सांख्यकारिकाभाष्यSāṃkhyakārikābhāṣya
SKBh zu SāṃKār, 39.2
Select a line for its word-by-word analysis.
सूक्ष्मास्तन्मात्राणि यत् संगृहीतं सूक्ष्मशरीरं महदादिलिङ्गं सदा तिष्ठति संसरति च ते सूक्ष्माः । (१।१)
sūkṣmāstanmātrāṇi yat saṃgṛhītaṃ sūkṣmaśarīraṃ mahadādiliṅgaṃ sadā tiṣṭhati saṃsarati ca te sūkṣmāḥ |
ऋतुकाले मातापितृसंयोगे शोणितशुक्रमिश्रीभावेनोदरान्तः सूक्ष्मशरीरस्योपचयं कुर्वन्ति । (१।३)
ṛtukāle mātāpitṛsaṃyoge śoṇitaśukramiśrībhāvenodarāntaḥ sūkṣmaśarīrasyopacayaṃ kurvanti |
तत् सूक्ष्मशरीरं पुनर् मातुर् अशितपीतनानाविधरसेन नाभीनिबन्धेनाप्यायते । (१।४)
tat sūkṣmaśarīraṃ punar mātur aśitapītanānāvidharasena nābhīnibandhenāpyāyate |
तथा प्रारब्धं शरीरं सूक्ष्मैर् मातापितृजैश्च सह महाभूतैस्त्रिधा विशेषैः पृष्ठोदरजङ्घाकट्युरःशिरःप्रभृति षट्कौशिकं पञ्चभौतिकं रुधिरमांसस्नायुशुक्रास्थिमज्जासंभृतम् । (१।५)
tathā prārabdhaṃ śarīraṃ sūkṣmair mātāpitṛjaiśca saha mahābhūtaistridhā viśeṣaiḥ pṛṣṭhodarajaṅghākaṭyuraḥśiraḥprabhṛti ṣaṭkauśikaṃ pañcabhautikaṃ rudhiramāṃsasnāyuśukrāsthimajjāsaṃbhṛtam |
आकाशो ऽवकाशदानाद् वायुर् वर्धनात् तेजः पाकाद् आपः संग्रहात् पृथिवी धारणात् । (१।६)
ākāśo 'vakāśadānād vāyur vardhanāt tejaḥ pākād āpaḥ saṃgrahāt pṛthivī dhāraṇāt |
सूक्ष्मास् तन्मात्रसंज्ञकास् तेषां मध्ये नियता नित्याः । (१।१२)
sūkṣmās tanmātrasaṃjñakās teṣāṃ madhye niyatā nityāḥ |
तैर् आरब्धं शरीरं कर्मवशात् पशुमृगपक्षिसरीसृपस्थावरजातिषु संसरति धर्मवशाद् इन्द्रादिलोकेषु । (१।१३)
tair ārabdhaṃ śarīraṃ karmavaśāt paśumṛgapakṣisarīsṛpasthāvarajātiṣu saṃsarati dharmavaśād indrādilokeṣu |
एवम् एतन्नियतं सूक्ष्मशरीरं संसरति न यावज्ज्ञानम् उत्पद्यते । (१।१४)
evam etanniyataṃ sūkṣmaśarīraṃ saṃsarati na yāvajjñānam utpadyate |
उत्पन्ने ज्ञाने विद्वाञ्छरीरं त्यक्त्वा मोक्षं गच्छति । (१।१५)
utpanne jñāne vidvāñcharīraṃ tyaktvā mokṣaṃ gacchati |
तत् सूक्ष्मशरीरं परित्यजेहैव प्राणत्यागवेलायां मातापितृजा निवर्तन्ते । (१।१८)
tat sūkṣmaśarīraṃ parityajehaiva prāṇatyāgavelāyāṃ mātāpitṛjā nivartante |
मरणकाले मातापितृजं शरीरम् इहैव निवृत्त्य भूम्यादिषु प्रलीयते यथातत्त्वम् । (१।१९)
maraṇakāle mātāpitṛjaṃ śarīram ihaiva nivṛttya bhūmyādiṣu pralīyate yathātattvam |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.