अथातो यस्यश्यावनिमित्तीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः ॥ (१।१)

इति ह स्माह भगवानात्रेयः ॥ (२।१)

यस्य श्यावे परिध्वस्ते हरिते चापि दर्शने । (३।१)

आपन्नो व्याधिरन्ताय ज्ञेयस्तस्य विजानता ॥ (३।२)

निःसंज्ञः परिशुष्कास्यः समृद्धो व्याधिभिश्च यः । (४।१)

उपरुद्धायुषं ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत् ॥ (४।२)

हरिताश्च सिरा यस्य लोमकूपाश्च संवृताः । (५।१)

सो ऽम्लाभिलाषी पुरुषः पित्तान्मरणमश्नुते ॥ (५।२)

शरीरान्ताश्च शोभन्ते शरीरं चोपशुष्यति । (६।१)

बलं च हीयते यस्य राजयक्ष्मा हिनस्ति तम् ॥ (६।२)

अंसाभितापो हिक्का च छर्दनं शोणितस्य च । (७।१)

आनाहः पार्श्वशूलं च भवत्यन्ताय शोषिणः ॥ (७।२)

वातव्याधिरपस्मारी कुष्ठी शोफी तथोदरी । (८।१)

गुल्मी च मधुमेही च राजयक्ष्मी च यो नरः ॥ (८।२)

अचिकित्स्या भवन्त्येते बलमांसक्षये सति । (९।१)

अन्येष्वपि विकारेषु तान् भिषक् परिवर्जयेत् ॥ (९।२)

विरेचनहृतानाहो यस्तृष्णानुगतो नरः । (१०।१)

विरिक्तः पुनर् आध्माति यथा प्रेतस्तथैव सः ॥ (१०।२)

पेयं पातुं न शक्नोति कण्ठस्य च मुखस्य च । (११।१)

उरसश्च विशुष्कत्वाद् यो नरो न स जीवति ॥ (११।२)

स्वरस्य दुर्बलीभावं हानिं च बलवर्णयोः । (१२।१)

रोगवृद्धिमयुक्त्या च दृष्ट्वा मरणमादिशेत् ॥ (१२।२)

ऊर्ध्वश्वासं गतोष्माणं शूलोपहतवङ्क्षणम् । (१३।१)

शर्म चानधिगच्छन्तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत् ॥ (१३।२)

अपस्वरं भाषमाणं प्राप्तं मरणमात्मनः । (१४।१)

श्रोतारं चाप्यशब्दस्य दूरतः परिवर्जयेत् ॥ (१४।२)

यं नरं सहसा रोगो दुर्बलं परिमुञ्चति । (१५।१)

संशयप्राप्तमात्रेयो जीवितं तस्य मन्यते ॥ (१५।२)

अथ चेज्ज्ञातयस्तस्य याचेरन् प्रणिपाततः । (१६।१)

रसेनाद्यादिति ब्रूयान्नास्मै दद्याद्विशोधनम् ॥ (१६।२)

मासेन चेन्न दृश्येत विशेषस्तस्य शोभनः । (१७।१)

रसैश्चान्यैर् बहुविधैर् दुर्लभं तस्य जीवितम् ॥ (१७।२)

निष्ठ्यूतं च पुरीषं च रेतश्चाम्भसि मज्जति । (१८।१)

यस्य तस्यायुषः प्राप्तमन्तमाहुर्मनीषिणः ॥ (१८।२)

निष्ठ्यूते यस्य दृश्यन्ते वर्णा बहुविधाः पृथक् । (१९।१)

तच्च सीदत्य् अपः प्राप्य न स जीवितुमर्हति ॥ (१९।२)

पित्तमूष्मानुगं यस्य शङ्खौ प्राप्य विमूर्छति । (२०।१)

स रोगः शङ्खको नाम्ना त्रिरात्राद्धन्ति जीवितम् ॥ (२०।२)

सफेनं रुधिरं यस्य मुहुरास्यात् प्रसिच्यते । (२१।१)

शूलैश्च तुद्यते कुक्षिः प्रत्याख्येयस्तथाविधः ॥ (२१।२)

बलमांसक्षयस्तीव्रो रोगवृद्धिररोचकः । (२२।१)

यस्यातुरस्य लक्ष्यन्ते त्रीन् पक्षान्न स जीवति ॥ (२२।२)

तत्र श्लोकौ । (२३।१)

विज्ञानानि मनुष्याणां मरणे प्रत्युपस्थिते । (२३।२)

भवन्त्येतानि संपश्येदन्यान्येवंविधानि च ॥ (२३।३)

तानि सर्वाणि लक्ष्यन्ते न तु सर्वाणि मानवम् । (२४।१)

विशन्ति विनशिष्यन्तं तस्माद्बोध्यानि सर्वतः ॥ (२४।२)