SKBh zu SāṃKār, 37.2

37 of 70 · 8 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सर्वेन्द्रियगतं त्रिष्वपि कालेषु सर्वम् । (१।१)

sarvendriyagataṃ triṣvapi kāleṣu sarvam |

1.2१.२

प्रत्युपभोगम् उपभोगं प्रति । (१।२)

pratyupabhogam upabhogaṃ prati |

1.3१.३

देवमनुष्यतिर्यग्बुद्धीन्द्रियकर्मेन्द्रियद्वारेण सान्तःकरणा बुद्धिः साधयति सम्पादयति यस्मात् तस्मात् सैव च विशिनष्टि प्रधानपुरुषयोर् विषयविभागं करोति प्रधानपुरुषान्तरं नानात्वम् इत्यर्थः । (१।३)

devamanuṣyatiryagbuddhīndriyakarmendriyadvāreṇa sāntaḥkaraṇā buddhiḥ sādhayati sampādayati yasmāt tasmāt saiva ca viśinaṣṭi pradhānapuruṣayor viṣayavibhāgaṃ karoti pradhānapuruṣāntaraṃ nānātvam ityarthaḥ |

1.4१.४

सूक्ष्मम् इत्यनधिकृततपश्चरणैर् अप्राप्यम् । (१।४)

sūkṣmam ityanadhikṛtatapaścaraṇair aprāpyam |

1.5१.५

इयं प्रकृतिः सत्त्वरजस्तमसां साम्यावस्थेयं बुद्धिर् अयम् अहंकार एतानि पञ्च तन्मात्राण्येकादशेन्द्रियाणि पञ्च महाभूतान्ययम् अन्यः पुरुष एभ्यो व्यतिरिक्तः । (१।५)

iyaṃ prakṛtiḥ sattvarajastamasāṃ sāmyāvastheyaṃ buddhir ayam ahaṃkāra etāni pañca tanmātrāṇyekādaśendriyāṇi pañca mahābhūtānyayam anyaḥ puruṣa ebhyo vyatiriktaḥ |

1.6१.६

इत्येवं बोधयति बुद्धिर् यस्यावायाद् अपवर्गो भवति । (१।६)

ityevaṃ bodhayati buddhir yasyāvāyād apavargo bhavati |

1.7१.७

पूर्वम् उक्तं विशेषाविशेषविषयाणि । (१।७)

pūrvam uktaṃ viśeṣāviśeṣaviṣayāṇi |

1.8१.८

तत् के विषयास् तान् दर्शयति ॥ (१।८)

tat ke viṣayās tān darśayati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.