Ca, 5, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
पुष्पितपुष्पं यथा पूर्वरूपं फलस्येह भविष्यतः । (३।१)
puṣpitapuṣpaṃ yathā pūrvarūpaṃ phalasyeha bhaviṣyataḥ |
तथा लिङ्गम् अरिष्टाख्यं पूर्वरूपं मरिष्यतः ॥ (३।२)
tathā liṅgam ariṣṭākhyaṃ pūrvarūpaṃ mariṣyataḥ ||
अप्येवं तु भवेत् पुष्पं फलेनाननुबन्धि यत् । (४।१)
apyevaṃ tu bhavet puṣpaṃ phalenānanubandhi yat |
फलं चापि भवेत् किंचिद् यस्य पुष्पं न पूर्वजम् ॥ (४।२)
phalaṃ cāpi bhavet kiṃcid yasya puṣpaṃ na pūrvajam ||
अरिष्टं वाप्यसंबुद्धम् एतत् प्रज्ञापराधजम् ॥ (६।२)
ariṣṭaṃ vāpyasaṃbuddham etat prajñāparādhajam ||
ज्ञानसम्बोधनार्थं तु लिङ्गैर्मरणपूर्वजैः । (७।१)
jñānasambodhanārthaṃ tu liṅgairmaraṇapūrvajaiḥ |
पुष्पितान् उपदेक्ष्यामो नरान् बहुविधैर् बहून् ॥ (७।२)
puṣpitān upadekṣyāmo narān bahuvidhair bahūn ||
एवम् एकैकशः पुष्पैर्यस्य गन्धः समो भवेत् । (१०।१)
evam ekaikaśaḥ puṣpairyasya gandhaḥ samo bhavet |
इष्टैर्वा यदि वानिष्टैः स च पुष्पित उच्यते ॥ (१०।२)
iṣṭairvā yadi vāniṣṭaiḥ sa ca puṣpita ucyate ||
आजिघ्रेद्यस्य गात्रेषु तं विद्यात्पुष्पितं भिषक् ॥ (११।२)
ājighredyasya gātreṣu taṃ vidyātpuṣpitaṃ bhiṣak ||
आप्लुतानाप्लुते काये यस्य गन्धाः शुभाशुभाः । (१२।१)
āplutānāplute kāye yasya gandhāḥ śubhāśubhāḥ |
व्यत्यासेनानिमित्ताः स्युः स च पुष्पित उच्यते ॥ (१२।२)
vyatyāsenānimittāḥ syuḥ sa ca puṣpita ucyate ||
ये चान्ये विविधात्मानो गन्धा विविधयोनयः । (१४।१)
ye cānye vividhātmāno gandhā vividhayonayaḥ |
इदं चाप्यतिदेशार्थं लक्षणं गन्धसंश्रयम् । (१५।१)
idaṃ cāpyatideśārthaṃ lakṣaṇaṃ gandhasaṃśrayam |
वक्ष्यामो यद् अभिज्ञाय भिषङ्मरणमादिशेत् ॥ (१५।२)
vakṣyāmo yad abhijñāya bhiṣaṅmaraṇamādiśet ||
वियोनिर् विदुरो गन्धो यस्य गात्रेषु जायते । (१६।१)
viyonir viduro gandho yasya gātreṣu jāyate |
इष्टो वा यदि वानिष्टो न स जीवति तां समाम् ॥ (१६।२)
iṣṭo vā yadi vāniṣṭo na sa jīvati tāṃ samām ||
यो रसः प्रकृतिस्थानां नराणां देहसंभवः । (१८।१)
yo rasaḥ prakṛtisthānāṃ narāṇāṃ dehasaṃbhavaḥ |
कश्चिद् एवास्यवैरस्यम् अत्यर्थम् उपपद्यते । (१९।१)
kaścid evāsyavairasyam atyartham upapadyate |
मनुष्यो हि मनुष्यस्य कथं रसमवाप्नुयात् ॥ (२०।२)
manuṣyo hi manuṣyasya kathaṃ rasamavāpnuyāt ||
मक्षिकाश्चैव यूकाश्च दंशाश्च मशकैः सह । (२१।१)
makṣikāścaiva yūkāśca daṃśāśca maśakaiḥ saha |
विरसाद् अपसर्पन्ति जन्तोः कायान्मुमूर्षतः ॥ (२१।२)
virasād apasarpanti jantoḥ kāyānmumūrṣataḥ ||
अपि स्नातानुलिप्तस्य भृशमायान्ति सर्वशः ॥ (२२।२)
api snātānuliptasya bhṛśamāyānti sarvaśaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.