शार्ङ्गधरसंहितादीपिकाŚārṅgadharasaṃhitādīpikā

ŚSDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 12, 55.2

67 of 108 · 22 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

इदानीं शीतज्वरारिं प्रकटयन्नाह तालकम् इति ॥ (१।०)

idānīṃ śītajvarāriṃ prakaṭayannāha tālakam iti ||

2.0२.०

तालकं हरितालं ताम्रमिति शुद्धताम्रभस्म रसं पारदम् गन्धं गन्धकम् ॥ (२।०)

tālakaṃ haritālaṃ tāmramiti śuddhatāmrabhasma rasaṃ pāradam gandhaṃ gandhakam ||

3.0३.०

कर्षमिति द्विरुक्तेन प्रत्येकं कर्षप्रमाणमित्यर्थः ॥ (३।०)

karṣamiti dviruktena pratyekaṃ karṣapramāṇamityarthaḥ ||

4.0४.०

त्रिफलाम्बुभिरिति त्रिफला हरीतक्यादिकं तस्याः क्वाथेनेत्यर्थः ॥ (४।०)

triphalāmbubhiriti triphalā harītakyādikaṃ tasyāḥ kvāthenetyarthaḥ ||

5.0५.०

पुटं दद्यादिति ॥ (५।०)

puṭaṃ dadyāditi ||

6.0६.०

सकलद्रव्यचूर्णं त्रिफलाक्वाथेन संमर्द्य गोलकं कृत्वा तदनु शरावसम्पुटे धृत्वा तदुपरि मृत्तिकां लिप्त्वा गजपुटे पचेदित्यर्थः ॥ (६।०)

sakaladravyacūrṇaṃ triphalākvāthena saṃmardya golakaṃ kṛtvā tadanu śarāvasampuṭe dhṛtvā tadupari mṛttikāṃ liptvā gajapuṭe pacedityarthaḥ ||

7.0७.०

प्रयत्नत इति ॥ (७।०)

prayatnata iti ||

8.0८.०

गुरुसकाशात्कर्मनैपुण्यात् ॥ (८।०)

gurusakāśātkarmanaipuṇyāt ||

9.0९.०

पश्चात् तद्रसं शरावाभ्यन्तरात् संगृह्य अर्कदुग्धेन दन्तीमूलस्वरसेन श्यामारसेन च सप्तधा भाव्यं सप्तधा भावना प्रत्येकेनेत्यर्थः ॥ (९।०)

paścāt tadrasaṃ śarāvābhyantarāt saṃgṛhya arkadugdhena dantīmūlasvarasena śyāmārasena ca saptadhā bhāvyaṃ saptadhā bhāvanā pratyekenetyarthaḥ ||

10.0१०.०

वज्री सेहुण्डभेदः दन्तीमूलस्वरसभावे क्वाथो ग्राह्यः श्यामा निशोथः तस्या मूलस्वरसभावे क्वाथं वा एवं सिद्धो भवति ॥ (१०।०)

vajrī sehuṇḍabhedaḥ dantīmūlasvarasabhāve kvātho grāhyaḥ śyāmā niśothaḥ tasyā mūlasvarasabhāve kvāthaṃ vā evaṃ siddho bhavati ||

11.0११.०

अस्मत्सम्प्रदायेऽपि द्रव्यचतुष्टयेन भावनां दत्त्वा पश्चात् पूर्वोक्तविधानेन गजपुटे पक्त्वा सिद्धो भवतीति ॥ (११।०)

asmatsampradāye'pi dravyacatuṣṭayena bhāvanāṃ dattvā paścāt pūrvoktavidhānena gajapuṭe paktvā siddho bhavatīti ||

12.1१२.१

अन्यत्रापि दृश्यते तथाहि । (१२।१)

anyatrāpi dṛśyate tathāhi |

12.2१२.२

पश्चाद् वज्रीरविक्षीरैर् दन्तीश्यामारसेन च । (१२।२)

paścād vajrīravikṣīrair dantīśyāmārasena ca |

12.3१२.३

संमर्द्य सप्तधा घर्मे शरावपुटकं पचेत् । (१२।३)

saṃmardya saptadhā gharme śarāvapuṭakaṃ pacet |

12.4१२.४

इत्यादि ॥ (१२।४)

ityādi ||

13.0१३.०

एतन्माषपरिमितं पञ्चाशन्मरिचैः सह गुडगद्यानकयुतं च तुलसीपत्रद्वयं च संवेष्ट्य भक्षयेदित्यर्थः ॥ (१३।०)

etanmāṣaparimitaṃ pañcāśanmaricaiḥ saha guḍagadyānakayutaṃ ca tulasīpatradvayaṃ ca saṃveṣṭya bhakṣayedityarthaḥ ||

14.0१४.०

दिव्यमिति श्रेष्ठम् ऋषिप्रणीतत्वात् ॥ (१४।०)

divyamiti śreṣṭham ṛṣipraṇītatvāt ||

15.0१५.०

पञ्चाशन्मरिचैरिति गणनामात्रम् ॥ (१५।०)

pañcāśanmaricairiti gaṇanāmātram ||

16.0१६.०

गद्यानकमिति षण्माषकसंज्ञम् ॥ (१६।०)

gadyānakamiti ṣaṇmāṣakasaṃjñam ||

17.0१७.०

एके गुडतुलसीपत्रयोरनुपानम् आहुः ॥ (१७।०)

eke guḍatulasīpatrayoranupānam āhuḥ ||

18.0१८.०

भक्त्येति पूर्वं द्विजगुरुपूजनं संभाव्य पश्चादास्तिक्यपूर्वकं भक्षयेदिति भावः ॥ (१८।०)

bhaktyeti pūrvaṃ dvijagurupūjanaṃ saṃbhāvya paścādāstikyapūrvakaṃ bhakṣayediti bhāvaḥ ||

19.0१९.०

वैवर्ण्यमत्र ज्वरजनितम् अन्यरोगजनितं वा ॥ (१९।०)

vaivarṇyamatra jvarajanitam anyarogajanitaṃ vā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.