SKBh zu SāṃKār, 54.2

54 of 70 · 10 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

ऊर्ध्वम् इत्यष्टसु देवस्थानेषु सत्त्वविशालः सत्त्वविस्तारः । (१।१)

ūrdhvam ityaṣṭasu devasthāneṣu sattvaviśālaḥ sattvavistāraḥ |

सत्त्वोत्कट ऊर्ध्वसत्त्व इति । (१।२)

sattvotkaṭa ūrdhvasattva iti |

तत्रापि रजस्तमसी स्तः । (१।३)

tatrāpi rajastamasī staḥ |

तमोविशालो मूलतः पश्वादिषु स्थावरान्तेषु सर्वः सर्गस् तमसाधिक्येन व्याप्तः । (१।४)

tamoviśālo mūlataḥ paśvādiṣu sthāvarānteṣu sarvaḥ sargas tamasādhikyena vyāptaḥ |

तत्रापि सत्त्वतमसी स्तः । (१।५)

tatrāpi sattvatamasī staḥ |

मध्ये मानुषे रज उत्कटम् । (१।६)

madhye mānuṣe raja utkaṭam |

तत्रापि सत्त्वतमसी विद्येते । (१।७)

tatrāpi sattvatamasī vidyete |

तस्माद् दुःखप्राया मनुष्याः । (१।८)

tasmād duḥkhaprāyā manuṣyāḥ |

एवं ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तो ब्रह्मादिस्थावरान्त इत्यर्थः । (१।९)

evaṃ brahmādistambaparyanto brahmādisthāvarānta ityarthaḥ |

एवम् अभौतिकः सर्गो लिङ्गसर्गो भावसर्गो भूतसर्गो दैवमानुषतैर्यग्योना इत्येष प्रधानकृतः षोडशविधः सर्गः ॥ (१।१०)

evam abhautikaḥ sargo liṅgasargo bhāvasargo bhūtasargo daivamānuṣatairyagyonā ityeṣa pradhānakṛtaḥ ṣoḍaśavidhaḥ sargaḥ ||