चरकसंहिताCarakasaṃhitā

Ca, 6, 9

73 of 82 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

123.1१२३.१

इति मूलविषविशेषाः प्रोक्ताः शृणु जङ्गमस्यातः । (१२३।१)

iti mūlaviṣaviśeṣāḥ proktāḥ śṛṇu jaṅgamasyātaḥ |

123.2१२३.२

सविशेषचिकित्सितमेवादौ तत्रोच्यते तु सर्पाणाम् ॥ (१२३।२)

saviśeṣacikitsitamevādau tatrocyate tu sarpāṇām ||

124.1१२४.१

इह दर्वीकरः सर्पो मण्डली राजिमानिति । (१२४।१)

iha darvīkaraḥ sarpo maṇḍalī rājimāniti |

124.2१२४.२

त्रयो यथाक्रमं वातपित्तश्लेष्मप्रकोपणाः ॥ (१२४।२)

trayo yathākramaṃ vātapittaśleṣmaprakopaṇāḥ ||

125.1१२५.१

दर्वीकरः फणी ज्ञेयो मण्डली मण्डलाफणः । (१२५।१)

darvīkaraḥ phaṇī jñeyo maṇḍalī maṇḍalāphaṇaḥ |

125.2१२५.२

बिन्दुलेखविचित्राङ्गः पन्नगः स्यात्तु राजिमान् ॥ (१२५।२)

bindulekhavicitrāṅgaḥ pannagaḥ syāttu rājimān ||

126.1१२६.१

विशेषाद्रूक्षकटुकमम्लोष्णं स्वादु शीतलम् । (१२६।१)

viśeṣādrūkṣakaṭukamamloṣṇaṃ svādu śītalam |

126.2१२६.२

विषं यथाक्रमं तेषां तस्माद्वातादिकोपनम् ॥ (१२६।२)

viṣaṃ yathākramaṃ teṣāṃ tasmādvātādikopanam ||

127.1१२७.१

दर्वीकरकृतो दंशः सूक्ष्मदंष्ट्रापदो ऽसितः । (१२७।१)

darvīkarakṛto daṃśaḥ sūkṣmadaṃṣṭrāpado 'sitaḥ |

127.2१२७.२

निरुद्धरक्तः कूर्माभो वातव्याधिकरो मतः ॥ (१२७।२)

niruddharaktaḥ kūrmābho vātavyādhikaro mataḥ ||

128.1१२८.१

पृथ्वर्पितः सशोथश्च दंशो मण्डलिना कृतः । (१२८।१)

pṛthvarpitaḥ saśothaśca daṃśo maṇḍalinā kṛtaḥ |

128.2१२८.२

पीताभः पीतरक्तश्च सर्वपित्तविकारकृत् ॥ (१२८।२)

pītābhaḥ pītaraktaśca sarvapittavikārakṛt ||

129.1१२९.१

कृतो राजिमता दंशः पिच्छिलः स्थिरशोफकृत् । (१२९।१)

kṛto rājimatā daṃśaḥ picchilaḥ sthiraśophakṛt |

129.2१२९.२

स्निग्धः पाण्डुश्च सान्द्रासृक् श्लेष्मव्याधिसमीरणः ॥ (१२९।२)

snigdhaḥ pāṇḍuśca sāndrāsṛk śleṣmavyādhisamīraṇaḥ ||

130.1१३०.१

वृत्तभोगो महाकायः श्वसन्नूर्ध्वेक्षणः पुमान् । (१३०।१)

vṛttabhogo mahākāyaḥ śvasannūrdhvekṣaṇaḥ pumān |

130.2१३०.२

स्थूलमूर्धा समाङ्गश्च स्त्री त्वतः स्याद्विपर्ययात् ॥ (१३०।२)

sthūlamūrdhā samāṅgaśca strī tvataḥ syādviparyayāt ||

131.1१३१.१

क्लीबस्त्रसत्यधोदृष्टिः स्वरहीनः प्रकम्पते । (१३१।१)

klībastrasatyadhodṛṣṭiḥ svarahīnaḥ prakampate |

131.2१३१.२

स्त्रिया दष्टो विपर्यस्तैरेतैः पुंसा नरो मतः ॥ (१३१।२)

striyā daṣṭo viparyastairetaiḥ puṃsā naro mataḥ ||

132.1१३२.१

व्यामिश्रलिङ्गैरेतैस्तु क्लीबदष्टं नरं वदेत् । (१३२।१)

vyāmiśraliṅgairetaistu klībadaṣṭaṃ naraṃ vadet |

132.2१३२.२

इत्येतदुक्तं सर्पाणां स्त्रीपुंक्लीबनिदर्शनम् ॥ (१३२।२)

ityetaduktaṃ sarpāṇāṃ strīpuṃklībanidarśanam ||

133.1१३३.१

पाण्डुवक्त्रस्तु गर्भिण्या शूनौष्ठो ऽप्यसितेक्षणः । (१३३।१)

pāṇḍuvaktrastu garbhiṇyā śūnauṣṭho 'pyasitekṣaṇaḥ |

133.2१३३.२

जृम्भाक्रोधोपजिह्वार्तः सूतया रक्तमूत्रवान् ॥ (१३३।२)

jṛmbhākrodhopajihvārtaḥ sūtayā raktamūtravān ||

134.1१३४.१

सर्पो गौधेरको नाम गोधायां स्याच्चतुष्पदः । (१३४।१)

sarpo gaudherako nāma godhāyāṃ syāccatuṣpadaḥ |

134.2१३४.२

कृष्णसर्पेण तुल्यः स्यान्नाना स्युर्मिश्रजातयः ॥ (१३४।२)

kṛṣṇasarpeṇa tulyaḥ syānnānā syurmiśrajātayaḥ ||

135.1१३५.१

गूढसम्पादितं वृत्तं पीडितं लम्बितार्पितम् । (१३५।१)

gūḍhasampāditaṃ vṛttaṃ pīḍitaṃ lambitārpitam |

135.2१३५.२

सर्पितं च भृशाबाधं दंशा ये ऽन्ये न ते भृशाः ॥ (१३५।२)

sarpitaṃ ca bhṛśābādhaṃ daṃśā ye 'nye na te bhṛśāḥ ||

136.1१३६.१

तरुणाः कृष्णसर्पास्तु गोनसाः स्थविरास्तथा । (१३६।१)

taruṇāḥ kṛṣṇasarpāstu gonasāḥ sthavirāstathā |

136.2१३६.२

राजिमन्तो वयोमध्ये भवन्त्याशीविषोपमाः ॥ (१३६।२)

rājimanto vayomadhye bhavantyāśīviṣopamāḥ ||

137.1१३७.१

ड़न्ग्स् अन्द् क़ुअन्तित्य् ओड़् वेनोम्सर्पदंष्ट्राश्चतस्रस्तु तासां वामाधरा सिता । (१३७।१)

fangs and quantity of venomsarpadaṃṣṭrāścatasrastu tāsāṃ vāmādharā sitā |

137.2१३७.२

पीता वामोत्तरा दंष्ट्रा रक्तश्यावाधरोत्तरा ॥ (१३७।२)

pītā vāmottarā daṃṣṭrā raktaśyāvādharottarā ||

138.1१३८.१

यन्मात्रः पतते बिन्दुर् गोवालात् सलिलोद्धृतात् । (१३८।१)

yanmātraḥ patate bindur govālāt saliloddhṛtāt |

138.2१३८.२

वामाधरायां दंष्ट्रायां तन्मात्रं स्यादहेर्विषम् ॥ (१३८।२)

vāmādharāyāṃ daṃṣṭrāyāṃ tanmātraṃ syādaherviṣam ||

139.1१३९.१

एकद्वित्रिचतुर्वृद्धविषभागोत्तरोत्तराः । (१३९।१)

ekadvitricaturvṛddhaviṣabhāgottarottarāḥ |

139.2१३९.२

सवर्णास्तत्कृता दंशा बहूत्तरविषा भृशाः ॥ (१३९।२)

savarṇāstatkṛtā daṃśā bahūttaraviṣā bhṛśāḥ ||

140.1१४०.१

सर्पाणाम् एव विण्मूत्रात् कीटाः स्युः कीटसंमताः । (१४०।१)

sarpāṇām eva viṇmūtrāt kīṭāḥ syuḥ kīṭasaṃmatāḥ |

140.2१४०.२

दूषीविषाः प्राणहरा इति संक्षेपतो मताः ॥ (१४०।२)

dūṣīviṣāḥ prāṇaharā iti saṃkṣepato matāḥ ||

159.1१५९.१

इन्चुरब्ले बितेस्श्मशानचैत्यवल्मीकयज्ञाश्रमसुरालये । (१५९।१)

incurable bitesśmaśānacaityavalmīkayajñāśramasurālaye |

159.2१५९.२

पक्षसन्धिषु मध्याह्ने सार्धरात्रे ऽष्टमीषु च ॥ (१५९।२)

pakṣasandhiṣu madhyāhne sārdharātre 'ṣṭamīṣu ca ||

160.1१६०.१

न सिध्यन्ति नरा दष्टाः पाषण्डायतनेषु च । (१६०।१)

na sidhyanti narā daṣṭāḥ pāṣaṇḍāyataneṣu ca |

160.2१६०.२

दृष्टिश्वासमलस्पर्शविषैराशीविषैस् तथा ॥ (१६०।२)

dṛṣṭiśvāsamalasparśaviṣairāśīviṣais tathā ||

161.1१६१.१

विनश्यन्त्याशु सम्प्राप्ता दष्टाः सर्वेषु मर्मसु । (१६१।१)

vinaśyantyāśu samprāptā daṣṭāḥ sarveṣu marmasu |

161.2१६१.२

येन केनापि सर्पेण संभवः सर्व एव च ॥ (१६१।२)

yena kenāpi sarpeṇa saṃbhavaḥ sarva eva ca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Ca, 6, 9

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit