सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya
SKBh zu SāṃKār, 38.2
Select a line for its word-by-word analysis.
यानि पञ्च तन्मात्राण्यहंकाराद् उत्पद्यन्ते तानि शब्दतन्मात्रं स्पर्शतन्मात्रं रूपतन्मात्रं रसतन्मात्रं गन्धतन्मात्रम् । (१।१)
yāni pañca tanmātrāṇyahaṃkārād utpadyante tāni śabdatanmātraṃ sparśatanmātraṃ rūpatanmātraṃ rasatanmātraṃ gandhatanmātram |
देवानाम् एते सुखलक्षणा विषया दुःखमोहरहिताः । (१।३)
devānām ete sukhalakṣaṇā viṣayā duḥkhamoharahitāḥ |
तेभ्यः पञ्चभ्यः तन्मात्रेभ्यः पञ्च महाभूतानि पृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशसंज्ञानि यान्युत्पद्यन्ते । (१।४)
tebhyaḥ pañcabhyaḥ tanmātrebhyaḥ pañca mahābhūtāni pṛthivyaptejovāyvākāśasaṃjñāni yānyutpadyante |
गन्धतन्मात्रात् पृथिवी रूपतन्मात्रात् तेजो रसतन्मात्राद् आपः स्पर्शतन्मात्राद् वायुः शब्दतन्मात्राद् आकाशम् इति । (१।६)
gandhatanmātrāt pṛthivī rūpatanmātrāt tejo rasatanmātrād āpaḥ sparśatanmātrād vāyuḥ śabdatanmātrād ākāśam iti |
एते विशेषा मानुषाणां विषयाः शान्ताः सुखलक्षणा घोरा दुःखलक्षणा मूढा मोहलक्षणाः । (१।८)
ete viśeṣā mānuṣāṇāṃ viṣayāḥ śāntāḥ sukhalakṣaṇā ghorā duḥkhalakṣaṇā mūḍhā mohalakṣaṇāḥ |
यथाकाशं कस्यचिद् अनवकाशाद् अन्तर्गृहादेर् निर्गतस्य सुखात्मकं शान्तं भवति तद् एव शीतोष्णवातवर्षाभिभूतस्य दुःखात्मकं घोरं भवति तद् एव पन्थानं गच्छतो वनमार्गाद् भ्रष्टस्य दिङ्मोहान् मूढं भवति । (१।९)
yathākāśaṃ kasyacid anavakāśād antargṛhāder nirgatasya sukhātmakaṃ śāntaṃ bhavati tad eva śītoṣṇavātavarṣābhibhūtasya duḥkhātmakaṃ ghoraṃ bhavati tad eva panthānaṃ gacchato vanamārgād bhraṣṭasya diṅmohān mūḍhaṃ bhavati |
एवं वायुर् घर्मात् तस्य शान्तो भवति शीतार्तस्य घोरो धूलीशर्कराविमिश्रो ऽतिवान् मूढ इति । (१।१०)
evaṃ vāyur gharmāt tasya śānto bhavati śītārtasya ghoro dhūlīśarkarāvimiśro 'tivān mūḍha iti |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.