सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya

SKBh zu SāṃKār, 21.2

21 of 70 · 18 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पुरुषस्य प्रधानेन सह संयोगो दर्शनार्थम् । (१।१)

puruṣasya pradhānena saha saṃyogo darśanārtham |

1.2१.२

प्रकृतिं महदादिकार्यं भूतादिपर्यन्तं पुरुषः पश्यति । (१।२)

prakṛtiṃ mahadādikāryaṃ bhūtādiparyantaṃ puruṣaḥ paśyati |

1.3१.३

एतदर्थं प्रधानस्यापि पुरुषेण संयोगः कैवल्यार्थम् । (१।३)

etadarthaṃ pradhānasyāpi puruṣeṇa saṃyogaḥ kaivalyārtham |

1.4१.४

स च संयोगः पङ्ग्वन्धवद् उभयोर् अपि द्रष्टव्यः । (१।४)

sa ca saṃyogaḥ paṅgvandhavad ubhayor api draṣṭavyaḥ |

1.5१.५

यथैकः पङ्गुर् एकश्चान्धः । (१।५)

yathaikaḥ paṅgur ekaścāndhaḥ |

1.6१.६

एतौ द्वावपि गच्छन्तौ महता सामर्थ्येनाटव्यां सार्थस्य स्तेनकृताद् उपप्लवात् स्वबन्धुपरित्यक्तौ दैवाद् इतश्चेतश्च चेरतुः । (१।६)

etau dvāvapi gacchantau mahatā sāmarthyenāṭavyāṃ sārthasya stenakṛtād upaplavāt svabandhuparityaktau daivād itaścetaśca ceratuḥ |

1.7१.७

स्वगत्या च तौ संयोगम् उपयातौ । (१।७)

svagatyā ca tau saṃyogam upayātau |

1.8१.८

पुनस्तयोः स्ववचसोर् विश्वस्तत्वेन संयोगो गमनार्थं दर्शनार्थं च भवति । (१।८)

punastayoḥ svavacasor viśvastatvena saṃyogo gamanārthaṃ darśanārthaṃ ca bhavati |

1.9१.९

अन्धेन पङ्गुः स्वस्कन्धम् आरोपितः । (१।९)

andhena paṅguḥ svaskandham āropitaḥ |

1.10१.१०

एवं शरीरारूढपङ्गुदर्शितेन मार्गेणान्धो याति पङ्गुश्चान्धस्कन्धारूढः । (१।१०)

evaṃ śarīrārūḍhapaṅgudarśitena mārgeṇāndho yāti paṅguścāndhaskandhārūḍhaḥ |

1.11१.११

एवं पुरुषे दर्शनशक्तिर् अस्ति पङ्गुवन्न क्रिया प्रधाने क्रियाशक्तिर् अस्त्यन्धवन्न दर्शनशक्तिः । (१।११)

evaṃ puruṣe darśanaśaktir asti paṅguvanna kriyā pradhāne kriyāśaktir astyandhavanna darśanaśaktiḥ |

1.12१.१२

यथा वानयोः पङ्ग्वन्धयोः कृतार्थयोर्विभागो भविष्यतीप्सितस्थानप्राप्तयोर् एवं प्रधानम् अपि पुरुषस्य मोक्षं कृत्वा निवर्तते । (१।१२)

yathā vānayoḥ paṅgvandhayoḥ kṛtārthayorvibhāgo bhaviṣyatīpsitasthānaprāptayor evaṃ pradhānam api puruṣasya mokṣaṃ kṛtvā nivartate |

1.13१.१३

पुरुषो ऽपि प्रधानं दृष्ट्वा कैवल्यं गच्छति । (१।१३)

puruṣo 'pi pradhānaṃ dṛṣṭvā kaivalyaṃ gacchati |

1.14१.१४

तयोः कृतार्थयोर् विभागो भविष्यति । (१।१४)

tayoḥ kṛtārthayor vibhāgo bhaviṣyati |

1.15१.१५

किं चान्यत् तत्कृतः सर्गः । (१।१५)

kiṃ cānyat tatkṛtaḥ sargaḥ |

1.16१.१६

तेन संयोगेन कृतस् तत्कृतः सर्गः सृष्टिः । (१।१६)

tena saṃyogena kṛtas tatkṛtaḥ sargaḥ sṛṣṭiḥ |

1.17१.१७

यथा स्त्रीपुरुषसंयोगात् सुतोत्पत्तिस् तथा प्रधानपुरुषसंयोगात् सर्गस्योत्पत्तिः । (१।१७)

yathā strīpuruṣasaṃyogāt sutotpattis tathā pradhānapuruṣasaṃyogāt sargasyotpattiḥ |

1.18१.१८

इदानीं सर्वविभागदर्शनार्थम् आह ॥ (१।१८)

idānīṃ sarvavibhāgadarśanārtham āha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SKBh zu SāṃKār, 21.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit