शार्ङ्गधरसंहितादीपिकाŚārṅgadharasaṃhitādīpikā
ŚSDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 12, 127.1
Select a line for its word-by-word analysis.
विषं प्रसिद्धं पलमितं षोडशशाणमितं सूताः पारदः शाणिकष्टङ्कैकः प्रथमतोऽभ्यन्तरे काचलिप्तं कृत्वा तयोः सम्पुटे चूर्णं मेलयित्वा साम्प्रदायिकी मुद्रा तत्सन्धौ कार्या ततश्चुल्ल्यां निवेशयेत् ॥ (३।०)
viṣaṃ prasiddhaṃ palamitaṃ ṣoḍaśaśāṇamitaṃ sūtāḥ pāradaḥ śāṇikaṣṭaṅkaikaḥ prathamato'bhyantare kācaliptaṃ kṛtvā tayoḥ sampuṭe cūrṇaṃ melayitvā sāmpradāyikī mudrā tatsandhau kāryā tataścullyāṃ niveśayet ||
इति कोऽर्थः तद्रसगर्भसम्पुटं वालुकायन्त्रे निधायाधः शरावलग्नं यथा स्याद्विपचेदित्यभिप्रायोऽस्मत्साम्प्रदायिकः ॥ (४।०)
iti ko'rthaḥ tadrasagarbhasampuṭaṃ vālukāyantre nidhāyādhaḥ śarāvalagnaṃ yathā syādvipacedityabhiprāyo'smatsāmpradāyikaḥ ||
यथा कर्पूरपाकार्थं यन्त्रविधिस् तद्वद् अत्रापि उपरिस्थसरावकलग्नो धूमसदृशः कज्जलवद्रसः सूची तु रसग्रहणार्थं शलाका कथ्यते सा तु मसूरदलसंस्था मुखी भवति तन्मुखे यावल्लग्नो रसो भवति तावद्देयो रस इति रसवादिनां व्यवहारः मूर्छिते मृतप्राये संनिपातिनि पुरुषे तथैव सर्पदष्टेऽपीति ॥ (५।०)
yathā karpūrapākārthaṃ yantravidhis tadvad atrāpi uparisthasarāvakalagno dhūmasadṛśaḥ kajjalavadrasaḥ sūcī tu rasagrahaṇārthaṃ śalākā kathyate sā tu masūradalasaṃsthā mukhī bhavati tanmukhe yāvallagno raso bhavati tāvaddeyo rasa iti rasavādināṃ vyavahāraḥ mūrchite mṛtaprāye saṃnipātini puruṣe tathaiva sarpadaṣṭe'pīti ||
यथा सन्निपाते भक्षणं मूर्ध्नि मर्दनं चाभिहितं तथैव सर्पदष्टे इत्यर्थः ॥ (६।०)
yathā sannipāte bhakṣaṇaṃ mūrdhni mardanaṃ cābhihitaṃ tathaiva sarpadaṣṭe ityarthaḥ ||
मधुरमिक्षुविकारं द्राक्षा दाडिमखर्जूरादिकमपि सम्प्रदायतः ॥ (७।२)
madhuramikṣuvikāraṃ drākṣā dāḍimakharjūrādikamapi sampradāyataḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.