तस्माच्च विपर्यासात् । (१।१)

तस्माच्च यथोक्तत्रैगुण्यविपर्यासाद् विपर्ययान्निर्गुणः पुरुषो विवेकी भोक्तेत्यादिगुणानां पुरुषस्य यो विपर्यास उक्तस्तस्मात् । (१।२)

सत्त्वरजस्तमःसु कर्तृभूतेषु साक्षित्वं सिद्धं पुरुषस्येति । (१।३)

यो ऽयम् अधिकृतो बहुत्वं प्रति । (१।४)

गुणा एव कर्तारः प्रवर्तन्ते । (१।५)

साक्षी नापि प्रवर्तते नापि निवर्तत एव । (१।६)

किं चान्यत् कैवल्यम् । (१।७)

केवलभावः कैवल्यम् अन्यत्वम् इत्यर्थः । (१।८)

त्रिगुणेभ्यः केवलो ऽन्यः । (१।९)

माध्यस्थ्यं मध्यस्थभावः । (१।१०)

परिव्राजकवन् मध्यस्थः पुरुषः । (१।११)

यथा कश्चित् परिव्राजको ग्रामीणेषु कर्षणार्थेषु प्रवृत्तेषु केवलो मध्यस्थः पुरुषो ऽप्येषु गुणेषु वर्तमानेषु न प्रवर्तते । (१।१२)

तस्माद् द्रष्टृत्वम् अकर्तृभावश्च । (१।१३)

यस्मान्मध्यस्थस् तस्माद् द्रष्टा तस्माद् अकर्ता पुरुषस्तेषां कर्मणाम् इति । (१।१४)

सत्त्वरजस्तमांसि त्रयो गुणाः कर्मकर्तृभावेन प्रवर्तन्ते न पुरुषः । (१।१५)

एवं पुरुषस्यास्तित्वं च सिद्धम् । (१।१६)

यस्माद् अकर्ता पुरुषस्तत् कथम् अध्यवसायं करोति । (१।१७)

धर्मं करिष्याम्यधर्मं न करिष्यामीति । (१।१८)

अतः कर्ता भवति । (१।१९)

न च कर्ता पुरुषः । (१।२०)

एवम् उभयथा दोषः स्याद् इति । (१।२१)

अत उच्यते ॥ (१।२२)