शार्ङ्गधरसंहितादीपिकाŚārṅgadharasaṃhitādīpikā
ŚSDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 12, 106.2
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ हेमगर्भपोट्टलीनामकरसं प्रकटयन्नाह सूतात् पादप्रमाणेनेत्यादि ॥ (१।०)
atha hemagarbhapoṭṭalīnāmakarasaṃ prakaṭayannāha sūtāt pādapramāṇenetyādi ||
सूतः पारदः स च शोधितो ग्राह्यस्तस्य पादश्चतुर्थांशस्तेन समं हेम ग्राह्यम् ॥ (२।०)
sūtaḥ pāradaḥ sa ca śodhito grāhyastasya pādaścaturthāṃśastena samaṃ hema grāhyam ||
हेम्न इति ग्रहणेनास्य पत्राणि कार्याणीत्यर्थः ॥ (३।०)
hemna iti grahaṇenāsya patrāṇi kāryāṇītyarthaḥ ||
तयोः पारदसुवर्णयोर्द्विगुणः परिमाणात् तेन पारदसुवर्णयोरेको भागः गन्धकस्य द्वौ भागौ काञ्चनारो वृक्षविशेषः तस्य पत्राणां स्वरसेन मर्दयेत् यावत् पिष्टिकाकारं भवति मूषासम्पुटे शरावसम्पुटे संधौ च मुद्रां कारयेत् मुद्रा साम्प्रदायिकी कार्या ॥ (७।०)
tayoḥ pāradasuvarṇayordviguṇaḥ parimāṇāt tena pāradasuvarṇayoreko bhāgaḥ gandhakasya dvau bhāgau kāñcanāro vṛkṣaviśeṣaḥ tasya patrāṇāṃ svarasena mardayet yāvat piṣṭikākāraṃ bhavati mūṣāsampuṭe śarāvasampuṭe saṃdhau ca mudrāṃ kārayet mudrā sāmpradāyikī kāryā ||
तत इति ग्रहणेन तत्सम्पुटं मृत्कर्पटकैश्च लेपयेदिति भावः ॥ (८।०)
tata iti grahaṇena tatsampuṭaṃ mṛtkarpaṭakaiśca lepayediti bhāvaḥ ||
पचेद्भूधरयन्त्रेण वासरत्रितयं बुध इति ॥ (९।०)
pacedbhūdharayantreṇa vāsaratritayaṃ budha iti ||
वासरत्रयं यावद्भूधरयन्त्रेण कृत्वा पचेत् ॥ (१०।०)
vāsaratrayaṃ yāvadbhūdharayantreṇa kṛtvā pacet ||
अस्मत्सम्प्रदायेऽपि गोमयैः कृत्वा पुनः पुनरग्निं प्रज्वालयेत् यावद्दिनत्रयं भवति इत्यभिप्रायः ॥ (११।०)
asmatsampradāye'pi gomayaiḥ kṛtvā punaḥ punaragniṃ prajvālayet yāvaddinatrayaṃ bhavati ityabhiprāyaḥ ||
पुटषट्कं च गोमयाग्निना नतु शरावसम्पुटं षड्वारं कार्यं तदेकवारमेव ॥ (१३।०)
puṭaṣaṭkaṃ ca gomayāgninā natu śarāvasampuṭaṃ ṣaḍvāraṃ kāryaṃ tadekavārameva ||
पश्चात्कार्यम् आह तत उद्धृत्येत्यादि तत्सर्वं द्रव्यं गन्धकेन समं कृत्वा पश्चादार्द्रकरसेन चित्रकजटास्वरसेन च संमर्द्य तेन पिष्टद्रव्येण वराटकान् पूरयेत् पश्चात्तन्मुखानि टङ्कणविषं सेहुण्डदुग्धेन पिष्ट्वा तेन मुद्रयेत् टङ्कणमानं पूर्वद्रव्यसम्भाराद् अष्टमांशं ग्राह्यं विषं तु टङ्कणार्धम् इत्यर्थः ॥ (१४।०)
paścātkāryam āha tata uddhṛtyetyādi tatsarvaṃ dravyaṃ gandhakena samaṃ kṛtvā paścādārdrakarasena citrakajaṭāsvarasena ca saṃmardya tena piṣṭadravyeṇa varāṭakān pūrayet paścāttanmukhāni ṭaṅkaṇaviṣaṃ sehuṇḍadugdhena piṣṭvā tena mudrayet ṭaṅkaṇamānaṃ pūrvadravyasambhārād aṣṭamāṃśaṃ grāhyaṃ viṣaṃ tu ṭaṅkaṇārdham ityarthaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.