।१)

masīvarṇamajasraṃ yo mūtramuṣṇaṃ pramehati |

30.2३०.२

पित्तस्य परिकोपेण तं विद्यात् कालमेहिनम् ॥ (३०।२)

pittasya parikopeṇa taṃ vidyāt kālamehinam ||

31.1३१.१

चाषपक्षनिभं मूत्रमम्लं मेहति यो नरः । (३१।१)

cāṣapakṣanibhaṃ mūtramamlaṃ mehati yo naraḥ |

31.2३१.२

पित्तस्य परिकोपेण तं विद्यान्नीलमेहिनम् ॥ (३१।२)

pittasya parikopeṇa taṃ vidyānnīlamehinam ||

32.1३२.१

विस्रं लवणमुष्णं च रक्तं मेहति यो नरः । (३२।१)

visraṃ lavaṇamuṣṇaṃ ca raktaṃ mehati yo naraḥ |

32.2३२.२

पित्तस्य परिकोपेण तं विद्याद् रक्तमेहिनम् ॥ (३२।२)

pittasya parikopeṇa taṃ vidyād raktamehinam ||

33.1३३.१

मञ्जिष्ठोदकसंकाशं भृशं विस्रं प्रमेहति । (३३।१)

mañjiṣṭhodakasaṃkāśaṃ bhṛśaṃ visraṃ pramehati |

33.2३३.२

पित्तस्य परिकोपात्तं विद्यान्माञ्जिष्ठमेहिनम् ॥ (३३।२)

pittasya parikopāttaṃ vidyānmāñjiṣṭhamehinam ||

34.1३४.१

हरिद्रोदकसङ्काशं कटुकं यः प्रमेहति । (३४।१)

haridrodakasaṅkāśaṃ kaṭukaṃ yaḥ pramehati |

34.2३४.२

पित्तस्य परिकोपात्तं विद्याद्धारिद्रमेहिनम् ॥ (३४।२)

pittasya parikopāttaṃ vidyāddhāridramehinam ||

35.1३५.१

इत्येते षट् प्रमेहाः पित्तप्रकोपनिमित्ता व्याख्याता भवन्ति ॥ (३५।१)

ityete ṣaṭ pramehāḥ pittaprakopanimittā vyākhyātā bhavanti ||

36.1३६.१

कषायकटुतिक्तरूक्षलघुशीतव्यवायव्यायामवमनविरेचनास्थापनशिरोविरेचनातियोगसंधारणानशनाभिघातातपोद्वेगशोकशोणितातिषेकजागरणविषमशरीरन्यासानुपसेवमानस्य तथाविधशरीरस्यैव क्षिप्रं वातः प्रकोपमापद्यते ॥ (३६।१)

kaṣāyakaṭutiktarūkṣalaghuśītavyavāyavyāyāmavamanavirecanāsthāpanaśirovirecanātiyogasaṃdhāraṇānaśanābhighātātapodvegaśokaśoṇitātiṣekajāgaraṇaviṣamaśarīranyāsānupasevamānasya tathāvidhaśarīrasyaiva kṣipraṃ vātaḥ prakopamāpadyate ||

37.1३७.१

स प्रकुपितस्तथाविधे शरीरे विसर्पन् यदा वसामादाय मूत्रवहानि स्रोतांसि प्रतिपद्यते तदा वसामेहमभिनिर्वर्तयति यदा पुनर्मज्जानं मूत्रबस्तावाकर्षति तदा मज्जमेहम् अभिनिर्वर्तयति यदा तु लसीकां मूत्राशये ऽभिवहन्मूत्रमनुबन्धं च्योतयति लसीकातिबहुत्वाद् विक्षेपणाच्च वायोः खल्वस्यातिमूत्रप्रवृत्तिसङ्गं करोति तदा स मत्त इव गजः क्षरत्यजस्रं मूत्रमवेगं तं हस्तिमेहिनमाचक्षते ओजः पुनर्मधुरस्वभावं तद् यदा रौक्ष्याद्वायुः कषायत्वेनाभिसंसृज्य मूत्राशये ऽभिवहति तदा मधुमेहं करोति ॥ (३७।१)

sa prakupitastathāvidhe śarīre visarpan yadā vasāmādāya mūtravahāni srotāṃsi pratipadyate tadā vasāmehamabhinirvartayati yadā punarmajjānaṃ mūtrabastāvākarṣati tadā majjameham abhinirvartayati yadā tu lasīkāṃ mūtrāśaye 'bhivahanmūtramanubandhaṃ cyotayati lasīkātibahutvād vikṣepaṇācca vāyoḥ khalvasyātimūtrapravṛttisaṅgaṃ karoti tadā sa matta iva gajaḥ kṣaratyajasraṃ mūtramavegaṃ taṃ hastimehinamācakṣate ojaḥ punarmadhurasvabhāvaṃ tad yadā raukṣyādvāyuḥ kaṣāyatvenābhisaṃsṛjya mūtrāśaye 'bhivahati tadā madhumehaṃ karoti ||

38.1३८.१

इमांश्चतुरः प्रमेहान् वातजानसाध्यानाचक्षते भिषजः महात्ययिकत्वाद्विरुद्धोपक्रमत्वाच्चेति ॥ (३८।१)

imāṃścaturaḥ pramehān vātajānasādhyānācakṣate bhiṣajaḥ mahātyayikatvādviruddhopakramatvācceti ||

39.1३९.१

तेषामपि पूर्ववद्गुणविशेषेण नामविशेषा भवन्ति तद्यथावसामेहश्च मज्जमेहश्च हस्तिमेहश्च मधुमेहश्चेति ॥ (३९।१)

teṣāmapi pūrvavadguṇaviśeṣeṇa nāmaviśeṣā bhavanti tadyathāvasāmehaśca majjamehaśca hastimehaśca madhumehaśceti ||

40.1४०.१

तत्र श्लोका वातप्रमेहविशेषविज्ञानार्था भवन्ति ॥ (४०।१)

tatra ślokā vātapramehaviśeṣavijñānārthā bhavanti ||

41.1४१.१

वसामिश्रं वसाभं वा मुहुर्मेहति यो नरः । (४१।१)

vasāmiśraṃ vasābhaṃ vā muhurmehati yo naraḥ |

41.2४१.२

वसामेहिनमाहुस्तमसाध्यं वातकोपतः ॥ (४१।२)

vasāmehinamāhustamasādhyaṃ vātakopataḥ ||

42.1४२.१

मज्जानं सह मूत्रेण मुहुर्मेहति यो नरः । (४२।१)

majjānaṃ saha mūtreṇa muhurmehati yo naraḥ |

42.2४२.२

मज्जमेहिनमाहुस्तमसाध्यं वातकोपतः ॥ (४२।२)

majjamehinamāhustamasādhyaṃ vātakopataḥ ||

43.1४३.१

हस्ती मत्त इवाजस्रं मूत्रं क्षरति यो भृशम् । (४३।१)

hastī matta ivājasraṃ mūtraṃ kṣarati yo bhṛśam |

43.2४३.२

हस्तिमेहिनमाहुस्तमसाध्यं वातकोपतः ॥ (४३।२)

hastimehinamāhustamasādhyaṃ vātakopataḥ ||

44.1४४.१

कषायमधुरं पाण्डु रूक्षं मेहति यो नरः । (४४।१)

kaṣāyamadhuraṃ pāṇḍu rūkṣaṃ mehati yo naraḥ |

44.2४४.२

वातकोपादसाध्यं तं प्रतीयान्मधुमेहिनम् ॥ (४४।२)

vātakopādasādhyaṃ taṃ pratīyānmadhumehinam ||

45.1४५.१

इत्येते चत्वारः प्रमेहा वातप्रकोपनिमित्ता व्याख्याता भवन्ति ॥ (४५।१)

ityete catvāraḥ pramehā vātaprakopanimittā vyākhyātā bhavanti ||

46.1४६.१

एवं त्रिदोषप्रकोपनिमित्ता विंशतिः प्रमेहा व्याख्याता भवन्ति ॥ (४६।१)

evaṃ tridoṣaprakopanimittā viṃśatiḥ pramehā vyākhyātā bhavanti ||

47.1४७.१

त्रयस्तु खलु दोषाः प्रकुपिताः प्रमेहानभिनिर्वर्तयिष्यन्त इमानि पूर्वरूपाणि दर्शयन्ति तद्यथाजटिलीभावं केशेषु माधुर्यमास्यस्य करपादयोः सुप्ततादाहौ मुखतालुकण्ठशोषं पिपासाम् आलस्यं मलं काये कायच्छिद्रेषूपदेहं परिदाहं सुप्ततां चाङ्गेषु षट्पदपिपीलिकाभिश्च शरीरमूत्राभिसरणं मूत्रे च मूत्रदोषान् विस्रं शरीरगन्धं निद्रां तन्द्रां च सर्वकालमिति ॥ (४७।१)

trayastu khalu doṣāḥ prakupitāḥ pramehānabhinirvartayiṣyanta imāni pūrvarūpāṇi darśayanti tadyathājaṭilībhāvaṃ keśeṣu mādhuryamāsyasya karapādayoḥ suptatādāhau mukhatālukaṇṭhaśoṣaṃ pipāsām ālasyaṃ malaṃ kāye kāyacchidreṣūpadehaṃ paridāhaṃ suptatāṃ cāṅgeṣu ṣaṭpadapipīlikābhiśca śarīramūtrābhisaraṇaṃ mūtre ca mūtradoṣān visraṃ śarīragandhaṃ nidrāṃ tandrāṃ ca sarvakālamiti ||

48.1४८.१

उपद्रवास्तु खलु प्रमेहिणां तृष्णातीसारज्वरदाहदौर्बल्यारोचकाविपाकाः पूतिमांसपिडकालजीविद्रध्यादयश्च तत्प्रसङ्गाद्भवन्ति ॥ (४८।१)

upadravāstu khalu pramehiṇāṃ tṛṣṇātīsārajvaradāhadaurbalyārocakāvipākāḥ pūtimāṃsapiḍakālajīvidradhyādayaśca tatprasaṅgādbhavanti ||

49.1४९.१

तत्र साध्यान् प्रमेहान् संशोधनोपशमनैर्यथार्हमुपपादयंश्चिकित्सेदिति ॥ (४९।१)

tatra sādhyān pramehān saṃśodhanopaśamanairyathārhamupapādayaṃścikitsediti ||

50.1५०.१

भवन्ति चात्र । (५०।१)

bhavanti cātra |

50.2५०.२

गृध्नुमभ्यवहार्येषु स्नानचङ्क्रमणद्विषम् । (५०।२)

gṛdhnumabhyavahāryeṣu snānacaṅkramaṇadviṣam |