अथातः संयोगशरमूलीयं वाजीकरणपादं व्याख्यास्यामः ॥ (१।०)

इति ह स्माह भगवानात्रेयः ॥ (२।०)

वाजीकरणम् अन्विच्छेत् पुरुषो नित्यमात्मवान् । (३।१)

तदायत्तौ हि धर्मार्थौ प्रीतिश्च यश एव च ॥ (३।२)

पुत्रस्यायतनं ह्य् एतद्गुणाश्चैते सुताश्रयाः । (४।१)

वाजीकरणम् अग्र्यं च क्षेत्रं स्त्री या प्रहर्षिणी ॥ (४।२)

इष्टा ह्य् एकैकशो ऽप्य् अर्थाः परं प्रीतिकराः स्मृताः । (५।१)

किं पुनः स्त्रीशरीरे ये संघातेन प्रतिष्ठिताः ॥ (५।२)

संघातो हीन्द्रियार्थानां स्त्रीषु नान्यत्र विद्यते । (६।१)

स्त्र्याश्रयो हीन्द्रियार्थो यः स प्रीतिजननोऽधिकम् । (६।२)

स्त्रीषु प्रीतिर्विशेषेण स्त्रीष्व् अपत्यं प्रतिष्ठितम् ॥ (६।३)

धर्मार्थौ स्त्रीषु लक्ष्मीश्च स्त्रीषु लोकाः प्रतिष्ठिताः । (७।१)

सुरूपा यौवनस्था या लक्षणैर्या विभूषिता ॥ (७।२)

या वश्या शिक्षिता या च सा स्त्री वृष्यतमा मता । (८।१)

नानाभक्त्या तु लोकस्य दैवयोगाच्च योषिताम् ॥ (८।२)

तं तं प्राप्य विवर्धन्ते नरं रूपादयो गुणाः । (९।१)

वयोरूपवचोहावैर् या यस्य परमाङ्गना ॥ (९।२)

प्रविशत्याशु हृदयं दैवाद् वा कर्मणो ऽपि वा । (१०।१)

हृदयोत्सवरूपा या या समानमनःशया ॥ (१०।२)

समानसत्त्वा या वश्या या यस्य प्रीयते प्रियैः । (११।१)

या पाशभूता सर्वेषाम् इन्द्रियाणां परैर्गुणैः ॥ (११।२)

यया वियुक्तो निस्त्रीकम् अरतिर् मन्यते जगत् । (१२।१)

यस्या ऋते शरीरं ना धत्ते शून्यम् इवेन्द्रियैः ॥ (१२।२)

शोकोद्वेगारतिभयैर् यां दृष्ट्वा नाभिभूयते । (१३।१)

याति यां प्राप्य विस्रम्भं दृष्ट्वा हृष्यत्यतीव याम् ॥ (१३।२)

अपूर्वामिव यां याति नित्यं हर्षातिवेगतः । (१४।१)

गत्वा गत्वापि बहुशो यां तृप्तिं नैव गच्छति ॥ (१४।२)

सा स्त्री वृष्यतमा तस्य नानाभावा हि मानवाः । (१५।१)

अतुल्यगोत्रां वृष्यां च प्रहृष्टां निरुपद्रवाम् ॥ (१५।२)

शुद्धस्नातां व्रजेन्नारीमपत्यार्थी निरामयः । (१६।१)

अच्छायश् चैकशाखश् च निष्फलश्च यथा द्रुमः ॥ (१६।२)

अनिष्टगन्धश्चैकश्च निरपत्यस्तथा नरः । (१७।१)

चित्रदीपः सरः शुष्कम् अधातुर् धातुसंनिभः ॥ (१७।२)

निष्प्रजस् तृणपूलीति मन्तव्यः पुरुषाकृतिः । (१८।१)

अप्रतिष्ठश्च नग्नश्च शून्यश्चैकेन्द्रियश्च ना ॥ (१८।२)

मन्तव्यो निष्क्रियश्चैव यस्यापत्यं न विद्यते । (१९।१)

बहुमूर्तिर् बहुमुखो बहुव्यूहो बहुक्रियः ॥ (१९।२)

बहुचक्षुर् बहुज्ञानो बह्वात्मा च बहुप्रजः । (२०।१)

मङ्गल्योऽयं प्रशस्योऽयं धन्योऽयं वीर्यवान् अयम् ॥ (२०।२)

बहुशाखोऽयमिति च स्तूयते ना बहुप्रजः । (२१।१)

प्रीतिर्बलं सुखं वृत्तिर् विस्तारो विपुलं कुलम् ॥ (२१।२)

यशो लोकाः सुखोदर्कास्तुष्टिश् चापत्यसंश्रिताः । (२२।१)

तस्मादपत्यमन्विच्छन् गुणांश्चापत्यसंश्रितान् ॥ (२२।२)

वाजीकरणनित्यः स्यादिच्छन् कामसुखानि च । (२३।१)

उपभोगसुखान् सिद्धान् वीर्यापत्यविवर्धनान् ॥ (२३।२)

वाजीकरणसंयोगान् प्रवक्ष्याम्यत उत्तरम् । (२४।१)

शरमूलेक्षुमूलानि काण्डेक्षुः सेक्षुबालिका ॥ (२४।२)

शतावरी पयस्या च विदारी कण्टकारिका । (२५।१)

जीवन्ती जीवको मेदा वीरा चर्षभको बला ॥ (२५।२)

ऋद्धिर् गोक्षुरकं रास्ना सात्मगुप्ता पुनर्नवा । (२६।१)

एषां त्रिपलिकान् भागान् माषाणाम् आढकं नवम् ॥ (२६।२)

विपाचयेज्जलद्रोणे चतुर्भागं च शेषयेत् । (२७।१)

तत्र पेष्याणि मधुकं द्राक्षा फल्गूनि पिप्पली ॥ (२७।२)

आत्मगुप्ता मधूकानि खर्जूराणि शतावरी । (२८।१)

विदार्यामलकेक्षूणां रसस्य च पृथक् पृथक् ॥ (२८।२)

सर्पिषश् चाढकं दद्यात् क्षीरद्रोणं च तद्भिषक् । (२९।१)

साधयेद्घृतशेषं च सुपूतं योजयेत् पुनः ॥ (२९।२)

शर्करायास्तुगाक्षीर्याश् चूर्णैः प्रस्थोन्मितैः पृथक् । (३०।१)

पलैश् चतुर्भिर् मागध्याः पलेन मरिचस्य च ॥ (३०।२)

त्वगेलाकेसराणां च चूर्णैर् अर्धपलोन्मितैः । (३१।१)

मधुनः कुडवाभ्यां च द्वाभ्यां तत्कारयेद्भिषक् ॥ (३१।२)

पलिका गुलिकास्त्यानास्ता यथाग्नि प्रयोजयेत् । (३२।१)

एष वृष्यः परं योगो बृंहणो बलवर्धनः ॥ (३२।२)

अनेनाश्व इवोदीर्णो बली लिङ्गं समर्पयेत् । (३३।१)

माषाणामात्मगुप्ताया बीजानामाढकं नवम् ॥ (३३।२)

जीवकर्षभकौ वीरां मेदाम् ऋद्धिं शतावरीम् । (३४।१)

मधुकं चाश्वगन्धां च साधयेत् कुडवोन्मिताम् ॥ (३४।२)

रसे तस्मिन् घृतप्रस्थं गव्यं दशगुणं पयः । (३५।१)

विदारीणां रसप्रस्थं प्रस्थमिक्षुरसस्य च ॥ (३५।२)

दत्त्वा मृद्वग्निना साध्यं सिद्धं सर्पिर्निधापयेत् । (३६।१)

शर्करायास्तुगाक्षीर्याः क्षौद्रस्य च पृथक् पृथक् ॥ (३६।२)

भागांश्चतुष्पलांस् तत्र पिप्पल्याश्चावपेत् पलम् । (३७।१)

पलं पूर्वमतो लीढ्वा ततोऽन्नम् उपयोजयेत् ॥ (३७।२)

य इच्छेदक्षयं शुक्रं शेफसश् चोत्तमं बलम् । (३८।१)

शर्करा माषविदलास्तुगाक्षीरी पयो घृतम् ॥ (३८।२)

गोधूमचूर्णषष्ठानि सर्पिष्य् उत्कारिकां पचेत् । (३९।१)

तां नातिपक्वां मृदितां कौक्कुटे मधुरे रसे ॥ (३९।२)

सुगन्धे प्रक्षिपेद् उष्णे यथा सान्द्रीभवेद् रसः । (४०।१)

एष पिण्डरसो वृष्यः पौष्टिको बलवर्धनः ॥ (४०।२)

अनेनाश्व इवोदीर्णो बली लिङ्गं समर्पयेत् । (४१।१)

शिखितित्तिरिहंसानामेवं पिण्डरसो मतः । (४१।२)

बलवर्णस्वरकरः पुमांस्तेन वृषायते ॥ (४१।३)

घृतं माषान् सबस्ताण्डान् साधयेन्माहिषे रसे । (४२।१)

भर्जयेत्तं रसं पूतं फलाम्लं नवसर्पिषि ॥ (४२।२)

ईषत् सलवणं युक्तं धान्यजीरकनागरैः । (४३।१)

एष वृष्यश्च बल्यश्च बृंहणश्च रसोत्तमः ॥ (४३।२)

चटकांस्तित्तिरिरसे तित्तिरीन् कौक्कुटे रसे । (४४।१)

कुक्कुटान् बार्हिणरसे हांसे बार्हिणमेव च ॥ (४४।२)

नवसर्पिषि संतप्तान् फलाम्लान् कारयेद् रसान् । (४५।१)

मधुरान्वा यथासात्म्यं गन्धाढ्यान् बलवर्धनान् ॥ (४५।२)

तृप्तिं चटकमांसानां गत्वा यो ऽनुपिबेत् पयः । (४६।१)

न तस्य लिङ्गशैथिल्यं स्यान्न शुक्रक्षयो निशि ॥ (४६।२)

माषसूपेण यो भुक्त्वा घृताढ्यं षष्टिकौदनम् । (४७।१)

पयः पिबति रात्रिं स कृत्स्नां जागर्ति वेगवान् । (४७।२)

न ना स्वपिति रात्रिषु नित्यस्तब्धेन शेफसा । (४७।३)

तृप्तः कुक्कुटमांसानां भृष्टानां नक्ररेतसि ॥ (४७।४)

निःस्राव्य मत्स्याण्डरसं भृष्टं सर्पिषि भक्षयेत् ॥ (४८।०)

हंसबर्हिणदक्षाणाम् एवमण्डानि भक्षयेत् ॥ (४९।०)

स्रोतःसु शुद्धेष्वमले शरीरे वृष्यं यदा ना मितमत्ति काले । (५०।१)

वृषायते तेन परं मनुष्यस् तद्बृंहणं चैव बलप्रदं च ॥ (५०।२)

तस्मात् पुरा शोधनमेव कार्यं बलानुरूपं न हि वृष्ययोगाः । (५१।१)

सिध्यन्ति देहे मलिने प्रयुक्ताः क्लिष्टे यथा वाससि रागयोगाः ॥ (५१।२)

वाजीकरणसामर्थ्यं क्षेत्रं स्त्री यस्य चैव या । (५२।१)

ये दोषा निरपत्यानां गुणाः पुत्रवतां च ये ॥ (५२।२)

दश पञ्च च संयोगा वीर्यापत्यविवर्धनाः । (५३।१)

उक्तास्ते शरमूलीये पादे पुष्टिबलप्रदाः ॥ (५३।२)

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने वाजीकरणाध्याये संयोगशरमूलीयो नाम वाजीकरणपादः प्रथमः ॥ (५४।०)