सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya

SKBh zu SāṃKār, 39.2

39 of 70 · 20 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूक्ष्मास्तन्मात्राणि यत् संगृहीतं सूक्ष्मशरीरं महदादिलिङ्गं सदा तिष्ठति संसरति च ते सूक्ष्माः । (१।१)

sūkṣmāstanmātrāṇi yat saṃgṛhītaṃ sūkṣmaśarīraṃ mahadādiliṅgaṃ sadā tiṣṭhati saṃsarati ca te sūkṣmāḥ |

1.2१.२

तथा मातापितृजाः स्थूलशरीरोपचायकाः । (१।२)

tathā mātāpitṛjāḥ sthūlaśarīropacāyakāḥ |

1.3१.३

ऋतुकाले मातापितृसंयोगे शोणितशुक्रमिश्रीभावेनोदरान्तः सूक्ष्मशरीरस्योपचयं कुर्वन्ति । (१।३)

ṛtukāle mātāpitṛsaṃyoge śoṇitaśukramiśrībhāvenodarāntaḥ sūkṣmaśarīrasyopacayaṃ kurvanti |

1.4१.४

तत् सूक्ष्मशरीरं पुनर् मातुर् अशितपीतनानाविधरसेन नाभीनिबन्धेनाप्यायते । (१।४)

tat sūkṣmaśarīraṃ punar mātur aśitapītanānāvidharasena nābhīnibandhenāpyāyate |

1.5१.५

तथा प्रारब्धं शरीरं सूक्ष्मैर् मातापितृजैश्च सह महाभूतैस्त्रिधा विशेषैः पृष्ठोदरजङ्घाकट्युरःशिरःप्रभृति षट्कौशिकं पञ्चभौतिकं रुधिरमांसस्नायुशुक्रास्थिमज्जासंभृतम् । (१।५)

tathā prārabdhaṃ śarīraṃ sūkṣmair mātāpitṛjaiśca saha mahābhūtaistridhā viśeṣaiḥ pṛṣṭhodarajaṅghākaṭyuraḥśiraḥprabhṛti ṣaṭkauśikaṃ pañcabhautikaṃ rudhiramāṃsasnāyuśukrāsthimajjāsaṃbhṛtam |

1.6१.६

आकाशो ऽवकाशदानाद् वायुर् वर्धनात् तेजः पाकाद् आपः संग्रहात् पृथिवी धारणात् । (१।६)

ākāśo 'vakāśadānād vāyur vardhanāt tejaḥ pākād āpaḥ saṃgrahāt pṛthivī dhāraṇāt |

1.7१.७

समस्तावयोपेतं मातुर् उदराद् बहिर् भवति । (१।७)

samastāvayopetaṃ mātur udarād bahir bhavati |

1.8१.८

एवम् एते त्रिविधा विशेषाः स्युः । (१।८)

evam ete trividhā viśeṣāḥ syuḥ |

1.9१.९

अत्राह । (१।९)

atrāha |

1.10१.१०

के नित्याः के वानित्याः । (१।१०)

ke nityāḥ ke vānityāḥ |

1.11१.११

सूक्ष्मास्तेषां नियताः । (१।११)

sūkṣmāsteṣāṃ niyatāḥ |

1.12१.१२

सूक्ष्मास् तन्मात्रसंज्ञकास् तेषां मध्ये नियता नित्याः । (१।१२)

sūkṣmās tanmātrasaṃjñakās teṣāṃ madhye niyatā nityāḥ |

1.13१.१३

तैर् आरब्धं शरीरं कर्मवशात् पशुमृगपक्षिसरीसृपस्थावरजातिषु संसरति धर्मवशाद् इन्द्रादिलोकेषु । (१।१३)

tair ārabdhaṃ śarīraṃ karmavaśāt paśumṛgapakṣisarīsṛpasthāvarajātiṣu saṃsarati dharmavaśād indrādilokeṣu |

1.14१.१४

एवम् एतन्नियतं सूक्ष्मशरीरं संसरति न यावज्ज्ञानम् उत्पद्यते । (१।१४)

evam etanniyataṃ sūkṣmaśarīraṃ saṃsarati na yāvajjñānam utpadyate |

1.15१.१५

उत्पन्ने ज्ञाने विद्वाञ्छरीरं त्यक्त्वा मोक्षं गच्छति । (१।१५)

utpanne jñāne vidvāñcharīraṃ tyaktvā mokṣaṃ gacchati |

1.16१.१६

तस्माद् एते विशेषाः सूक्ष्मा नित्या इति । (१।१६)

tasmād ete viśeṣāḥ sūkṣmā nityā iti |

1.17१.१७

मातापितृजा निवर्तन्ते । (१।१७)

mātāpitṛjā nivartante |

1.18१.१८

तत् सूक्ष्मशरीरं परित्यजेहैव प्राणत्यागवेलायां मातापितृजा निवर्तन्ते । (१।१८)

tat sūkṣmaśarīraṃ parityajehaiva prāṇatyāgavelāyāṃ mātāpitṛjā nivartante |

1.19१.१९

मरणकाले मातापितृजं शरीरम् इहैव निवृत्त्य भूम्यादिषु प्रलीयते यथातत्त्वम् । (१।१९)

maraṇakāle mātāpitṛjaṃ śarīram ihaiva nivṛttya bhūmyādiṣu pralīyate yathātattvam |

1.20१.२०

सूक्ष्मं च कथं संसरति तद् आह ॥ (१।२०)

sūkṣmaṃ ca kathaṃ saṃsarati tad āha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SKBh zu SāṃKār, 39.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit