SKBh zu SāṃKār, 66.2

66 of 70 · 12 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

रङ्गस्थ इति यथा रङ्गस्थ इत्येवम् उपेक्षक एकः केवलः शुद्धः पुरुषः । (१।१)

raṅgastha iti yathā raṅgastha ityevam upekṣaka ekaḥ kevalaḥ śuddhaḥ puruṣaḥ |

तेनाहं दृष्टेति कृत्वोपरता निवृत्ता । (१।२)

tenāhaṃ dṛṣṭeti kṛtvoparatā nivṛttā |

एकैकैव प्रकृतिस्त्रैलोक्यस्यापि प्रधानकारणभूता । (१।३)

ekaikaiva prakṛtistrailokyasyāpi pradhānakāraṇabhūtā |

न द्वितीया प्रकृतिर् अस्ति मूर्तिभेदे जातिभेदात् । (१।४)

na dvitīyā prakṛtir asti mūrtibhede jātibhedāt |

एवं प्रकृतिपुरुषयोर् निवृत्तावपि व्यापकत्वात् संयोगोऽस्ति न तु संयोगकृतः सर्गः । (१।५)

evaṃ prakṛtipuruṣayor nivṛttāvapi vyāpakatvāt saṃyogo'sti na tu saṃyogakṛtaḥ sargaḥ |

सति संयोगे ऽपि तयोः प्रकृतिपुरुषयोः सर्गगतत्त्वात् सत्यपि संयोगे प्रयोजनं नास्ति सर्गस्य सृष्टेश्चरितार्थत्वात् । (१।६)

sati saṃyoge 'pi tayoḥ prakṛtipuruṣayoḥ sargagatattvāt satyapi saṃyoge prayojanaṃ nāsti sargasya sṛṣṭeścaritārthatvāt |

प्रकृतेर् द्विविधं प्रयोजनं शब्दविषयोपलब्धिर् गुणपुरुषान्तरोपलब्धिश्च । (१।७)

prakṛter dvividhaṃ prayojanaṃ śabdaviṣayopalabdhir guṇapuruṣāntaropalabdhiśca |

उभयत्रापि चरितार्थत्वात् सर्गस्य नास्ति प्रयोजनं यः पुनःसर्ग इति । (१।८)

ubhayatrāpi caritārthatvāt sargasya nāsti prayojanaṃ yaḥ punaḥsarga iti |

यथा दानग्रहणनिमित्त उत्तमर्णाधमर्णयोर् द्रव्यविशुद्धौ सत्यपि संयोगे न कश्चिद् अर्थसंबन्धो भवति । (१।९)

yathā dānagrahaṇanimitta uttamarṇādhamarṇayor dravyaviśuddhau satyapi saṃyoge na kaścid arthasaṃbandho bhavati |

एवं प्रकृतिपुरुषयोरपि नास्ति प्रयोजनम् इति । (१।१०)

evaṃ prakṛtipuruṣayorapi nāsti prayojanam iti |

यदि पुरुषस्योत्पन्ने ज्ञाने मोक्षो भवति ततो मम कस्मान्न भवतीति । (१।११)

yadi puruṣasyotpanne jñāne mokṣo bhavati tato mama kasmānna bhavatīti |

अत उच्यते ॥ (१।१२)

ata ucyate ||