दुःखत्रयेति । (१।१)

अस्या आर्याया उपोद्घातः क्रियते । (१।२)

इह भगवान् ब्रह्मसुतः कपिलो नाम तद् यथा । (१।३)

सनकश्च सनन्दनश्च तृतीयश्च सनातनः । (१।४)

आसुरिः कपिलश्चैव वोढुः पञ्चशिखस्तथा । (१।५)

इत्येते ब्रह्मणः पुत्राः सप्त प्रोक्ता महर्षयः ॥ (१।६)

कपिलस्य सहोत्पन्नानि धर्मो ज्ञानं वैराग्यम् ऐश्वर्यं चेति । (२।१)

एवं स उत्पन्नः सन्न् अन्धे तमसि मज्जज्जगद् आलोक्य संसारपारंपर्येण सत्कारुण्यो जिज्ञासमानाय आसुरिसगोत्राय ब्राह्मणायेदं पञ्चविंशतितत्त्वानां ज्ञानम् उक्तवान् । (२।२)

यस्य ज्ञानाद् दुःखक्षयो भवति । (२।३)

पञ्चविंशतितत्त्वज्ञो यत्र तत्राश्रमे वसेत् । (२।४)

जटी मुण्डी शिखी वापि मुच्यते नात्र संशयः ॥ (२।५)

तद् इदम् आहुः । (३।१)

दुःखत्रयाभिघाताज्जिज्ञासेति । (३।२)

तत्र दुःखत्रयम् आध्यात्मिकम् आधिभौतिकम् आधिदैविकं चेति । (३।३)

तत्राध्यात्मिकं द्विविधं शारीरं मानसं चेति । (३।४)

शारीरं वातपित्तश्लेष्मविपर्ययकृतं ज्वरातीसारादि । (३।५)

मानसं प्रियवियोगाप्रियसंयोगादि । (३।६)

आधिभौतिकं चतुर्विधभूतग्रामनिमित्तं मनुष्यपशुमृगपक्षिसरीसृपदंशमशकयूकामत्कुणमत्स्यमकरग्राहस्थावरेभ्यो जरायुजाण्डजस्वेदजोद्भिज्जेभ्यः सकाशाद् उपजायते । (३।७)

आधिदैविकं देवानाम् इदं दैवं दिवः प्रभवतीति वा दैवम् । (३।८)

तदधिकृत्य यद् उपजायते शीतोष्णवातवर्षाशनिपातादिकम् । (३।९)

एवं यथा दुःखत्रयाभिघाताज्जिज्ञासा कार्या । (३।१०)

क्व । (३।११)

तदभिघातके हेतौ । (३।१२)

तस्य दुःखत्रयस्य अभिघातको यो हेतुस् तत्रेति । (३।१३)

दृष्टे सापार्था चेत् । (३।१४)

दृष्टे हेतौ दुःखत्रयाभिघातके सा जिज्ञासापार्था चेद् यदि । (३।१५)

तत्राध्यात्मिकस्य द्विविधस्याप्यायुर्वेदशास्त्रक्रियया प्रियसमागमाप्रियपरिहारकटुतिक्तकषायादिक्वाथादिभिर् दृष्ट एवाध्यात्मिकोपायः । (३।१६)

आधिभौतिकस्य रक्षादिनाभिघातो दृष्टः । (३।१७)

दृष्टे सापार्था चेद् एवं मन्यसे । (३।१८)

न । (३।१९)

एकान्तात्यन्ततो ऽभावात् । (३।२०)

यत एकान्ततो ऽवश्यम् अत्यन्ततो नित्यं दृष्टेन हेतुनाभिघातो न भवति । (३।२१)

तस्माद् अन्यत्रैकान्तात्यन्ताभिघातके हेतौ जिज्ञासा विविदिषा कार्येति । (३।२२)

यदि दृष्टाद् अन्यत्र जिज्ञासा कार्या ततो ऽपि नैव । (३।२३)

यत आनुश्रविको हेतुर् दुःखत्रयाभिघातकः । (३।२४)

अनुश्रूयत इत्यनुश्रवस्तत्र भव आनुश्रविकः । (३।२५)

स चागमात् सिद्धः । (३।२६)

यथा । (३।२७)

अपाम सोमम् अमृता अभूमागन्म ज्योतिर् अविदाम देवान् । (३।२८)

किं नूनम् अस्मान् कृणवद् अरातिः किम् उ धूर्तिर् अमृत मर्त्यस्य ॥ (३।२९)

कदाचिद् इन्द्रादीनां देवानां कल्प आसीत् कथं वयम् अमृता अभूमेति विचार्य यस्माद् वयम् अपाम सोमं पीतवन्तः सोमं तस्माद् अमृता अभूम अमरा भूतवन्त इत्यर्थः । (४।१)

किंच अगन्म ज्योतिः । (४।२)

गतवन्तो लब्धवन्तो ज्योतिः स्वर्गम् इति । (४।३)

अविदाम देवान् । (४।४)

दिव्यान् विदितवन्तः । (४।५)

एवं च किं नूनम् अस्मान् कृणवद् अरातिः । (४।६)

नूनं निश्चितं किम् अरातिः शत्रुर् अस्मान् कृणवत् कर्तेति । (४।७)

किम् उ धूर्तिर् अमृत मर्त्यस्य धूर्तिर् जरा हिंसा वा किं करिष्यत्यमृत मर्त्यस्य । (४।८)

अन्यच्च वेदे श्रूयत आत्यन्तिकं फलं पशुवधेन । (४।९)

सर्वांल्लोकाञ्जयति मृत्युं तरति पाप्मानं तरति ब्रह्महत्यां तरति यो यो ऽश्वमेधेन यजत इति । (४।१०)

एकान्तात्यन्तिक एवं वेदोक्ते ऽपार्थिव जिज्ञासेति न । (४।११)

उच्यते ॥ (४।१२)