शार्ङ्गधरसंहितादीपिकाŚārṅgadharasaṃhitādīpikā
ŚSDīp zu ŚdhSaṃh, 2, 11, 83.1
Select a line for its word-by-word analysis.
रत्नानां शोधनमारणमप्याह तावत् पूर्वं वज्रस्य शोधनमाह कुलत्थकेति ॥ (१।०)
ratnānāṃ śodhanamāraṇamapyāha tāvat pūrvaṃ vajrasya śodhanamāha kulatthaketi ||
रसायने भवेद्विप्रः शुभ्रः सिद्ध्यष्टदायकः ॥ (४।३)
rasāyane bhavedvipraḥ śubhraḥ siddhyaṣṭadāyakaḥ ||
धनप्रदो भवेद्वैश्यः पीतो देहस्य दार्ढ्यकृत् ॥ (५।२)
dhanaprado bhavedvaiśyaḥ pīto dehasya dārḍhyakṛt ||
कृष्णः शूद्रो रुजां हन्ता वपुःस्तम्भं करोति च । (६।१)
kṛṣṇaḥ śūdro rujāṃ hantā vapuḥstambhaṃ karoti ca |
पुंस्त्रीनपुंसकाश्चैते लक्षणेन तु लक्षयेत् ॥ (६।२)
puṃstrīnapuṃsakāścaite lakṣaṇena tu lakṣayet ||
सुवृत्ताः फलसम्पूर्णास् तेजोवन्तो बृहत्तराः । (७।१)
suvṛttāḥ phalasampūrṇās tejovanto bṛhattarāḥ |
रेखाबिन्दुसमायुक्ताः षडस्रास्ताः स्त्रियः स्मृताः । (८।१)
rekhābindusamāyuktāḥ ṣaḍasrāstāḥ striyaḥ smṛtāḥ |
पूर्वपूर्वं तु ते श्रेष्ठाः पुरुषा रसबन्धकाः । (९।१)
pūrvapūrvaṃ tu te śreṣṭhāḥ puruṣā rasabandhakāḥ |
नपुंसकास्त्वल्पवीर्या अकामाः सत्त्ववर्जिताः । (१०।१)
napuṃsakāstvalpavīryā akāmāḥ sattvavarjitāḥ |
स्त्रियः स्त्रीणां प्रदातव्याः क्लीबे क्लीबं तथैव च ॥ (१०।२)
striyaḥ strīṇāṃ pradātavyāḥ klībe klībaṃ tathaiva ca ||
सर्वेषां सर्वदा योज्याः पुरुषा बलवत्तराः । (११।१)
sarveṣāṃ sarvadā yojyāḥ puruṣā balavattarāḥ |
अन्यत्रापि पञ्च दोषा गुणाः पञ्च छाया चैव चतुर्विधा । (१२।१)
anyatrāpi pañca doṣā guṇāḥ pañca chāyā caiva caturvidhā |
श्वेता रक्ता तथा पीता कृष्णा चैव निगृह्यते ॥ (१२।२)
śvetā raktā tathā pītā kṛṣṇā caiva nigṛhyate ||
षट्कोणं लघु तीक्ष्णं च बृहदष्टदलं च यत् । (१३।१)
ṣaṭkoṇaṃ laghu tīkṣṇaṃ ca bṛhadaṣṭadalaṃ ca yat |
जले तरति तद्वज्रं तद्ग्राह्यं रसकर्मणि । (१३।२)
jale tarati tadvajraṃ tadgrāhyaṃ rasakarmaṇi |
क्वाथेन कृत्वा दोलायन्त्रे विपाचयेदित्यभिप्रायः ॥ (१७।०)
kvāthena kṛtvā dolāyantre vipācayedityabhiprāyaḥ ||
तप्तमिति दोलायन्त्रस्वेदितं तद्वज्रं पश्चादग्नौ संतप्तं कृत्वा तदनु खरमूत्रे निषेचयेत् ॥ (१८।०)
taptamiti dolāyantrasveditaṃ tadvajraṃ paścādagnau saṃtaptaṃ kṛtvā tadanu kharamūtre niṣecayet ||
एवं त्रिसप्तधा कृत्वा मृतं वज्रं श्रेष्ठं भवतीत्यर्थः ॥ (१९।०)
evaṃ trisaptadhā kṛtvā mṛtaṃ vajraṃ śreṣṭhaṃ bhavatītyarthaḥ ||
केचित् तु दोलायन्त्रे स्वेदनम् अहोरात्रेणैव भवति ॥ (२०।०)
kecit tu dolāyantre svedanam ahorātreṇaiva bhavati ||
कुलत्थकोद्रवक्वाथे दोलायन्त्रेण पाचयेत् । (२१।२)
kulatthakodravakvāthe dolāyantreṇa pācayet |
अहोरात्रात् समुद्धृत्य हयमूत्रेण भावयेत् । (२१।३)
ahorātrāt samuddhṛtya hayamūtreṇa bhāvayet |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.