शार्ङ्गधरसंहितादीपिकाŚārṅgadharasaṃhitādīpikā
ŚSDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 11, 99.1
Select a line for its word-by-word analysis.
शिलाजतुशिलामिति शिलाजतोः शिलावत् सघनपिण्डं संगृह्य पश्चात् पूर्वोक्तविधिना संशोष्य तदनु सूक्ष्मखण्डं यथा स्यात् प्रकल्प्यात्युष्णपानीयं प्रक्षिप्य यामैकं यावत् स्थापयेत् ॥ (३।०)
śilājatuśilāmiti śilājatoḥ śilāvat saghanapiṇḍaṃ saṃgṛhya paścāt pūrvoktavidhinā saṃśoṣya tadanu sūkṣmakhaṇḍaṃ yathā syāt prakalpyātyuṣṇapānīyaṃ prakṣipya yāmaikaṃ yāvat sthāpayet ||
अथोष्णकाले रवितापयुक्ते व्यभ्रे विवाते समभूमिभागे । (७।२)
athoṣṇakāle ravitāpayukte vyabhre vivāte samabhūmibhāge |
पात्रेषु कृष्णायसनिर्मितेषु विधानवद् द्रावयितुं पचेत्तु ॥ (७।३)
pātreṣu kṛṣṇāyasanirmiteṣu vidhānavad drāvayituṃ pacettu ||
शिलाजतु श्रेष्ठमवाप्य पात्रे प्रक्षिप्य तस्माद् द्विगुणं च तोयम् । (८।२)
śilājatu śreṣṭhamavāpya pātre prakṣipya tasmād dviguṇaṃ ca toyam |
उष्णं तदर्थं भृशमत्र दत्त्वा विशोषयेत्तन्मृदितं यथावत् ॥ (८।३)
uṣṇaṃ tadarthaṃ bhṛśamatra dattvā viśoṣayettanmṛditaṃ yathāvat ||
ततस्तु यत्कृष्णम् उपैति चोर्ध्वं विलीयमानं रविरश्मितप्तम् । (९।१)
tatastu yatkṛṣṇam upaiti cordhvaṃ vilīyamānaṃ raviraśmitaptam |
तत् काचपात्रेऽन्यतमे विधाय तत्रापरं कोष्णजलं क्षिपेत्तु ॥ (९।२)
tat kācapātre'nyatame vidhāya tatrāparaṃ koṣṇajalaṃ kṣipettu ||
पुनश्च तस्मादपरं तु पात्राद् अस्माच्च पात्रादपरं तु भूयः । (१०।१)
punaśca tasmādaparaṃ tu pātrād asmācca pātrādaparaṃ tu bhūyaḥ |
पुनस्तत ऊर्ध्वं तु निधाय कृष्णं यदुद्धृतं तत् पुनराहरेच्च ॥ (१०।२)
punastata ūrdhvaṃ tu nidhāya kṛṣṇaṃ yaduddhṛtaṃ tat punarāharecca ||
यदा विशुद्धं जलम् अच्छं मर्द्य प्रच्छन्नभावान् मलयेत् तु तस्मात् । (११।१)
yadā viśuddhaṃ jalam acchaṃ mardya pracchannabhāvān malayet tu tasmāt |
तदा त्यजेत् तच्छ्रिमलं शिलाजतु स्याज्जलमशुद्धम् एवम् इति भूयात् ॥ (११।२)
tadā tyajet tacchrimalaṃ śilājatu syājjalamaśuddham evam iti bhūyāt ||
कार्यक्षममिति अनेन प्रकारेण यच्छिलाजतु स्नेहशुद्धं कृतं तत् सर्वकार्येषु योजयेदित्यभिप्रायः ॥ (१२।०)
kāryakṣamamiti anena prakāreṇa yacchilājatu snehaśuddhaṃ kṛtaṃ tat sarvakāryeṣu yojayedityabhiprāyaḥ ||
शुद्धं भावितयुक्तं तु विधिनानेन मानवः । (१४।१)
śuddhaṃ bhāvitayuktaṃ tu vidhinānena mānavaḥ |
शिलाजतु प्रयुञ्जानः सर्वरोगैः प्रमुच्यते । (१४।२)
śilājatu prayuñjānaḥ sarvarogaiḥ pramucyate |
वह्नौ क्षिप्तमिति एवं संकारितस्यास्य श्रेष्ठत्वं तदा स्याद् यदाग्नौ क्षिप्ते सति निर्धूमं भवति ॥ (१५।०)
vahnau kṣiptamiti evaṃ saṃkāritasyāsya śreṣṭhatvaṃ tadā syād yadāgnau kṣipte sati nirdhūmaṃ bhavati ||
वह्नौ क्षिप्तं तु निर्धूमं यच्च लिङ्गोपमं भवेत् । (१७।२)
vahnau kṣiptaṃ tu nirdhūmaṃ yacca liṅgopamaṃ bhavet |
शुद्धं योज्यं समुद्दिष्टं हारीताद्यैर्महर्षिभिः ॥ (१७।३)
śuddhaṃ yojyaṃ samuddiṣṭaṃ hārītādyairmaharṣibhiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.