सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya
SKBh zu SāṃKār, 18.2
Select a line for its word-by-word analysis.
जन्म च मरणं च करणानि च जन्ममरणकरणानि तेषां प्रतिनियमात् प्रत्येकनियमाद् इत्यर्थः । (१।१)
janma ca maraṇaṃ ca karaṇāni ca janmamaraṇakaraṇāni teṣāṃ pratiniyamāt pratyekaniyamād ityarthaḥ |
यद्येक एवात्मा स्यात् तत एकस्य जन्मनि सर्व एव जायेरन्न् एकस्य मरणे सर्वे ऽपि म्रियेरन्न् एकस्य करणवैकल्ये बाधिर्यान्धत्वमूकत्वकुणित्वखञ्जत्वलक्षणे सर्वे ऽपि बधिरान्धकुणिखञ्जाः स्युः । (१।२)
yadyeka evātmā syāt tata ekasya janmani sarva eva jāyerann ekasya maraṇe sarve 'pi mriyerann ekasya karaṇavaikalye bādhiryāndhatvamūkatvakuṇitvakhañjatvalakṣaṇe sarve 'pi badhirāndhakuṇikhañjāḥ syuḥ |
न चैवं भवति तस्माज्जन्ममरणकरणानां प्रतिनियमात् पुरुषबहुत्वं सिद्धम् । (१।३)
na caivaṃ bhavati tasmājjanmamaraṇakaraṇānāṃ pratiniyamāt puruṣabahutvaṃ siddham |
युगपद् एककालं न युगपद् अयुगपत् प्रवर्तनम् । (१।५)
yugapad ekakālaṃ na yugapad ayugapat pravartanam |
यस्माद् अयुगपद् धर्मादिषु प्रवृत्तेर् दृश्यते । (१।६)
yasmād ayugapad dharmādiṣu pravṛtter dṛśyate |
एके धर्मे प्रवृत्ता अन्ये धर्मे वैराग्ये ऽन्ये ज्ञाने ऽन्ये प्रवृत्ताः । (१।७)
eke dharme pravṛttā anye dharme vairāgye 'nye jñāne 'nye pravṛttāḥ |
तस्माद् अयुगपत् प्रवृत्तेश्च बहव इति सिद्धम् । (१।८)
tasmād ayugapat pravṛtteśca bahava iti siddham |
त्रिगुणभावविपर्ययाच्च पुरुषबहुत्वं सिद्धम् । (१।१०)
triguṇabhāvaviparyayācca puruṣabahutvaṃ siddham |
एवं त्रैगुण्यविपर्ययाद् बहुत्वं सिद्धम् इति । (१।१४)
evaṃ traiguṇyaviparyayād bahutvaṃ siddham iti |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.