स्वेदयेदिति ॥ (१।०)

जयन्ती शाकभेदः ॥ (२।०)

मणिमुक्ताप्रवालानीति ॥ (३।०)

मणयो नानाविधास्ते माणिक्यपुष्परागनीलमणिवैदूर्यगारुत्मतप्रभृतयः ॥ (४।०)

मुक्ता मौक्तिकम् ॥ (५।०)

तेऽपि बहुधा भवन्ति ॥ (६।०)

प्रवालं विद्रुमं तदपि बहुविधम् कुमारी नारीशब्दवाच्या तण्डुलीयो मेघनादः स्तन्यं क्षीरं तेन किमुक्तम् ॥ (७।०)

रत्नादीनि पूर्वं दोलायन्त्रे जयन्त्याः स्वरसेन संस्वेद्य यामैकं यावत् पश्चात् तदग्नौ संतप्तं कृत्वा कुमार्यादीनाम् एकतमरसेन निषिञ्चयेत् ॥ (८।०)

एवं सप्तधा कृत्वा मृतानि भवन्तीत्यर्थः ॥ (९।०)

मौक्तिकानीति बहुवचनत्वेनाष्टप्रकाराणि तेषामुच्यन्ते ॥ (१०।०)

तद्यथा । (११।१)

मेघानामथ शङ्खानां वराहस्य च दन्तिनः । (११।२)

मीनजं वंशजं चैव फणिजं शुक्तिजं तथा ॥ (११।३)

अष्टौ मुक्ताफलान्येव सदा जारणकर्मणि । (१२।१)

गुणयुक्तानि गृह्यन्ते दोषयुक्तानि वर्जयेत् ॥ (१२।२)

यतः । (१३।१)

स्थूलं वृत्तं गुरु स्निग्धं रश्मितारजलान्वितम् । (१३।२)

श्वेतमाह्लादकं स्वच्छं मुक्तायाश्च गुणा दश । (१३।३)

इति ॥ (१३।४)

प्रवालानीति बहुवचनेनात्रापि जातिगुणदोषादिकं सूचयति ॥ (१४।०)

तथाहि । (१५।१)

अतिरिक्तं च दीप्तं च विद्रुमं परिमण्डलम् । (१५।२)

स्निग्धं च स्वच्छरूपं च बद्धं शुद्धं समं गुरु ॥ (१५।३)

अङ्गारसदृशं पिण्डं प्रवालेऽमी गुणा दश । (१६।१)

गौरं रङ्गजलाक्रान्तं सूक्ष्मं वक्रं सकोटरम् ॥ (१६।२)

रूक्षं कृष्णं लघु श्वेतं प्रवालम् अशुभं त्यजेत् । (१७।१)

तथा रत्नान्यशेषतः । (१७।२)

इति ॥ (१७।३)

अशेषतोऽपि तज्ज्ञसकाशादवगन्तव्यानि ॥ (१८।०)

तेषां च लक्षणानि लिख्यन्ते यथा । (१९।१)

पद्मरागं कुरुविन्दं सुगन्धं नीलगन्धकम् । (१९।२)

माणिक्यं चैव विज्ञेयं ब्राह्मणादिक्रमेण तु ॥ (१९।३)

निर्धूमं ज्वलदङ्गारमिन्द्रगोपसमप्रभम् । (२०।१)

गुञ्जारागप्रतीकाशं माणिक्यं रसकर्मणि ॥ (२०।२)

चाम्पेयकसमो वर्णैर्हेमवर्णः सुनिर्मलः । (२१।१)

अतिदीप्तो भवेद्यस्तु पद्मरागः स उच्यते । (२१।२)

स्थूलवृद्धमधुच्छायं भ्राजिष्णु श्वेतमुज्ज्वलम् ॥ (२१।३)

गुरु स्निग्धं तथा प्रोक्तं रसराजस्य कर्मणि । (२२।१)

इन्द्रनीलो महानीलो नीलश्च कृष्णनीलकः ॥ (२२।२)

एते नीलास्तु चत्वारो ब्राह्मणादिक्रमेण तु । (२३।१)

अतसीपुष्पसङ्काशं नीलजीमूतसन्निभम् ॥ (२३।२)

यः करोति पयो नीलं महानीलं तदुच्यते । (२४।१)

बिडालनेत्रसंकाशं नीलपीतं सुनिर्मलम् ॥ (२४।२)

चलं लशुनमध्यस्थं वैदूर्यं रसकर्मणि । (२५।१)

विज्ञेयो गरुडोद्गारः करिपक्षो द्वितीयकः ॥ (२५।२)

तृतीयो वंशपत्त्रश्च चतुर्थो धूलिधूसरः । (२६।१)

खद्योतद्युतिसंकाशो मयूरकंठसन्निभः ॥ (२६।२)

कोमलत्वं चतुर्णां सुप्रशस्तं रसकर्मणि । (२७।१)

इति ॥ (२७।२)

किम् उक्तं बहुना । (२८।१)

पञ्चदोषा गुणाः पञ्च छाया चैव चतुर्विधा । (२८।२)

श्वेता पीता तथा रक्ता कृष्णा चैव निगृह्यते ॥ (२८।३)

सर्वे भानुनिभा दीप्ता दोषाः पटलवर्जिताः । (२९।१)

निजैर्वर्णैः समायुक्ता उत्कृष्टा रसकर्मणि ॥ (२९।२)

इति ॥ (३०।०)

अथ प्रयोगान्तरमाह उक्तमाक्षिकवदित्यादि ॥ (३१।०)

पूर्वोक्तस्वर्णमाक्षिकशोधनविधानवत् मुक्ताप्रवालानि शोधयेत् सर्वरत्नानि च वज्रशोधनमारणविधिवत् सम्प्रसाधयेदित्यभिप्रायः ॥ (३२।०)