SKBh zu SāṃKār, 55.2

55 of 70 · 10 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

तत्रेति तेषु देवमानुषतिर्यग्योनिषु जराकृतं मरणकृतं चैव दुःखं चेतनः चैतन्यवान् पुरुषः प्राप्नोति न प्रधानं न बुद्धिर् नाहंकारो न तन्मात्राणीन्द्रियाणि महाभूतानि च । (१।१)

tatreti teṣu devamānuṣatiryagyoniṣu jarākṛtaṃ maraṇakṛtaṃ caiva duḥkhaṃ cetanaḥ caitanyavān puruṣaḥ prāpnoti na pradhānaṃ na buddhir nāhaṃkāro na tanmātrāṇīndriyāṇi mahābhūtāni ca |

1.2१.२

कियन्तं कालं पुरुषो दुःखं प्राप्नोतीति तद् विविनक्ति । (१।२)

kiyantaṃ kālaṃ puruṣo duḥkhaṃ prāpnotīti tad vivinakti |

1.3१.३

लिङ्गस्य आ विनिवृत्तेः । (१।३)

liṅgasya ā vinivṛtteḥ |

1.4१.४

यत् तन् महदादि लिङ्गशरीरेणाविश्य तत्र व्यक्तीभवति तद् यावन् न निवर्तते संसारशरीरम् इति तावत् संक्षेपेण त्रिषु स्थानेषु पुरुषो जरामरणकृतं दुःखं प्राप्नोति । (१।४)

yat tan mahadādi liṅgaśarīreṇāviśya tatra vyaktībhavati tad yāvan na nivartate saṃsāraśarīram iti tāvat saṃkṣepeṇa triṣu sthāneṣu puruṣo jarāmaraṇakṛtaṃ duḥkhaṃ prāpnoti |

1.5१.५

लिङ्गस्य आ विनिवृत्तेर् लिङ्गस्य विनिवृत्तिं यावत् । (१।५)

liṅgasya ā vinivṛtter liṅgasya vinivṛttiṃ yāvat |

1.6१.६

लिङ्गनिवृत्तौ मोक्षो मोक्षप्राप्तौ नास्ति दुःखम् इति । (१।६)

liṅganivṛttau mokṣo mokṣaprāptau nāsti duḥkham iti |

1.7१.७

तत् पुनः केन निवर्तते । (१।७)

tat punaḥ kena nivartate |

1.8१.८

यदा पञ्चविंशतितत्त्वज्ञानं स्यात् सत्त्वपुरुषान्यथाख्यातिलक्षणम् इदं प्रधानम् इयं बुद्धिर् अयम् अहंकार इमानि पञ्च महाभूतानि येभ्यो ऽन्यः पुरुषो विसदृश इति । (१।८)

yadā pañcaviṃśatitattvajñānaṃ syāt sattvapuruṣānyathākhyātilakṣaṇam idaṃ pradhānam iyaṃ buddhir ayam ahaṃkāra imāni pañca mahābhūtāni yebhyo 'nyaḥ puruṣo visadṛśa iti |

1.9१.९

एवं ज्ञानाल्लिङ्गनिवृत्तिस्ततो मोक्ष इति । (१।९)

evaṃ jñānālliṅganivṛttistato mokṣa iti |

1.10१.१०

प्रकृतेः किं निमित्तम् आरम्भ इत्युच्यते ॥ (१।१०)

prakṛteḥ kiṃ nimittam ārambha ityucyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.