शार्ङ्गधरसंहितादीपिकाŚārṅgadharasaṃhitādīpikā
ŚSDīp zu ŚdhSaṃh, 1, 3, 1.2
Select a line for its word-by-word analysis.
जीवसाक्षिणी या धमनी स करस्याङ्गुष्ठेऽस्तीति क्रियापदं योज्यं तच्चेष्टया कृत्वा कायस्य शरीरस्य सुखं दुःखं च ज्ञेयं पण्डितैरिति शेषः धमनीति ॥ (२।०)
jīvasākṣiṇī yā dhamanī sa karasyāṅguṣṭhe'stīti kriyāpadaṃ yojyaṃ tacceṣṭayā kṛtvā kāyasya śarīrasya sukhaṃ duḥkhaṃ ca jñeyaṃ paṇḍitairiti śeṣaḥ dhamanīti ||
शब्दवाहिनी नाडी धमनी जीवनं तनौ इत्यतो धमनी जीवसाक्षिणीति प्राणवायोः साक्षिभूता अत एव कुत्रचिज् जीवनाडीति कथिता ॥ (३।०)
śabdavāhinī nāḍī dhamanī jīvanaṃ tanau ityato dhamanī jīvasākṣiṇīti prāṇavāyoḥ sākṣibhūtā ata eva kutracij jīvanāḍīti kathitā ||
प्रदर्शयेद्दोषनिजस्वरूपं व्यस्तं समस्तं युगलीकृतश्च । (४।२)
pradarśayeddoṣanijasvarūpaṃ vyastaṃ samastaṃ yugalīkṛtaśca |
मूकस्य मुग्धस्य विमोहितस्य दीपः पदार्थानिव जीवनाडी । (४।३)
mūkasya mugdhasya vimohitasya dīpaḥ padārthāniva jīvanāḍī |
अस्थ्नः प्रकोष्ठबाह्यस्य मध्यमानामिकाश्रिता । (५।२)
asthnaḥ prakoṣṭhabāhyasya madhyamānāmikāśritā |
पण्डितैरिति प्रवीणैः नाडीग्रहणस्य समयविशेषज्ञैरित्यर्थः ॥ (८।०)
paṇḍitairiti pravīṇaiḥ nāḍīgrahaṇasya samayaviśeṣajñairityarthaḥ ||
सद्यःस्नातस्य भुक्तस्य क्षुत्तृष्णातपशीलिनः । (९।२)
sadyaḥsnātasya bhuktasya kṣuttṛṣṇātapaśīlinaḥ |
व्यायामश्रान्तदेहस्य सम्यङ् नाडी न बुध्यते । (९।३)
vyāyāmaśrāntadehasya samyaṅ nāḍī na budhyate |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.