Ca, 6, 9
Select a line for its word-by-word analysis.
इति मूलविषविशेषाः प्रोक्ताः शृणु जङ्गमस्यातः । (१२३।१)
iti mūlaviṣaviśeṣāḥ proktāḥ śṛṇu jaṅgamasyātaḥ |
सविशेषचिकित्सितमेवादौ तत्रोच्यते तु सर्पाणाम् ॥ (१२३।२)
saviśeṣacikitsitamevādau tatrocyate tu sarpāṇām ||
त्रयो यथाक्रमं वातपित्तश्लेष्मप्रकोपणाः ॥ (१२४।२)
trayo yathākramaṃ vātapittaśleṣmaprakopaṇāḥ ||
दर्वीकरः फणी ज्ञेयो मण्डली मण्डलाफणः । (१२५।१)
darvīkaraḥ phaṇī jñeyo maṇḍalī maṇḍalāphaṇaḥ |
बिन्दुलेखविचित्राङ्गः पन्नगः स्यात्तु राजिमान् ॥ (१२५।२)
bindulekhavicitrāṅgaḥ pannagaḥ syāttu rājimān ||
विशेषाद्रूक्षकटुकमम्लोष्णं स्वादु शीतलम् । (१२६।१)
viśeṣādrūkṣakaṭukamamloṣṇaṃ svādu śītalam |
विषं यथाक्रमं तेषां तस्माद्वातादिकोपनम् ॥ (१२६।२)
viṣaṃ yathākramaṃ teṣāṃ tasmādvātādikopanam ||
दर्वीकरकृतो दंशः सूक्ष्मदंष्ट्रापदो ऽसितः । (१२७।१)
darvīkarakṛto daṃśaḥ sūkṣmadaṃṣṭrāpado 'sitaḥ |
निरुद्धरक्तः कूर्माभो वातव्याधिकरो मतः ॥ (१२७।२)
niruddharaktaḥ kūrmābho vātavyādhikaro mataḥ ||
पृथ्वर्पितः सशोथश्च दंशो मण्डलिना कृतः । (१२८।१)
pṛthvarpitaḥ saśothaśca daṃśo maṇḍalinā kṛtaḥ |
पीताभः पीतरक्तश्च सर्वपित्तविकारकृत् ॥ (१२८।२)
pītābhaḥ pītaraktaśca sarvapittavikārakṛt ||
कृतो राजिमता दंशः पिच्छिलः स्थिरशोफकृत् । (१२९।१)
kṛto rājimatā daṃśaḥ picchilaḥ sthiraśophakṛt |
स्निग्धः पाण्डुश्च सान्द्रासृक् श्लेष्मव्याधिसमीरणः ॥ (१२९।२)
snigdhaḥ pāṇḍuśca sāndrāsṛk śleṣmavyādhisamīraṇaḥ ||
वृत्तभोगो महाकायः श्वसन्नूर्ध्वेक्षणः पुमान् । (१३०।१)
vṛttabhogo mahākāyaḥ śvasannūrdhvekṣaṇaḥ pumān |
स्थूलमूर्धा समाङ्गश्च स्त्री त्वतः स्याद्विपर्ययात् ॥ (१३०।२)
sthūlamūrdhā samāṅgaśca strī tvataḥ syādviparyayāt ||
क्लीबस्त्रसत्यधोदृष्टिः स्वरहीनः प्रकम्पते । (१३१।१)
klībastrasatyadhodṛṣṭiḥ svarahīnaḥ prakampate |
स्त्रिया दष्टो विपर्यस्तैरेतैः पुंसा नरो मतः ॥ (१३१।२)
striyā daṣṭo viparyastairetaiḥ puṃsā naro mataḥ ||
व्यामिश्रलिङ्गैरेतैस्तु क्लीबदष्टं नरं वदेत् । (१३२।१)
vyāmiśraliṅgairetaistu klībadaṣṭaṃ naraṃ vadet |
इत्येतदुक्तं सर्पाणां स्त्रीपुंक्लीबनिदर्शनम् ॥ (१३२।२)
ityetaduktaṃ sarpāṇāṃ strīpuṃklībanidarśanam ||
पाण्डुवक्त्रस्तु गर्भिण्या शूनौष्ठो ऽप्यसितेक्षणः । (१३३।१)
pāṇḍuvaktrastu garbhiṇyā śūnauṣṭho 'pyasitekṣaṇaḥ |
जृम्भाक्रोधोपजिह्वार्तः सूतया रक्तमूत्रवान् ॥ (१३३।२)
jṛmbhākrodhopajihvārtaḥ sūtayā raktamūtravān ||
सर्पो गौधेरको नाम गोधायां स्याच्चतुष्पदः । (१३४।१)
sarpo gaudherako nāma godhāyāṃ syāccatuṣpadaḥ |
कृष्णसर्पेण तुल्यः स्यान्नाना स्युर्मिश्रजातयः ॥ (१३४।२)
kṛṣṇasarpeṇa tulyaḥ syānnānā syurmiśrajātayaḥ ||
गूढसम्पादितं वृत्तं पीडितं लम्बितार्पितम् । (१३५।१)
gūḍhasampāditaṃ vṛttaṃ pīḍitaṃ lambitārpitam |
सर्पितं च भृशाबाधं दंशा ये ऽन्ये न ते भृशाः ॥ (१३५।२)
sarpitaṃ ca bhṛśābādhaṃ daṃśā ye 'nye na te bhṛśāḥ ||
तरुणाः कृष्णसर्पास्तु गोनसाः स्थविरास्तथा । (१३६।१)
taruṇāḥ kṛṣṇasarpāstu gonasāḥ sthavirāstathā |
राजिमन्तो वयोमध्ये भवन्त्याशीविषोपमाः ॥ (१३६।२)
rājimanto vayomadhye bhavantyāśīviṣopamāḥ ||
ड़न्ग्स् अन्द् क़ुअन्तित्य् ओड़् वेनोम्सर्पदंष्ट्राश्चतस्रस्तु तासां वामाधरा सिता । (१३७।१)
fangs and quantity of venomsarpadaṃṣṭrāścatasrastu tāsāṃ vāmādharā sitā |
पीता वामोत्तरा दंष्ट्रा रक्तश्यावाधरोत्तरा ॥ (१३७।२)
pītā vāmottarā daṃṣṭrā raktaśyāvādharottarā ||
यन्मात्रः पतते बिन्दुर् गोवालात् सलिलोद्धृतात् । (१३८।१)
yanmātraḥ patate bindur govālāt saliloddhṛtāt |
वामाधरायां दंष्ट्रायां तन्मात्रं स्यादहेर्विषम् ॥ (१३८।२)
vāmādharāyāṃ daṃṣṭrāyāṃ tanmātraṃ syādaherviṣam ||
एकद्वित्रिचतुर्वृद्धविषभागोत्तरोत्तराः । (१३९।१)
ekadvitricaturvṛddhaviṣabhāgottarottarāḥ |
सवर्णास्तत्कृता दंशा बहूत्तरविषा भृशाः ॥ (१३९।२)
savarṇāstatkṛtā daṃśā bahūttaraviṣā bhṛśāḥ ||
सर्पाणाम् एव विण्मूत्रात् कीटाः स्युः कीटसंमताः । (१४०।१)
sarpāṇām eva viṇmūtrāt kīṭāḥ syuḥ kīṭasaṃmatāḥ |
दूषीविषाः प्राणहरा इति संक्षेपतो मताः ॥ (१४०।२)
dūṣīviṣāḥ prāṇaharā iti saṃkṣepato matāḥ ||
इन्चुरब्ले बितेस्श्मशानचैत्यवल्मीकयज्ञाश्रमसुरालये । (१५९।१)
incurable bitesśmaśānacaityavalmīkayajñāśramasurālaye |
पक्षसन्धिषु मध्याह्ने सार्धरात्रे ऽष्टमीषु च ॥ (१५९।२)
pakṣasandhiṣu madhyāhne sārdharātre 'ṣṭamīṣu ca ||
न सिध्यन्ति नरा दष्टाः पाषण्डायतनेषु च । (१६०।१)
na sidhyanti narā daṣṭāḥ pāṣaṇḍāyataneṣu ca |
दृष्टिश्वासमलस्पर्शविषैराशीविषैस् तथा ॥ (१६०।२)
dṛṣṭiśvāsamalasparśaviṣairāśīviṣais tathā ||
विनश्यन्त्याशु सम्प्राप्ता दष्टाः सर्वेषु मर्मसु । (१६१।१)
vinaśyantyāśu samprāptā daṣṭāḥ sarveṣu marmasu |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.