शार्ङ्गधरसंहितादीपिकाŚārṅgadharasaṃhitādīpikā
ŚSDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 12, 289.2
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ लोहरसायनमाह शुद्धं रसेन्द्रभागैकं इत्यादि ॥ (१।०)
atha loharasāyanamāha śuddhaṃ rasendrabhāgaikaṃ ityādi ||
शुद्धं संस्कारितं रसेन्द्रः पारदः तस्यैको भागः शुद्धगन्धकस्य द्वौ भागौ गन्धकशुद्धिश्च पूर्वं कथितैव ॥ (२।०)
śuddhaṃ saṃskāritaṃ rasendraḥ pāradaḥ tasyaiko bhāgaḥ śuddhagandhakasya dvau bhāgau gandhakaśuddhiśca pūrvaṃ kathitaiva ||
प्रहरैकं मर्दनं केवलं कज्जलिकालोहचूर्णयोरेव कथितं नतु स्वरसादिना वक्ष्यमाणस्वरसैरेव त्रिदिनं यावदित्यभिप्रायः ॥ (६।०)
praharaikaṃ mardanaṃ kevalaṃ kajjalikālohacūrṇayoreva kathitaṃ natu svarasādinā vakṣyamāṇasvarasaireva tridinaṃ yāvadityabhiprāyaḥ ||
घर्म इति खरतरसूर्यांशुतापिते अत एव तस्य सोष्णो महान् धूमोद्गमो भवति इति ॥ (७।०)
gharma iti kharatarasūryāṃśutāpite ata eva tasya soṣṇo mahān dhūmodgamo bhavati iti ||
स्वमते तु धान्यकुशूलोषितं त्रिरात्रं यावद्भवति पश्चाद् यदुद्धरेत् तत्कालमेव घर्मे धारणेन मृतिः स्यात् ॥ (९।०)
svamate tu dhānyakuśūloṣitaṃ trirātraṃ yāvadbhavati paścād yaduddharet tatkālameva gharme dhāraṇena mṛtiḥ syāt ||
अत्यन्तपिण्डितम् इत्यनेन एरण्डपत्रवेष्टनादिकम् अभिप्रेतम् ॥ (१०।०)
atyantapiṇḍitam ityanena eraṇḍapatraveṣṭanādikam abhipretam ||
त्रिवेलम् इत्यनेनापरद्रव्याणामपि संबन्धः ॥ (१४।०)
trivelam ityanenāparadravyāṇāmapi saṃbandhaḥ ||
त्रिकटोः त्र्यूषणस्य शुण्ठीमरिचपिप्पल्यस् त्रिकटुस् त्र्यूषणं स्मृतम् इति ॥ (१७।०)
trikaṭoḥ tryūṣaṇasya śuṇṭhīmaricapippalyas trikaṭus tryūṣaṇaṃ smṛtam iti ||
लोहपात्रे तत् क्षिप्त्वेति पूर्वं मृत्पात्रे धार्यमिति प्राप्तम् ॥ (१९।०)
lohapātre tat kṣiptveti pūrvaṃ mṛtpātre dhāryamiti prāptam ||
पाषाणखल्वे वा त्रिफलाजलैः त्रिफलाक्वाथैः त्रिफला हरीतक्यादि दाडिमत्वक् वल्कलं वासा आटरूषकः भृङ्गो मार्कवः कुरण्टकः सहचरः पलाशकदलीद्रावैरिति पलाशः प्रसिद्धः तस्य द्रावः स्वनिर्यासः कदलीद्रावः कदलीकन्दनिर्यासः बीजको विजयसारो वृक्षविशेषस् तस्य शृतेन क्वाथेन नीलिका नीली अलम्बुषा मुण्डी बब्बूलफलिका बब्बूलवृक्षस्य फलानीत्यर्थः नागबला गाङ्गेरुकी शतावरी गोक्षुरकौ प्रसिद्धौ पातालगरुडी छिरहण्टिशब्दवाच्या ॥ (२०।०)
pāṣāṇakhalve vā triphalājalaiḥ triphalākvāthaiḥ triphalā harītakyādi dāḍimatvak valkalaṃ vāsā āṭarūṣakaḥ bhṛṅgo mārkavaḥ kuraṇṭakaḥ sahacaraḥ palāśakadalīdrāvairiti palāśaḥ prasiddhaḥ tasya drāvaḥ svaniryāsaḥ kadalīdrāvaḥ kadalīkandaniryāsaḥ bījako vijayasāro vṛkṣaviśeṣas tasya śṛtena kvāthena nīlikā nīlī alambuṣā muṇḍī babbūlaphalikā babbūlavṛkṣasya phalānītyarthaḥ nāgabalā gāṅgerukī śatāvarī gokṣurakau prasiddhau pātālagaruḍī chirahaṇṭiśabdavācyā ||
अनुपाने वराक्वाथं त्रिफलाक्वाथम् छिन्नासत्वं गुडूचीसत्वं ॥ (२१।०)
anupāne varākvāthaṃ triphalākvātham chinnāsatvaṃ guḍūcīsatvaṃ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.