Ca, 1, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
आरग्वधः सैडगजः करञ्जो वासा गुडूची मदनं हरिद्रे । (३।१)
āragvadhaḥ saiḍagajaḥ karañjo vāsā guḍūcī madanaṃ haridre |
श्र्याह्वः सुराह्वः खदिरो धवश्च निम्बो विडङ्गं करवीरकत्वक् ॥ (३।२)
śryāhvaḥ surāhvaḥ khadiro dhavaśca nimbo viḍaṅgaṃ karavīrakatvak ||
ग्रन्थिश्च भौर्जो लशुनः शिरीषः सलोमशो गुग्गुलुकृष्णगन्धे । (४।१)
granthiśca bhaurjo laśunaḥ śirīṣaḥ salomaśo guggulukṛṣṇagandhe |
फणिज्झको वत्सकसप्तपर्णौ पीलूनि कुष्ठं सुमनःप्रवालाः ॥ (४।२)
phaṇijjhako vatsakasaptaparṇau pīlūni kuṣṭhaṃ sumanaḥpravālāḥ ||
वचा हरेणुस्त्रिवृता निकुम्भो भल्लातकं गैरिकमञ्जनं च । (५।१)
vacā hareṇustrivṛtā nikumbho bhallātakaṃ gairikamañjanaṃ ca |
मनःशिलाले गृहधूम एला कासीसलोध्रार्जुनमुस्तसर्जाः ॥ (५।२)
manaḥśilāle gṛhadhūma elā kāsīsalodhrārjunamustasarjāḥ ||
इत्यर्धरूपैर्विहिताः षडेते गोपित्तपीताः पुनरेव पिष्टाः । (६।१)
ityardharūpairvihitāḥ ṣaḍete gopittapītāḥ punareva piṣṭāḥ |
सिद्धाः परं सर्षपतैलयुक्ताश्चूर्णप्रदेहा भिषजा प्रयोज्याः ॥ (६।२)
siddhāḥ paraṃ sarṣapatailayuktāścūrṇapradehā bhiṣajā prayojyāḥ ||
कुष्ठानि कृच्छ्राणि नवं किलासं सुरेशलुप्तं किटिभं सदद्रु । (७।१)
kuṣṭhāni kṛcchrāṇi navaṃ kilāsaṃ sureśaluptaṃ kiṭibhaṃ sadadru |
भगन्दरार्शांस्यपचीं सपामां हन्युः प्रयुक्तास्त्वचिरान्नराणाम् ॥ (७।२)
bhagandarārśāṃsyapacīṃ sapāmāṃ hanyuḥ prayuktāstvacirānnarāṇām ||
कुष्ठं हरिद्रे सुरसं पटोलं निम्बाश्वगन्धे सुरदारुशिग्रू । (८।१)
kuṣṭhaṃ haridre surasaṃ paṭolaṃ nimbāśvagandhe suradāruśigrū |
ससर्षपं तुम्बुरुधान्यवन्यं चण्डां च चूर्णानि समानि कुर्यात् ॥ (८।२)
sasarṣapaṃ tumburudhānyavanyaṃ caṇḍāṃ ca cūrṇāni samāni kuryāt ||
तैस्तक्रपिष्टैः प्रथमं शरीरं तैलाक्तमुद्वर्तयितुं यतेत । (९।१)
taistakrapiṣṭaiḥ prathamaṃ śarīraṃ tailāktamudvartayituṃ yateta |
तेनास्यकण्डूः पिडकाः सकोठाः कुष्ठानि शोफाश्च शमं व्रजन्ति ॥ (९।२)
tenāsyakaṇḍūḥ piḍakāḥ sakoṭhāḥ kuṣṭhāni śophāśca śamaṃ vrajanti ||
कुष्ठामृतासङ्गकटङ्कटेरीकासीसकम्पिल्लकमुस्तलोध्राः । (१०।१)
kuṣṭhāmṛtāsaṅgakaṭaṅkaṭerīkāsīsakampillakamustalodhrāḥ |
सौगन्धिकं सर्जरसो विडङ्गं मनःशिलाले करवीरकत्वक् ॥ (१०।२)
saugandhikaṃ sarjaraso viḍaṅgaṃ manaḥśilāle karavīrakatvak ||
तैलाक्तगात्रस्य कृतानि चूर्णान्येतानि दद्यादवचूर्णनार्थम् । (११।१)
tailāktagātrasya kṛtāni cūrṇānyetāni dadyādavacūrṇanārtham |
दद्रूः सकण्डूः किटिभानि पामा विचर्चिका चैव तथैति शान्तिम् ॥ (११।२)
dadrūḥ sakaṇḍūḥ kiṭibhāni pāmā vicarcikā caiva tathaiti śāntim ||
मनःशिलाले मरिचानि तैलमार्कं पयः कुष्ठहरः प्रदेहः । (१२।१)
manaḥśilāle maricāni tailamārkaṃ payaḥ kuṣṭhaharaḥ pradehaḥ |
तुत्थं विडङ्गं मरिचानि कुष्ठं लोध्रं च तद्वत् समनःशिलं स्यात् ॥ (१२।२)
tutthaṃ viḍaṅgaṃ maricāni kuṣṭhaṃ lodhraṃ ca tadvat samanaḥśilaṃ syāt ||
रसाञ्जनं सप्रपुनाडबीजं युक्तं कपित्थस्य रसेन लेपः । (१३।१)
rasāñjanaṃ saprapunāḍabījaṃ yuktaṃ kapitthasya rasena lepaḥ |
करञ्जबीजैडगजं सकुष्ठं गोमूत्रपिष्टं च परः प्रदेहः ॥ (१३।२)
karañjabījaiḍagajaṃ sakuṣṭhaṃ gomūtrapiṣṭaṃ ca paraḥ pradehaḥ ||
उभे हरिद्रे कुटजस्य बीजं करञ्जबीजं सुमनःप्रवालान् । (१४।१)
ubhe haridre kuṭajasya bījaṃ karañjabījaṃ sumanaḥpravālān |
त्वचं समध्यां हयमारकस्य लेपं तिलक्षारयुतं विदध्यात् ॥ (१४।२)
tvacaṃ samadhyāṃ hayamārakasya lepaṃ tilakṣārayutaṃ vidadhyāt ||
मनःशिला त्वक् कुटजात् सकुष्ठात् सलोमशः सैडगजः करञ्जः । (१५।१)
manaḥśilā tvak kuṭajāt sakuṣṭhāt salomaśaḥ saiḍagajaḥ karañjaḥ |
ग्रन्थिश्च भौर्जः करवीरमूलं चूर्णानि साध्यानि तुषोदकेन ॥ (१५।२)
granthiśca bhaurjaḥ karavīramūlaṃ cūrṇāni sādhyāni tuṣodakena ||
पलाशनिर्दाहरसेन चापि कर्षोद्धृतान्याढकसंमितेन । (१६।१)
palāśanirdāharasena cāpi karṣoddhṛtānyāḍhakasaṃmitena |
दर्वीप्रलेपं प्रवदन्ति लेपमेतं परं कुष्ठनिसूदनाय ॥ (१६।२)
darvīpralepaṃ pravadanti lepametaṃ paraṃ kuṣṭhanisūdanāya ||
पर्णानि पिष्ट्वा चतुरङ्गुलस्य तक्रेण पर्णान्यथ काकमाच्याः । (१७।१)
parṇāni piṣṭvā caturaṅgulasya takreṇa parṇānyatha kākamācyāḥ |
तैलाक्तगात्रस्य नरस्य कुष्ठान्युद्वर्तयेदश्वहनच्छदैश्च ॥ (१७।२)
tailāktagātrasya narasya kuṣṭhānyudvartayedaśvahanacchadaiśca ||
कोलं कुलत्थाः सुरदारुरास्नामाषातसीतैलानि कुष्ठम् । (१८।१)
kolaṃ kulatthāḥ suradārurāsnāmāṣātasītailāni kuṣṭham |
वचा शताह्वा यवचूर्णमम्लमुष्णानि वातामयिनां प्रदेहः ॥ (१८।२)
vacā śatāhvā yavacūrṇamamlamuṣṇāni vātāmayināṃ pradehaḥ ||
आनूपमत्स्यामिषवेसवारैरुष्णैः प्रदेहः पवनापहः स्यात् । (१९।१)
ānūpamatsyāmiṣavesavārairuṣṇaiḥ pradehaḥ pavanāpahaḥ syāt |
स्नेहैश्चतुर्भिर् दशमूलमिश्रैर् गन्धौषधैश् चानिलहः प्रदेहः ॥ (१९।२)
snehaiścaturbhir daśamūlamiśrair gandhauṣadhaiś cānilahaḥ pradehaḥ ||
तक्रेण युक्तं यवचूर्णमुष्णं सक्षारमर्तिं जठरे निहन्यात् । (२०।१)
takreṇa yuktaṃ yavacūrṇamuṣṇaṃ sakṣāramartiṃ jaṭhare nihanyāt |
कुष्ठं शताह्वां सवचां यवानां चूर्णं सतैलाम्लमुशन्ति वाते ॥ (२०।२)
kuṣṭhaṃ śatāhvāṃ savacāṃ yavānāṃ cūrṇaṃ satailāmlamuśanti vāte ||
उभे शताह्वे मधुकं मधूकं बलां प्रियालं च कशेरुकं च । (२१।१)
ubhe śatāhve madhukaṃ madhūkaṃ balāṃ priyālaṃ ca kaśerukaṃ ca |
घृतं विदारीं च सितोपलां च कुर्यात् प्रदेहं पवने सरक्ते ॥ (२१।२)
ghṛtaṃ vidārīṃ ca sitopalāṃ ca kuryāt pradehaṃ pavane sarakte ||
रास्ना गुडूची मधुकं बले द्वे सजीवकं सर्षभकं पयश्च । (२२।१)
rāsnā guḍūcī madhukaṃ bale dve sajīvakaṃ sarṣabhakaṃ payaśca |
घृतं च सिद्धं मधुशेषयुक्तं रक्तानिलार्तिं प्रणुदेत् प्रदेहः ॥ (२२।२)
ghṛtaṃ ca siddhaṃ madhuśeṣayuktaṃ raktānilārtiṃ praṇudet pradehaḥ ||
वाते सरक्ते सघृतं प्रदेहो गोधूमचूर्णं छगलीपयश्च । (२३।१)
vāte sarakte saghṛtaṃ pradeho godhūmacūrṇaṃ chagalīpayaśca |
नतोत्पलं चन्दनकुष्ठयुक्तं शिरोरुजायां सघृतं प्रदेहः ॥ (२३।२)
natotpalaṃ candanakuṣṭhayuktaṃ śirorujāyāṃ saghṛtaṃ pradehaḥ ||
प्रपौण्डरीकं सुरदारु कुष्ठं यष्ट्याह्वमेला कमलोत्पले च । (२४।१)
prapauṇḍarīkaṃ suradāru kuṣṭhaṃ yaṣṭyāhvamelā kamalotpale ca |
शिरोरुजायां सघृतः प्रदेहो लोहैरकापद्मकचोरकैश्च ॥ (२४।२)
śirorujāyāṃ saghṛtaḥ pradeho lohairakāpadmakacorakaiśca ||
रास्ना हरिद्रे नलदं शताह्वे द्वे देवदारूणि सितोपला च । (२५।१)
rāsnā haridre naladaṃ śatāhve dve devadārūṇi sitopalā ca |
जीवन्तिमूलं सघृतं सतैलमालेपनं पार्श्वरुजासु कोष्णम् ॥ (२५।२)
jīvantimūlaṃ saghṛtaṃ satailamālepanaṃ pārśvarujāsu koṣṇam ||
शैवालपद्मोत्पलवेत्रतुङ्गप्रपौण्डरीकाण्यमृणाललोध्रम् । (२६।१)
śaivālapadmotpalavetratuṅgaprapauṇḍarīkāṇyamṛṇālalodhram |
प्रियङ्गुकालेयकचन्दनानि निर्वापणः स्यात् सघृतः प्रदेहः ॥ (२६।२)
priyaṅgukāleyakacandanāni nirvāpaṇaḥ syāt saghṛtaḥ pradehaḥ ||
सितालतावेतसपद्मकानि यष्ट्याह्वमैन्द्री नलिनानि दूर्वा । (२७।१)
sitālatāvetasapadmakāni yaṣṭyāhvamaindrī nalināni dūrvā |
यवासमूलं कुशकाशयोश्च निर्वापणः स्याज्जलमेरका च ॥ (२७।२)
yavāsamūlaṃ kuśakāśayośca nirvāpaṇaḥ syājjalamerakā ca ||
शैलेयमेलागुरुणी सकुष्ठे चण्डा नतं त्वक् सुरदारु रास्ना । (२८।१)
śaileyamelāguruṇī sakuṣṭhe caṇḍā nataṃ tvak suradāru rāsnā |
शीतं निहन्यादचिरात् प्रदेहो विषं शिरीषस्तु ससिन्धुवारः ॥ (२८।२)
śītaṃ nihanyādacirāt pradeho viṣaṃ śirīṣastu sasindhuvāraḥ ||
शिरीषलामज्जकहेमलोध्रैस्त्वग्दोषसंस्वेदहरः प्रघर्षः । (२९।१)
śirīṣalāmajjakahemalodhraistvagdoṣasaṃsvedaharaḥ pragharṣaḥ |
पत्त्राम्बुलोध्राभयचन्दनानि शरीरदौर्गन्ध्यहरः प्रदेहः ॥ (२९।२)
pattrāmbulodhrābhayacandanāni śarīradaurgandhyaharaḥ pradehaḥ ||
इहात्रिजः सिद्धतमान् उवाच द्वात्रिंशतं सिद्धमहर्षिपूज्यः । (३०।२)
ihātrijaḥ siddhatamān uvāca dvātriṃśataṃ siddhamaharṣipūjyaḥ |
चूर्णप्रदेहान् विविधामयघ्नानारग्वधीये जगतो हितार्थम् ॥ (३०।३)
cūrṇapradehān vividhāmayaghnānāragvadhīye jagato hitārtham ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.