शार्ङ्गधरसंहितादीपिकाŚārṅgadharasaṃhitādīpikā
ŚSDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 12, 194.1
Select a line for its word-by-word analysis.
द्विधा गन्धं द्विगुणितं गन्धकं पारदभागादिति शेषः ॥ (२।०)
dvidhā gandhaṃ dviguṇitaṃ gandhakaṃ pāradabhāgāditi śeṣaḥ ||
कन्या कुमारी दिनं दिनमेकं यावत् पिठरी मृदानिर्मितपात्रविशेषः ॥ (३।०)
kanyā kumārī dinaṃ dinamekaṃ yāvat piṭharī mṛdānirmitapātraviśeṣaḥ ||
शुद्धताम्रनिर्मितेन अथवाम्लद्रव्यादिना शोधितशरावकेणेत्यर्थः ॥ (७।०)
śuddhatāmranirmitena athavāmladravyādinā śodhitaśarāvakeṇetyarthaḥ ||
यतः तत्ताम्रं द्विविधम् एकं म्लेच्छसंज्ञम् ॥ (९।०)
yataḥ tattāmraṃ dvividham ekaṃ mlecchasaṃjñam ||
म्लेच्छं नैपालकं ताम्रं तयोर् नैपालमुत्तमम् । (११।२)
mlecchaṃ naipālakaṃ tāmraṃ tayor naipālamuttamam |
कर्तव्यविधिर् अप्यस्य यथा तद्गोलकाकारं द्रव्यं दृढतलहण्डिकान्ते निवेश्य तदुपरि ताम्रपिधानकं दत्त्वा पश्चात् संधिं मुद्रयित्वा विशोष्य तदनु मुद्रोपरि अङ्गुलद्वयोत्सेधं सर्वतो भस्मावकीर्य पश्चात् ताम्रशरावोपर्येव सजलगोमयं किंचित् किंचिदिति वारंवारं दापयेत् ॥ (१२।०)
kartavyavidhir apyasya yathā tadgolakākāraṃ dravyaṃ dṛḍhatalahaṇḍikānte niveśya tadupari tāmrapidhānakaṃ dattvā paścāt saṃdhiṃ mudrayitvā viśoṣya tadanu mudropari aṅguladvayotsedhaṃ sarvato bhasmāvakīrya paścāt tāmraśarāvoparyeva sajalagomayaṃ kiṃcit kiṃciditi vāraṃvāraṃ dāpayet ||
यावद् यामद्वयं भवति तावत् खराग्निना पचेदित्यभिप्रायः ॥ (१३।०)
yāvad yāmadvayaṃ bhavati tāvat kharāgninā pacedityabhiprāyaḥ ||
अथ पश्चात्कार्यमाह एवं निष्पन्नोऽयं रसः संचूर्ण्य पश्चात् काष्ठोदुम्बरिकादीनां क्वाथेन भावयेत् तेन सिद्धो भवति दिनैकमिति प्रत्येकं द्रव्यमेकैकं दिनं भावयेत् ॥ (१४।०)
atha paścātkāryamāha evaṃ niṣpanno'yaṃ rasaḥ saṃcūrṇya paścāt kāṣṭhodumbarikādīnāṃ kvāthena bhāvayet tena siddho bhavati dinaikamiti pratyekaṃ dravyamekaikaṃ dinaṃ bhāvayet ||
अस्यानुपानम् आह खदिरस्य खदिरसारस्य कषायेण क्वथितरूपेण समेन वाकुचीफलचूर्णसमानमानेन सह परिपाचितं तदिति वाकुचीचूर्णं तच्च त्रिशाणं टङ्कत्रयं संगृह्य गवां क्षीरैः त्रैफलैः क्वाथैर्वा पिबेत् ॥ (१७।०)
asyānupānam āha khadirasya khadirasārasya kaṣāyeṇa kvathitarūpeṇa samena vākucīphalacūrṇasamānamānena saha paripācitaṃ taditi vākucīcūrṇaṃ tacca triśāṇaṃ ṭaṅkatrayaṃ saṃgṛhya gavāṃ kṣīraiḥ traiphalaiḥ kvāthairvā pibet ||
एके किलास इत्यस्य स्थाने न संशयमिति पठन्ति तथा व्याख्यानयन्ति च ॥ (२०।०)
eke kilāsa ityasya sthāne na saṃśayamiti paṭhanti tathā vyākhyānayanti ca ||
पश्चात् ते स्फोटा वक्ष्यमाणप्रलेपात् आमूलं यथा स्यात् तथा प्रलेपिताः कार्याः ॥ (२१।०)
paścāt te sphoṭā vakṣyamāṇapralepāt āmūlaṃ yathā syāt tathā pralepitāḥ kāryāḥ ||
तेन सकलस्फोटाः सघनं प्रलेपिताः कार्या इति भावः । (२२।१)
tena sakalasphoṭāḥ saghanaṃ pralepitāḥ kāryā iti bhāvaḥ |
केचित् पिष्ट्वा मूलात् प्रलेपयेत् इत्यस्य स्थाने तुल्यं पिष्ट्वा प्रलेपयेत् इति पठन्ति ॥ (२२।२)
kecit piṣṭvā mūlāt pralepayet ityasya sthāne tulyaṃ piṣṭvā pralepayet iti paṭhanti ||
केचित् अथापरौ वक्ष्यमाणप्रलेपौ क्षेपकौ इति मन्यमानाः पठन्ति ॥ (२५।०)
kecit athāparau vakṣyamāṇapralepau kṣepakau iti manyamānāḥ paṭhanti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.