प्रीत्यात्मका अप्रीत्यात्मका विषादात्मकाश्च गुणाः सत्त्वरजस्तमांसीत्यर्थः । (१।१)

तत्र प्रीत्यात्मकं सत्त्वम् । (१।२)

प्रीतिः सुखं तदात्मकम् इति । (१।३)

अप्रीत्यात्मकं रजः । (१।४)

अप्रीतिर् दुःखम् । (१।५)

विषादात्मकं तमः । (१।६)

विषादो मोहः । (१।७)

तथा प्रकाशप्रवृत्तिनियमार्थाः । (१।८)

अर्थशब्दः सामर्थ्यवाची प्रकाशार्थं सत्त्वं प्रकाशसमर्थम् इत्य् अर्थः । (१।९)

प्रवृत्त्यर्थं रजः । (१।१०)

नियमार्थं तमः । (१।११)

स्थितौ समर्थम् इत्य् अर्थः । (१।१२)

प्रकाशक्रियास्थितिशीला गुणा इति । (१।१३)

तथान्योन्याभिभवाश्रयजननमिथुनवृत्तयश्च । (१।१४)

अन्योन्याभिभवा अन्योन्याश्रया अन्योन्यजनना अन्योन्यमिथुना अन्योन्यवृत्तयश्च ते तथोक्ताः । (१।१५)

अन्योन्याभिभवा इति अन्योन्यं परस्परम् अभिभवन्तीति । (१।१६)

प्रीत्यप्रीत्यादिभिर् धर्मैर् आविर्भवन्ति । (१।१७)

यथा यदा सत्त्वम् उत्कटं भवति तदा रजस्तमसी अभिभूय स्वगुणैः प्रीतिप्रकाशात्मनावतिष्ठते । (१।१८)

यदा रजस् तदा सत्त्वतमसी अप्रीतिप्रवृत्तिधर्मेण । (१।१९)

यदा तमस् तदा सत्त्वरजसी विषादस्थित्यात्मकेनेति । (१।२०)

तथान्योन्याश्रयाश्च द्व्यणुकवद् गुणाः । (१।२१)

अन्योन्यजनना यथा मृत्पिण्डो घटं जनयति । (१।२२)

तथान्योन्यमिथुनाश्च यथा स्त्रीपुंसावन्योन्यमिथुनौ तथा गुणाः । (१।२३)

उक्तं च । (१।२४)

रजसो मिथुनं सत्त्वं सत्त्वस्य मिथुनं रजः । (१।२५)

उभयोः सत्त्वरजसोर् मिथुनं तम उच्यते ॥ (१।२६)

परस्परसहाया इत्य् अर्थः । (२।१)

अन्योन्यवृत्तयश्च परस्परं वर्तन्ते । (२।२)

गुणा गुणेषु वर्तन्त इति वचनात् । (२।३)

यथा सुरूपा सुशीला स्त्री सर्वसुखहेतुः सपत्नीनां सैव दुःखहेतुः सैव रागिणां मोहं जनयत्येवं सत्त्वं रजस्तमसोर् वृत्तिहेतुः । (२।४)

यथा राजा सदोद्युक्तः प्रजापालने दुष्टनिग्रहे शिष्टानां सुखम् उत्पादयति दुष्टानां दुःखं मोहं चैवं रजः सत्त्वतमसोर् वृत्तिं जनयति । (२।५)

तथा तमः स्वरूपेणावरणात्मकेन सत्त्वरजसोर् वृत्तिं जनयति । (२।६)

यथा मेघाः खम् आवृत्य जगतः सुखम् उत्पादयन्ति ते वृष्ट्या कर्षकाणां कर्षणोद्योगं जनयन्ति विरहिणां मोहम् । (२।७)

एवं अन्योन्यवृत्तयो गुणाः । (२।८)

किं चान्यत् ॥ (२।९)