चरकसंहिताCarakasaṃhitā

Ca, 8, 1

76 of 82 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

36.1३६.१

सिद्धिं चानुत्तमां लोके प्राप्नोति विधिना पठन् । (३६।१)

siddhiṃ cānuttamāṃ loke prāpnoti vidhinā paṭhan |

36.2३६.२

विस्तारयति लेशोक्तं संक्षिपत्यतिविस्तरम् ॥ (३६।२)

vistārayati leśoktaṃ saṃkṣipatyativistaram ||

37.1३७.१

संस्कर्ता कुरुते तन्त्रं पुराणं च पुनर्नवम् । (३७।१)

saṃskartā kurute tantraṃ purāṇaṃ ca punarnavam |

37.2३७.२

अतस्तन्त्रोत्तममिदं चरकेणातिबुद्धिना ॥ (३७।२)

atastantrottamamidaṃ carakeṇātibuddhinā ||

38.1३८.१

संस्कृतं तत्त्वसम्पूर्णं त्रिभागेनोपलक्ष्यते । (३८।१)

saṃskṛtaṃ tattvasampūrṇaṃ tribhāgenopalakṣyate |

38.2३८.२

तच्छङ्करं भूतपतिं संप्रसाद्य समापयत् ॥ (३८।२)

tacchaṅkaraṃ bhūtapatiṃ saṃprasādya samāpayat ||

39.1३९.१

अखण्डार्थं दृढबलो जातः पञ्चनदे पुरे । (३९।१)

akhaṇḍārthaṃ dṛḍhabalo jātaḥ pañcanade pure |

39.2३९.२

कृत्वा बहुभ्यस्तन्त्रेभ्यो विशेषोञ्छशिलोच्चयम् ॥ (३९।२)

kṛtvā bahubhyastantrebhyo viśeṣoñchaśiloccayam ||

40.1४०.१

सप्तदशौषधाध्यायसिद्धिकल्पैरपूरयत् । (४०।१)

saptadaśauṣadhādhyāyasiddhikalpairapūrayat |

40.2४०.२

इदमन्यूनशब्दार्थं तन्त्रदोषविवर्जितम् ॥ (४०।२)

idamanyūnaśabdārthaṃ tantradoṣavivarjitam ||

41.1४१.१

तन्त्रयुक्तिस्षड्विंशता विचित्राभिर्भूषितं तन्त्रयुक्तिभिः । (४१।१)

tantrayuktisṣaḍviṃśatā vicitrābhirbhūṣitaṃ tantrayuktibhiḥ |

41.2४१.२

तत्राधिकरणं योगो हेत्वर्थो ऽर्थः पदस्य च ॥ (४१।२)

tatrādhikaraṇaṃ yogo hetvartho 'rthaḥ padasya ca ||

42.1४२.१

प्रदेशोद्देशनिर्देशवाक्यशेषाः प्रयोजनम् । (४२।१)

pradeśoddeśanirdeśavākyaśeṣāḥ prayojanam |

42.2४२.२

उपदेशापदेशातिदेशार्थापत्तिनिर्णयाः ॥ (४२।२)

upadeśāpadeśātideśārthāpattinirṇayāḥ ||

43.1४३.१

प्रसङ्गैकान्तनैकान्ताः सापवर्गो विपर्ययः । (४३।१)

prasaṅgaikāntanaikāntāḥ sāpavargo viparyayaḥ |

43.2४३.२

पूर्वपक्षविधानानुमतव्याख्यानसंशयाः ॥ (४३।२)

pūrvapakṣavidhānānumatavyākhyānasaṃśayāḥ ||

44.1४४.१

अतीतानागतावेक्षास्वसंज्ञोह्यसमुच्चयाः । (४४।१)

atītānāgatāvekṣāsvasaṃjñohyasamuccayāḥ |

44.2४४.२

निदर्शनं निर्वचनं संनियोगो विकल्पनम् ॥ (४४।२)

nidarśanaṃ nirvacanaṃ saṃniyogo vikalpanam ||

45.1४५.१

प्रत्युत्सारस् तथोद्धारः संभवस्तन्त्रयुक्तयः । (४५।१)

pratyutsāras tathoddhāraḥ saṃbhavastantrayuktayaḥ |

45.2४५.२

तन्त्रे समासव्यासोक्ते भवन्त्येता हि कृत्स्नशः ॥ (४५।२)

tantre samāsavyāsokte bhavantyetā hi kṛtsnaśaḥ ||

46.1४६.१

एकदेशेन दृश्यन्ते समासाभिहिते तथा । (४६।१)

ekadeśena dṛśyante samāsābhihite tathā |

46.2४६.२

यथाम्बुजवनस्यार्कः प्रदीपो वेश्मनो यथा ॥ (४६।२)

yathāmbujavanasyārkaḥ pradīpo veśmano yathā ||

47.1४७.१

प्रबोधनप्रकाशार्थस्तथा तन्त्रस्य युक्तयः । (४७।१)

prabodhanaprakāśārthastathā tantrasya yuktayaḥ |

47.2४७.२

एकस्मिन्नपि यस्येह शास्त्रे लब्धास्पदा मतिः ॥ (४७।२)

ekasminnapi yasyeha śāstre labdhāspadā matiḥ ||

48.1४८.१

स शास्त्रमन्यदप्याशु युक्तिज्ञत्वात् प्रबुध्यते । (४८।१)

sa śāstramanyadapyāśu yuktijñatvāt prabudhyate |

48.2४८.२

अधीयानो ऽपि शास्त्राणि तन्त्रयुक्त्या विना भिषक् । (४८।२)

adhīyāno 'pi śāstrāṇi tantrayuktyā vinā bhiṣak |

48.3४८.३

नाधिगच्छति शास्त्रार्थानर्थान् भाग्यक्षये यथा ॥ (४८।३)

nādhigacchati śāstrārthānarthān bhāgyakṣaye yathā ||

49.1४९.१

दुर्गृहीतं क्षिणोत्येव शास्त्रं शस्त्रमिवाबुधम् । (४९।१)

durgṛhītaṃ kṣiṇotyeva śāstraṃ śastramivābudham |

49.2४९.२

सुगृहीतं तदेव ज्ञं शास्त्रं शस्त्रं च रक्षति ॥ (४९।२)

sugṛhītaṃ tadeva jñaṃ śāstraṃ śastraṃ ca rakṣati ||

50.1५०.१

तस्मादेताः प्रवक्ष्यन्ते विस्तरेणोत्तरे पुनः । (५०।१)

tasmādetāḥ pravakṣyante vistareṇottare punaḥ |

50.2५०.२

तत्त्वज्ञानार्थमस्यैव तन्त्रस्य गुणदोषतः ॥ (५०।२)

tattvajñānārthamasyaiva tantrasya guṇadoṣataḥ ||

51.1५१.१

इदमखिलमधीत्य सम्यगर्थान् विमृशति यो ऽविमनाः प्रयोगनित्यः । (५१।१)

idamakhilamadhītya samyagarthān vimṛśati yo 'vimanāḥ prayoganityaḥ |

51.2५१.२

स मनुजसुखजीवितप्रदाता भवति धृतिस्मृतिबुद्धिधर्मवृद्धः ॥ (५१।२)

sa manujasukhajīvitapradātā bhavati dhṛtismṛtibuddhidharmavṛddhaḥ ||

52.1५२.१

यस्य द्वादशसाहस्री हृदि तिष्ठति संहिता । (५२।१)

yasya dvādaśasāhasrī hṛdi tiṣṭhati saṃhitā |

52.2५२.२

सो ऽर्थज्ञः स विचारज्ञश्चिकित्साकुशलश्च सः ॥ (५२।२)

so 'rthajñaḥ sa vicārajñaścikitsākuśalaśca saḥ ||

53.1५३.१

रोगांस्तेषां चिकित्सां च स किमर्थं न बुध्यते । (५३।१)

rogāṃsteṣāṃ cikitsāṃ ca sa kimarthaṃ na budhyate |

53.2५३.२

चिकित्सा वह्निवेशस्य सुस्थातुरहितं प्रति ॥ (५३।२)

cikitsā vahniveśasya susthāturahitaṃ prati ||

54.1५४.१

यदिहास्ति तदन्यत्र यन्नेहास्ति न तत्क्वचित् । (५४।१)

yadihāsti tadanyatra yannehāsti na tatkvacit |

54.2५४.२

अग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते ॥ (५४।२)

agniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte ||

55.1५५.१

सिद्धिस्थाने ऽष्टमे प्राप्ते तस्मिन् दृढबलेन तु । (५५।१)

siddhisthāne 'ṣṭame prāpte tasmin dṛḍhabalena tu |

55.2५५.२

सिद्धिस्थानं स्वसिद्ध्यर्थं समासेन समापितम् ॥ (५५।२)

siddhisthānaṃ svasiddhyarthaṃ samāsena samāpitam ||

56.1५६.१

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते ऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने उत्तरबस्तिसिद्धिर्नाम द्वादशो ऽध्यायः ॥ (५६।१)

ityagniveśakṛte tantre carakapratisaṃskṛte 'prāpte dṛḍhabalasampūrite siddhisthāne uttarabastisiddhirnāma dvādaśo 'dhyāyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Ca, 8, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit