Ca, 6, 4, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
अथातो माषपर्णभृतीयं वाजीकरणपादं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)
athāto māṣaparṇabhṛtīyaṃ vājīkaraṇapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
माषपर्णभृतां धेनुं गृष्टिं पुष्टां चतुःस्तनीम् । (३।१)
māṣaparṇabhṛtāṃ dhenuṃ gṛṣṭiṃ puṣṭāṃ catuḥstanīm |
समानवर्णवत्सां च जीवद्वत्सां च बुद्धिमान् ॥ (३।२)
samānavarṇavatsāṃ ca jīvadvatsāṃ ca buddhimān ||
रोहिणीमथवा कृष्णाम् ऊर्ध्वशृङ्गीम् अदारुणाम् । (४।१)
rohiṇīmathavā kṛṣṇām ūrdhvaśṛṅgīm adāruṇām |
इक्ष्वादाम् अर्जुनादां वा सान्द्रक्षीरां च धारयेत् ॥ (४।२)
ikṣvādām arjunādāṃ vā sāndrakṣīrāṃ ca dhārayet ||
शर्कराक्षौद्रसर्पिर्भिर्युक्तं तद्वृष्यमुत्तमम् ॥ (५।२)
śarkarākṣaudrasarpirbhiryuktaṃ tadvṛṣyamuttamam ||
शुक्रलैर् जीवनीयैश्च बृंहणैर् बलवर्धनैः । (६।१)
śukralair jīvanīyaiśca bṛṃhaṇair balavardhanaiḥ |
क्षीरसंजननैश्चैव पयः सिद्धं पृथक् पृथक् ॥ (६।२)
kṣīrasaṃjananaiścaiva payaḥ siddhaṃ pṛthak pṛthak ||
पर्यायेण प्रयोक्तव्यमिच्छता शुक्रमक्षयम् ॥ (७।२)
paryāyeṇa prayoktavyamicchatā śukramakṣayam ||
मेदां पयस्यां जीवन्तीं विदारीं कण्टकारिकाम् । (८।१)
medāṃ payasyāṃ jīvantīṃ vidārīṃ kaṇṭakārikām |
श्वदंष्ट्रां क्षीरिकां माषान् गोधूमाञ्छालिषष्टिकान् ॥ (८।२)
śvadaṃṣṭrāṃ kṣīrikāṃ māṣān godhūmāñchāliṣaṣṭikān ||
पयस्यर्धोदके पक्त्वा कार्षिकान् आढकोन्मिते । (९।१)
payasyardhodake paktvā kārṣikān āḍhakonmite |
विवर्जयेत् पयःशेषं तत्पूतं क्षौद्रसर्पिषा ॥ (९।२)
vivarjayet payaḥśeṣaṃ tatpūtaṃ kṣaudrasarpiṣā ||
युक्तं सशर्करं पीत्वा वृद्धः सप्ततिको ऽपि वा । (१०।१)
yuktaṃ saśarkaraṃ pītvā vṛddhaḥ saptatiko 'pi vā |
त्रिंशत् सुपिष्टाः पिप्पल्यः प्रकुञ्चे तैलसर्पिषोः । (१२।१)
triṃśat supiṣṭāḥ pippalyaḥ prakuñce tailasarpiṣoḥ |
भृष्टाः सशर्करक्षौद्राः क्षीरधारावदोहिताः ॥ (१२।२)
bhṛṣṭāḥ saśarkarakṣaudrāḥ kṣīradhārāvadohitāḥ ||
पीत्वा यथाबलं चोर्ध्वं षष्टिकं क्षीरसर्पिषा । (१३।१)
pītvā yathābalaṃ cordhvaṃ ṣaṣṭikaṃ kṣīrasarpiṣā |
भुक्त्वा न रात्रिम् अस्तब्धं लिङ्गं पश्यति ना क्षरत् ॥ (१३।२)
bhuktvā na rātrim astabdhaṃ liṅgaṃ paśyati nā kṣarat ||
श्वदंष्ट्राया विदार्याश्च रसे क्षीरचतुर्गुणे । (१४।१)
śvadaṃṣṭrāyā vidāryāśca rase kṣīracaturguṇe |
घृताढ्यः साधितो वृष्यो माषषष्टिकपायसः ॥ (१४।२)
ghṛtāḍhyaḥ sādhito vṛṣyo māṣaṣaṣṭikapāyasaḥ ||
फलानां जीवनीयानां स्निग्धानां रुचिकारिणाम् । (१५।१)
phalānāṃ jīvanīyānāṃ snigdhānāṃ rucikāriṇām |
कुडवश्चूर्णितानां स्यात् स्वयंगुप्ताफलस्य च ॥ (१५।२)
kuḍavaścūrṇitānāṃ syāt svayaṃguptāphalasya ca ||
कुडवश्चैव माषाणां द्वौ द्वौ च तिलमुद्गयोः । (१६।१)
kuḍavaścaiva māṣāṇāṃ dvau dvau ca tilamudgayoḥ |
सर्पिषः कुडवश्चैकस्तत् सर्वं क्षीरमर्दितम् । (१७।१)
sarpiṣaḥ kuḍavaścaikastat sarvaṃ kṣīramarditam |
पक्त्वा पूपलिकाः खादेद् बह्व्यः स्युर् यस्य योषितः ॥ (१७।२)
paktvā pūpalikāḥ khāded bahvyaḥ syur yasya yoṣitaḥ ||
शर्करापिप्पलीक्षौद्रयुक्तं तद्वृष्यमुत्तमम् ॥ (१८।२)
śarkarāpippalīkṣaudrayuktaṃ tadvṛṣyamuttamam ||
कर्षं मधुकचूर्णस्य घृतक्षौद्रसमांशिकम् । (१९।१)
karṣaṃ madhukacūrṇasya ghṛtakṣaudrasamāṃśikam |
प्रयुङ्क्ते यः पयश्चानु नित्यवेगः स ना भवेत् ॥ (१९।२)
prayuṅkte yaḥ payaścānu nityavegaḥ sa nā bhavet ||
घृतक्षीराशनो निर्भीर् निर्व्याधिर् नित्यगो युवा । (२०।१)
ghṛtakṣīrāśano nirbhīr nirvyādhir nityago yuvā |
संकल्पप्रवणो नित्यं नरः स्त्रीषु वृषायते ॥ (२०।२)
saṃkalpapravaṇo nityaṃ naraḥ strīṣu vṛṣāyate ||
कृतैककृत्याः सिद्धार्था ये चान्योन्यानुवर्तिनः । (२१।१)
kṛtaikakṛtyāḥ siddhārthā ye cānyonyānuvartinaḥ |
कलासु कुशलास्तुल्याः सत्त्वेन वयसा च ये ॥ (२१।२)
kalāsu kuśalāstulyāḥ sattvena vayasā ca ye ||
ये कामनित्या ये हृष्टा ये विशोका गतव्यथाः ॥ (२२।२)
ye kāmanityā ye hṛṣṭā ye viśokā gatavyathāḥ ||
ये तुल्यशीला ये भक्ता ये प्रिया ये प्रियंवदाः । (२३।०)
ye tulyaśīlā ye bhaktā ye priyā ye priyaṃvadāḥ |
तैर् नरः सह विस्रब्धः सुवयस्यैर् वृषायते ॥ (२३।१)
tair naraḥ saha visrabdhaḥ suvayasyair vṛṣāyate ||
गृहशय्यासनसुखैर् वासोभिरहतैः प्रियैः ॥ (२४।२)
gṛhaśayyāsanasukhair vāsobhirahataiḥ priyaiḥ ||
विहंगानां रुतैरिष्टैः स्त्रीणां चाभरणस्वनैः । (२५।१)
vihaṃgānāṃ rutairiṣṭaiḥ strīṇāṃ cābharaṇasvanaiḥ |
संवाहनैर् वरस्त्रीणाम् इष्टानां च वृषायते ॥ (२५।२)
saṃvāhanair varastrīṇām iṣṭānāṃ ca vṛṣāyate ||
उन्नतिर् नीलमेघानां रम्यचन्द्रोदया निशाः ॥ (२७।२)
unnatir nīlameghānāṃ ramyacandrodayā niśāḥ ||
रतिभोगक्षमा रात्र्यः संकोचागुरुवल्लभाः ॥ (२८।२)
ratibhogakṣamā rātryaḥ saṃkocāguruvallabhāḥ ||
सुखाः सहायाः परपुष्टघुष्टाः फुल्ला वनान्ता विशदान्नपानाः । (२९।१)
sukhāḥ sahāyāḥ parapuṣṭaghuṣṭāḥ phullā vanāntā viśadānnapānāḥ |
गान्धर्वशब्दाश्च सुगन्धयोगाः सत्त्वं विशालं निरुपद्रवं च ॥ (२९।२)
gāndharvaśabdāśca sugandhayogāḥ sattvaṃ viśālaṃ nirupadravaṃ ca ||
सिद्धार्थता चाभिनवश्च कामः स्त्री चायुधं सर्वमिहात्मजस्य । (३०।१)
siddhārthatā cābhinavaśca kāmaḥ strī cāyudhaṃ sarvamihātmajasya |
वयो नवं जातमदश्च कालो हर्षस्य योनिः परमा नराणाम् ॥ (३०।२)
vayo navaṃ jātamadaśca kālo harṣasya yoniḥ paramā narāṇām ||
प्रहर्षयोनयो योगा व्याख्याता दश पञ्च च । (३१।१)
praharṣayonayo yogā vyākhyātā daśa pañca ca |
माषपर्णभृतीयेऽस्मिन् पादे शुक्रबलप्रदाः ॥ (३१।२)
māṣaparṇabhṛtīye'smin pāde śukrabalapradāḥ ||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने वाजीकरणाध्याये माषपर्णभृतीयो नाम वाजीकरणपादस्तृतीयः ॥ (३२।१)
ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte cikitsāsthāne vājīkaraṇādhyāye māṣaparṇabhṛtīyo nāma vājīkaraṇapādastṛtīyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.