शार्ङ्गधरसंहितादीपिकाŚārṅgadharasaṃhitādīpikā
ŚSDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 12, 180.1
Select a line for its word-by-word analysis.
तारं रौप्यं ताप्यं स्वर्णमाक्षिकं शिला मनःशिला सूतं पारदं शुद्धशब्दः तारादिभिः प्रत्येकमभिसंबध्यते टङ्कणं सौभाग्यक्षारम् एतेषां साम्यमानमित्यर्थः ॥ (२।०)
tāraṃ raupyaṃ tāpyaṃ svarṇamākṣikaṃ śilā manaḥśilā sūtaṃ pāradaṃ śuddhaśabdaḥ tārādibhiḥ pratyekamabhisaṃbadhyate ṭaṅkaṇaṃ saubhāgyakṣāram eteṣāṃ sāmyamānamityarthaḥ ||
जम्बीरैरिति जम्बीरफलरसैर्दिनपञ्चकं यावत् ॥ (५।०)
jambīrairiti jambīraphalarasairdinapañcakaṃ yāvat ||
पुनः पुनर्जम्बीररसं दत्त्वा मर्दनीयं घर्मे इति शेषः ॥ (६।०)
punaḥ punarjambīrarasaṃ dattvā mardanīyaṃ gharme iti śeṣaḥ ||
पश्चाद्भूधरयन्त्रे मृण्मयमूषासम्पुटोदरे क्षिप्तं मुद्रितं च सकलं द्रव्यं पाचितमित्यर्थः ॥ (७।०)
paścādbhūdharayantre mṛṇmayamūṣāsampuṭodare kṣiptaṃ mudritaṃ ca sakalaṃ dravyaṃ pācitamityarthaḥ ||
एवं षड्वारं यावत् पुटं देयं प्रतिपुटे तु जम्बीररसैः कृत्वा मर्दनीयम् ॥ (८।०)
evaṃ ṣaḍvāraṃ yāvat puṭaṃ deyaṃ pratipuṭe tu jambīrarasaiḥ kṛtvā mardanīyam ||
एतन्मर्दनं यथाकालं नात्र पञ्चदिनमर्दनं नियतमिति सम्प्रदायः ॥ (९।०)
etanmardanaṃ yathākālaṃ nātra pañcadinamardanaṃ niyatamiti sampradāyaḥ ||
अथवा वक्ष्यमाणमर्दनाभिप्रायेण दिनमेकं यावत् ॥ (१०।०)
athavā vakṣyamāṇamardanābhiprāyeṇa dinamekaṃ yāvat ||
भूधरयन्त्रं तु पूर्वोक्तहेमगर्भरसे द्रष्टव्यम् ॥ (११।०)
bhūdharayantraṃ tu pūrvoktahemagarbharase draṣṭavyam ||
एवं संसिद्धमिदं षट्पलप्रमितं संगृह्य वक्ष्यमाणद्रव्यैः सह पुनर्मर्दयेत् ॥ (१२।०)
evaṃ saṃsiddhamidaṃ ṣaṭpalapramitaṃ saṃgṛhya vakṣyamāṇadravyaiḥ saha punarmardayet ||
तदनु लघुपुटं पूर्वोक्तेन विधानेन देयम् ॥ (१४।०)
tadanu laghupuṭaṃ pūrvoktena vidhānena deyam ||
पुनरपि एवं सिद्धस्यास्य यत्त्रिंशद्भागं तेन समं विषं योज्यमित्यर्थः ॥ (१६।०)
punarapi evaṃ siddhasyāsya yattriṃśadbhāgaṃ tena samaṃ viṣaṃ yojyamityarthaḥ ||
माहिषं घृतं चात्र चूर्णत्वाल्लेह्यपरिमाणं देयम् ॥ (१७।०)
māhiṣaṃ ghṛtaṃ cātra cūrṇatvāllehyaparimāṇaṃ deyam ||
सदा शब्दोऽत्र रससंसेव्यविषयं सूचयति तेन सेव्योऽयं रस इति तात्पर्यार्थः ॥ (१९।०)
sadā śabdo'tra rasasaṃsevyaviṣayaṃ sūcayati tena sevyo'yaṃ rasa iti tātparyārthaḥ ||
अनुपाने तु वाकुची सोमराजीफलानि आज्यमत्रापि माहिषम् ॥ (२०।०)
anupāne tu vākucī somarājīphalāni ājyamatrāpi māhiṣam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.