Sign in

शार्ङ्गधरसंहितादीपिकाŚārṅgadharasaṃhitādīpikā

ŚSDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 12, 247.2

103 of 108 · 25 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

अथ संनिपातभैरवरसम् आह रसो गन्धस्त्रिकर्षः स्यादित्यादि ॥ (१।०)

atha saṃnipātabhairavarasam āha raso gandhastrikarṣaḥ syādityādi ||

रसः पारदः गन्धो गन्धक एतद्द्वयं मिलितं त्रिकर्षं स्यादित्यर्थः ॥ (२।०)

rasaḥ pāradaḥ gandho gandhaka etaddvayaṃ militaṃ trikarṣaṃ syādityarthaḥ ||

ताम्रतारारवङ्गाहिसाराश् चैकैककार्षिका इति ॥ (३।०)

tāmratārāravaṅgāhisārāś caikaikakārṣikā iti ||

ताम्रं प्रसिद्धम् ॥ (४।०)

tāmraṃ prasiddham ||

तारं रौप्यम् आरं पीतलोहं वङ्गं रङ्गवाच्यम् अहिः सीसकम् ॥ (५।०)

tāraṃ raupyam āraṃ pītalohaṃ vaṅgaṃ raṅgavācyam ahiḥ sīsakam ||

सारो लोहः एतत्ताम्रादिकं सर्वं मृतं ग्राह्यमिति सम्प्रदायः ॥ (६।०)

sāro lohaḥ etattāmrādikaṃ sarvaṃ mṛtaṃ grāhyamiti sampradāyaḥ ||

एकैककार्षिका इति ॥ (७।०)

ekaikakārṣikā iti ||

प्रत्येकं कर्षसंमिता इत्यभिप्रायः ॥ (८।०)

pratyekaṃ karṣasaṃmitā ityabhiprāyaḥ ||

अपरमपि शिग्रु शोभाञ्जनं ज्वालामुखी जयन्ती बिल्वेभ्य इति । (९।१)

aparamapi śigru śobhāñjanaṃ jvālāmukhī jayantī bilvebhya iti |

बिल्वमूलाद्रसैरिति शेषः ॥ (९।२)

bilvamūlādrasairiti śeṣaḥ ||

तण्डुलीयः मेघनादशब्दवाच्यः ॥ (१०।०)

taṇḍulīyaḥ meghanādaśabdavācyaḥ ||

स्वरसमत्र सद्यस्कं क्वथितरसं वा ॥ (११।०)

svarasamatra sadyaskaṃ kvathitarasaṃ vā ||

अथ प्रक्षेपार्थं द्रव्याण्याह तत्र सिद्धरसे प्रवाणचूर्णकर्षेणेति ॥ (१२।०)

atha prakṣepārthaṃ dravyāṇyāha tatra siddharase pravāṇacūrṇakarṣeṇeti ||

प्रवाणचूर्णं विषचूर्णं च निश्रयेत् ॥ (१३।०)

pravāṇacūrṇaṃ viṣacūrṇaṃ ca niśrayet ||

प्रवाणचूर्णं कर्षप्रमाणं विषचूर्णं शाणमात्रमिति ॥ (१४।०)

pravāṇacūrṇaṃ karṣapramāṇaṃ viṣacūrṇaṃ śāṇamātramiti ||

प्रवाणम् इति प्रकर्षेण वाणं सुधाचूर्णमित्यर्थः ॥ (१५।०)

pravāṇam iti prakarṣeṇa vāṇaṃ sudhācūrṇamityarthaḥ ||

एके प्रवालचूर्णं पठन्ति तत्र प्रवालचूर्णं विद्रुमचूर्णं ॥ (१६।०)

eke pravālacūrṇaṃ paṭhanti tatra pravālacūrṇaṃ vidrumacūrṇaṃ ||

शुक्तिकाचूर्णमित्यपरे तदभावे शङ्खचूर्णमित्यस्मदीयः सम्प्रदायः ॥ (१७।०)

śuktikācūrṇamityapare tadabhāve śaṅkhacūrṇamityasmadīyaḥ sampradāyaḥ ||

भावनार्थं द्रव्याण्याह कृष्णसर्पस्य गरलैः कृत्वा तत्पूर्वोक्तं द्रव्यं द्विवेलं यावद्भावयेत् ॥ (१८।०)

bhāvanārthaṃ dravyāṇyāha kṛṣṇasarpasya garalaiḥ kṛtvā tatpūrvoktaṃ dravyaṃ dvivelaṃ yāvadbhāvayet ||

गरलं तद्विषं विशेषम् ॥ (१९।०)

garalaṃ tadviṣaṃ viśeṣam ||

तगरादिभिश्च तद्वारमेकं भावयेत् ॥ (२०।०)

tagarādibhiśca tadvāramekaṃ bhāvayet ||

प्रत्येकमिति पृथक् पृथक् ॥ (२१।०)

pratyekamiti pṛthak pṛthak ||

तगरं प्रसिद्धम् ॥ (२२।०)

tagaraṃ prasiddham ||

मांसी जटाख्या हेमाह्वा स्वर्णक्षीरी वेतसो जलवेतसः कणा पिप्पली नीलिनीपत्रकमिति नीलिकापत्रम् एके नीलिनी पत्रकं च द्रव्यद्वयं व्याख्यानयन्ति तच्च न सर्वमतं कुठेरकः प्रसिद्धः देवदाली वल्लीविशेषः मुण्डिका केदारमुण्डी मधूकं मधूकवृक्षः जाती मालतीरसोऽत्र सद्यस्कः क्वथितो वा यथालाभात् ॥ (२३।०)

māṃsī jaṭākhyā hemāhvā svarṇakṣīrī vetaso jalavetasaḥ kaṇā pippalī nīlinīpatrakamiti nīlikāpatram eke nīlinī patrakaṃ ca dravyadvayaṃ vyākhyānayanti tacca na sarvamataṃ kuṭherakaḥ prasiddhaḥ devadālī vallīviśeṣaḥ muṇḍikā kedāramuṇḍī madhūkaṃ madhūkavṛkṣaḥ jātī mālatīraso'tra sadyaskaḥ kvathito vā yathālābhāt ||

अयं सिद्धरसो द्विगुञ्जाप्रमितः षोडशमरिचान्वितो बीजपूरार्द्रकरसेन सह भक्षयेत् ॥ (२४।०)

ayaṃ siddharaso dviguñjāpramitaḥ ṣoḍaśamaricānvito bījapūrārdrakarasena saha bhakṣayet ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit